Jak stosować polskie ETF-y – Robert Sochacki [Polskie ETF: Beta Securities]

[Muzyka] dzień dobry Dzień dobry Witam was serdecznie w cyklu edukacyjnym jak inwestować gdzie zapraszamy inwestorów i pytamy o ich podejście do inwestowania od a do z dziś odcinek numer 16 naszym gościem jest Robert Sochacki prezes beta Securities pierwszej polskiej firmy tworzącej ETF będącej jednym z liderów pasywnej rewolucji w naszym kraju pytam Roberta czy ich ETF są konkurencją dla tych z rynków zagranicznych w jakich strategiach najlepiej się sprawdzają oraz Jak ocenić ich koszty zarządzania Robert Opowiada też jak sam inwestuje nie ukrywając popełnionych błędów mówi o swoim podejściu do ryzyka udziale walut w portfelu oraz pokazuje jakie konkretnie ma w nim ETF co ciekawe sięga on nie tylko po ETF lecz również po aktywa o przeciętnie wyższej zmienności niż produkty indeksowe pod nagraniem znajdziecie linki do materiałów o których wspominamy naam śnie i serdecznie zapraszam partnerami odcinka są Giełda Papierów Wartościowych beta ETF Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska portu Biuro Maklerskie mBanku Biuro Maklerskie aliorbanku oraz xtb cy przyjąłeś zaproszenie Cześć Artur dzięki To ja dziękuję za zaproszenie no Mam przed sobą legendę Przepraszam muszę tak powiedzieć i nie bądź tutaj proszę skromny że tak nie jest ponieważ jesteś głównodowodzącym pierwszego polskiego dostawcy ETF od kilku lat teraz kończycie 5 lat z tego co wiem bo to aktualnie komunikuje jest to firma które do tej pory nie było na polskim rynku przynajmniej 5 lat temu Teraz jest jest pierwsze polskie etfów ale być może nie wszyscy o tym słyszeli więc Robercie Czy mógłbyś przede wszystkim na wstępie powiedzieć kim jesteś i czym się zajmujesz jestem prezesem beta Securities Poland czyli firmy która wspólnie z AG Funds TFI dostarcza ETF na polską giełdę w oparciu o polskie prawo polską ustawę o funduszach inwestycyjnych w tej chwili jest notowanych dziewięć naszych funduszy na giełdzie w Warszawie No i przygotowujemy kolejne No i tak Głównie to tak to tym się zajmuje powiedziałeś to tak prosto i skromnie Jakby to był Pikuś a Chyba obaj dobrze wiemy że jest to przedsięwzięcie które jak na polskie warunki polskie prawo jest dość skomplikowane i tworzenie i zarządzanie tą działalnością chyba jest no sporym wyzwaniem Powiedz proszę na wstępie drugim wstępie tworzycie fundusze ETF Co to są za fundusze od tego zacznijmy okej fundusze to znaczy tak po pierwsze do pierwszej części twojego pytania stworzenie pierwszego funduszu ETF rzeczywiście było dosyć wymagającym i skomplikowanym zadaniem i po stronie naszej i po stronie KNF i to było wyzwanie i prawne Trwało to troszkę natomiast już kolejne fundusze twor tworzy się w dużo szybszym tempie i jest to mniejsze wyzwanie zdecydowanie niż niż same początki fundusze ETF nie wiem jak wszyscy wiedzą lub nie są to fundusze inwestycyjne notowane na giełdzie czy stąd nazwa czyli jest to połączenie cech zwykłych funduszy inwestycyjnych z cechami instrumentów notowanych na giełdzie czyli połączenie funduszy inwestycyjnych które znamy dużo więcej Polaków zna jakby z codziennego życia bo dużo więcej ludzi myślę inwestuje w fundusze inwestycyjne niż w ETF w Polsce więc te cechy które mają fundusze inwestycyjne czyli na przykład dywersyfikację profesjonalne zarządzanie y bezpieczeństwo związane z istnieniem depozytariusza wycen nadzoru knf-u i tak dalej yyy połączone jest z płynnością dostępnością ceny codziennym codziennymi kwotowaniu na sprzedaży podobnie jak w przypadku akcji na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie więc w moim odczuciu jest to połączenie najlepszych cech tych dwó rynku tych dwóch rynków czyli czyli rynku funduszy inwestycyjnych i rynku giełdowego to zanim powiemy o samych funduszach inwestycyjnych to Korzystając że podniosłeś ten wątek Powiedz na czym polegała w ogóle trudność utworzenia takiego przedsiębiorstwa takiej firmy które prowadzi taką działalność i i na czym polegała ta trudność w stworzeniu tego pierwszego funduszu No prawo czyli ustawa o funduszach inwestycyjnych bardzo bym powiedział No enigmatycznie wyraża się na temat etfów są forma prawna to są portfelowe fundusze inwestycyjne zamknięte i tam naprawdę skromna część tej ustawy dotyczy etfów i wiele rzeczy które są naturalne normalne dla fiz dla dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych nie przystaje do tego co się dzieje w przypadku funduszy portfelowych czyli na przykład fundusze portfelowe podobnie jak fundusze otwarte codziennie puszczają możliwość kreacji umarzania certyfikatów co nie jest w przypadku fiz rzeczą naturalną wręcz niespotykaną to znaczy nie ma fiz które codziennie Mają możliwość kreacji umarzania certyfikatu więc jest to jedyny fiz tego typu właściwie jest to cecha która jest związana z funduszami otwartymi Czyli takimi do których można codziennie wejść i wyjść a tutaj portfelowych fiz mamy Nie dość że możliwość wejścia na rynku pierwotnym codziennego wejścia i wyjścia to jeszcze mamy możliwość wielokrotnie kupowania i sprzedawania w ciągu dnia w ciągu trwania sesji giełdowej więc jest to taki trochę bardziej nawet Otwarty Fundusz niż fundusze otwarte mimo że z nazwy jest funduszem zamkniętym kreacja certyfikatów w funduszach zamkniętych No wiąże się z pewnymi procesami charakterystycznymi właśnie dla dla tego typu funduszy które nie były dokładnie opisane w ustawie w związku z tym było trochę takich łamigłówek związanych z tym jak rozwiązać kwestie nie wiem takie jak przydział Alokacja tych certyfikatów na na na na uczestników C czy na inwestorów więc trochę to trwało wszystko jakby udało się zrobić w taki sposób że polskie odpowiedniki etfów czyli portfelowe fundusze inwestycyjne zamknięte ekonomicznie są są równoznaczne owym funduszom etf-y z rynku europejskiego natomiast prawnie No różnią się właśnie nazwą zamkniętą jakby i i w związku z tym są No trochę inaczej traktowane są funduszami alternatywnymi z racji tego że są fizi No więc mają trochę takich cech wyróżniających jest spośród tych najbardziej znanych nam zagranicznych europejskich etfów natomiast ekonomicznie nie różnią się od nich w taki sam sposób się zachowują w taki sam sposób są zarządzane w taki sam sposób są praktycznie tworzone szczególnie po tych zmianach prawa które weszły które weszło we wrześniu zeszłego roku tam już zniesiona została konieczność tworzenia prospektów inwestycyjnych i odnawiania ich corocznego dla dla naszych funduszy i podobnie jak jest to w przypadku owych Funduszy Europejskich etfów tworzymy prospekty informacyjne które są ważne bezterminowo i są tylko uaktualni [Muzyka] bieżące sprawozdania finansowe funduszy jakieś informacje istotne także teraz jesteśmy jeszcze bardziej zbliżeniowy pozostajemy funduszem zamkniętym No i jakby emitujemy certyfikaty inwestycyjne a nie a nie jednostki uczestnictwa tak jak to jest w przypadku ale ekonomicznie jesteśmy równoważni z tego co mówisz Ta trudność polegała na tym że po prostu polskie prawo nie było i chyba nadal nie jest przystosowane do tego czy zbyt otwarte na to żeby takie fundusze tworzyć bo za granicą ETF to fundusze otwarte które są notowane na giełdzie A u nas fundusze otwarte nie był przewidziany do bycia notowany na giełdzie więc stąd wynikała ta trudność przynajmniej między innymi No ale udało się stworzyliście pierwszy fundusz inwestycyjny w 2017 czy 18 roku proszę popraw mnie jeżeli się mylę Jaki to był jaki to był 18 pierwsze notowanie w 19 na początku 19 tak Jaki to był fundusz i jakie były kolejne pierwszym funduszem co nie było chyba jakoś specjalnie dziwne był fundusz na flagowy indeks Warszawskiej giełdy czyli na WIG 20 kolejny był mwig 40 więc były to takie fundusze które jakby jak ktoś się zastanawia nad Polską giełdą giełdą to to są to pierwsze indeksy które przychodzą do głowy następne już nie były tak oczywiste bo był to wg2 lewarowany i WIG20 short później tworzyliśmy jeszcze fundusze zarówno z rynku polskiego jak i z rynku amerykańskiego stworzyliśmy na rynek amerykański dwa fundusze czyli ETF na nasdaq 100 zabezpieczonego do złotówki oraz ETF na snp 500 również zabezpieczonego do złotówki ponieważ No konsekwentnie jakby swoją ofertę do polskich inwestorów więc no dajemy takie instrumenty które z perspektywy polskiego inwestora dają ekspozycję na indeks a nie na indeks i na walutę na przykład prawda Czyli gdybyśmy stworzyli ETF na s&p 500 niezabezpieczonego Po pierwsze jest ich już trochę na świecie więc jakby sens jest niewielki żeby tworzyć kolejnego nawet notowany jest na giełdzie w Warszawie taki natomiast myśmy stworzyli zabezpieczonego do złotówki właśnie po to żeby z perspektywy polskiego inwestora Jak kupuje naszego ETF to ma ekspozycję tylko na indeks s&p 500 nie ma ekspozycji na indeks i na dolara Czyli jeśli dolar się osłabia lub umacnia to inwestor jakby dostaje połączenie tego wyniku który daje indeks z tym wynikiem jakie daje waluta więc w naszym w naszym produkcie to jest Oddziel jak klient kupuje ETF naszego na s&p 500 to dostaje po prostu Performance s 500 Natomiast w przypadku nasda 100 dostaje to samo czyli nasda 100 bez ryzyka walutowego czyli bez tego co zrobiła złotówka do dolara No jeszcze oprócz tego zrobiliśmy Przepraszam Bo jesz Nie dokończyłem całości jakby oferty Więc zrobiliśmy jeszcze ETF witech taki Polski naz myśleliśmy że osobiście uważałem że to świetny pomysł i doskonały indeks do do kupienia i Zresztą kupiłem No niestety rzeczywistość okazała się nieco bardziej skomplikowana więc ten ten ETF przez 2 lata swojej działalności No nie zgromadził nawet 10 milionów złotych więc więc Uznaliśmy że to jest jednak chyba Porażka w związku z tym zmien tego ETF na ETF na obligacje zmiennokuponowe którego nazywamy beta ETF Cash albo obligacji 6m taka dłuższa nazwa i to jest to jest jeden taki który teraz na obligacje drugi mamy tbsp Czyli jest to trey b pod Polan tak się nazywa ten indeks i on jest z kolei indeksem obligacji stało kuponowych no i oprócz tego mamy jeszcze swi 8 który też od byłybyśmy zrobili No zrobiliśmy No i on się dosyć ładnie rozwija już mamy tam blisko 80 milionów złotych w tym ind w tym funduszu więc jak na nasze że tak powiem standardy i oczekiwania to to jest zupełnie przyzwoita kwota więc No jesteśmy zadowoleni też też że ten fundusz powstał Wydaje mi się że tą waszą paletę etfów można podzielić na takie trzy grupy Po pierwsze ETF na Polskie Akcje po drugie ETF na amerykańskie akcje przynajmniej z zagranicznych aktualnie są te amerykańskie indeksy oraz po trzecie ETF na polskie obligacje No i to jest coraz bardziej pokaźna pula natomiast od jakiegoś czasu dostępne są coraz łatwiej też ETF z rynków zagranicznych dla polskich inwestorów przez polskie dom przez polskie domy maklerskie czy również zagraniczne coraz częściej i tutaj może się rodzić wśród naszych słuchaczy taka takie pytanie no powiedział podstawowe to po co inwestować w polskie ETF od bety jakby jakie argumenty stoją za tym żeby inwestować w polskie ETF Skoro są dostępne ETF zagraniczne na rynkach zagranicznych których jest w sumie sporo więcej bo jest ich w całej Europie pewnie około 3000 więc jakbyś na to pytania wydaje mi się to może być jedna z takich najczęściej i najbardziej podstawowych pytań które sobie Ludzie zadają odpowiedział znaczy przede wszystkim to jeżeli ktoś chce kupić ETF i chce mieć ekspozycję na zagraniczne i rynki i chc mieć ekspozycję w walucie na te zagraniczne rynki No to rzeczywiście nie ma sensu szukać tego na giełdzie w Warszawie chociaż czasem jest to No są rynki na których kupuje się ekspozycje na zagraniczne rynki jednak na lokalnym poprzez produkty niezachowane są takie rynki natomiast natomiast co najmniej dwa powody Są żeby patrzeć na rynek polski Po pierwsze nie ma nigdzie na świecie ekspozycji na polskie indeksy na na polską giełdę za pomocą innych instrumentów niż nasze są jakieś takie drobiazgi typu gdzieś w Bułgarii jest ETF na na na wi2 był kiedyś ETF na odora który był notowany na giełdzie w Warszawie ale został już zlikwidowany jest ETF są dwa ETF właściwie Oda na na MS Poland jeden jest jakby taki w standardzie amerykańskim drugi jest w standardzie owym europejskim natomiast no to jest to są inne inne typy etfów tam w tym amerykańskim ETF jest powiedzmy 13 C 15 spółek więc więc jest to mniej niż wg2 nawet Natomiast w tym US sitowym ETF jest 30 parę spółek jest to takie troszkę połączenie wigu 20 z m wigiem tak bardzo wybiórczo więc jest to również ETF który bardzo mały fragment polskiego rynku daje jakby do ręki inwestorowi my dajemy 9798 całego polskiego wigu bo połączenie wigu 20 m wigu i sgu to jest 9 7 98 kapitalizacji polskiej giełdy więc my dajemy praktycznie całą polską giełdę To jest po pierwsze Po drugie jak mówimy o obligacyjnych instrumentach czyli tbsp i obligacje zmiennokuponowe kuponem jakb 6M jakby takich tak takich etfów nie ma nikt I one są w złotówce więc więc nie ma ryzyka kursowego żadnego Można oczywiście kupić obligacyjne ETF na obligacje amerykańskie czy europejskie jakieś High yow albo albo Investment grade jakby w zależności od tego co kto lubi Jaki jaki rodzaj ryzyka i tak dalej natomiast z perspektywy polskiego inwestora A tak taką my mamy perspektywę obligacje Skarbu Państwa nie mają ryzyka kredytowego więc jedynie ryzyko stopy procentowej więc jeżeli chodzi o tbsp no to tam to ryzyko stopy procentowej jest i ono daje możliwość zarabiania też Jeżeli stopy procentowe spadają Natomiast w przypadku obligacji 6m czyli czyli tego kowego Nazwijmy to w skrócie produktu tam nawet tego ryzyka stopy procentowej nie ma więc jest to zbliżone do właściwie sześciomiesięczny lokat bankowych z tym że nie ma ekspozycji na ryzyko kredytowe Banku w którym się robi lokatę tylko tam są obligacje rządu polskiego więc więc ryzyko kredytowe nawet jest dużo mniejsze niż w przypadku lokat które przekraczają tam 100 000 Powiedzmy prawda więc więc te nasze produkty są unikalne nie ma drugiego takiego produktu na świecie wreszcie po trzecie jeżeli chodzi o to to jest to co właściwie mówiłem Czyli jeżeli mamy ekspozycję na zagranicę czyli w naszym przypadku na stany nasdaq i s&p No to mamy hatch walutowy dolara do złotówki w związku z tym nie ma ryzyka takiego że na przykład no tak jak w ostatnim roku Znaczy to jest oczywiście broń obosieczna ale w ostatnim roku cokolwiek zrobił s&p 500 to niestety część z tego zabrało umocnienie złotówki w 23 roku skoro złotówka się umocniła no to no to musieliśmy praktycznie No nawet do 20 proc tego performansu indeksu musieliśmy odjąć ze względu na umocnienie się złotówki więc przy bardzo długich okresach inwestycji To pewnie ma mniejsze znaczenie natomiast przy krótszych okresach inwestycji to może mieć bardzo duże znaczenie i to umocnienie złotego jest jest istotnym elementem albo osłabienie oczywiście ale może być istotnym elementem wpływającym na całościowy zwrot z inwestycji więc zachęcamy do tego żeby na to patrzeć żeby brać to pod uwagę i podejmować rozumne decyzje Nie chodzi o to że tylko jedynie ETF zahedan są mają sens chodzi o to że my dajemy wybór to inwestorzy jak z klocków układają sobie jakąś tam strategię swoją inwestycyjną natomiast nasze zadanie to jest dać klocki za pomocą których będzie można zbudować strategię jaką się dla siebie widzi jako najlepszą i tak tak Staramy się robić i w centrum naszego zainteresowania jest polski inwestor stąd jeżeli zagraniczne indeksy to Hedan do złotówki jeżeli polskie No to wiadomo robimy Robimy Polskę i staramy się robić tak jak jakby no inwestorzy by chcieli to znaczy po pierwsze pytamy inwestorów jak coś na coś sami wpadniemy tak jak z tym wchem no to no to jak popełniamy błąd to to to się staramy go korygować ale jakby no no jeszcze raz powtórzę Naszym Naszym rynkiem i naszym targetem jakby jest inwestor Polski i pod tego inwestora Szyjemy te nasze produkty z tego co mówisz Bet ETF nie są konkurencją dla etfów zagranicznych ponieważ specyfika tych produktów jest unikalna i nie są one jakkolwiek porównywalne z innymi instrumentami w Europie więc można powiedzieć że nie jest to substytut nie jest to jakaś konkurencja tylko altery alternatywa bądź inaczej nie wiem uzupełnienie tej oferty tej oferty etfów z Europy które znamy z głównych rynków No to ja bym powiedział ja bym powiedział że podpisałbym się pod takim stwierdzeniem w pełni to jeżeli byśmy przyjęli że to jest pewnego rodzaju ofer pełnej palety oferty funduszy w Europie to jak byśmy mogli określić zastosowanie dla tych instrumentów Mac na uwadze ich charakterystykę czy zgodziłbyś się z tezą że beta ETF w większym stopniu nadają się do inwestowania aktywnego niż pasywnego gdybyśmy mieli przyjąć takie bardzo klasyczne czy konserwatywne definicja tego czym to inwestowanie pasywne i aktyw że się uśmiechasz Także liczę że będzie ciekawa odpowiedź to znaczy przyjmuje się ale to jest perspektywa inwestora to jest perspektywa inwestora międzynarodowego to znaczy mówimy że inwestujemy w jakieś korowo część typu msci World albo MS All Country jakieś tam różne o jak najszerszej dywersyfikacji indeksy które CA świat lub cały świat rozwinięty lub cały świat rozwijający się czyli ten emerging market ewentualnie i z tej perspektywy wszystkie rynki lokalne typu nie wiem Chiny Japonia czy czy Polska czy Korea czy Brazylia to są jakieś takie lokalne ekspozycje które dodają czy oddają jakieś silne przekonanie na temat Jakie i z perspektywy międzynarodowego dużego inwestora Których pewnie w Polsce jest bardzo mało to to jest prawdziwe prawdziwa obserwacja tak to to to to ekspozycja na Polskę jest jakby takim można powiedzieć też satelitą w tym do te do tej korowej ekspozycji na cały świat Natomiast takich inwestorów na rynkach lokalnych gdziekolwiek nie spojrzymy to jednak jest zdecydowana mniejszość generalnie ludzie mają home i czy to jest Polska Czy to są Stany Zjednoczone Niemcy Francja Wielka Brytania gdziekolwiek spojrzymy to większość inwestorów ma jednak home bias i dla nich lokalny rynek nie jest satelitą nie jest egzotyk tylko jest właśnie tą częścią korowo oczywiście ci którzy patrzą globalnie mają globalną ekspozycję nie wiem tam zarządzają jakimiś dużymi funduszami czy pieniędzmi Emerytów i tak dalej to być może w taki sposób na to patrzą natomiast większość ludzi którzy żyją w danym kraju No patrzą N na ekspozycję w Polsce Jako na na na główny główny swój rynek i to jest i to jest Core więc ja z tej perspektywy nie zgodziłbym się z takim stwierdzeniem że Polska to jest aktywna część dużego pasywnego portfela w którym główne skrzypce gra msci World albo msci emerging Markets albo tam All Country tylko ja patrzę na Polskę jako na rynek w sumie dla większości inwestorów korowy No a tym tym ty tą satelitą mogą być albo akcje Albo mogą być właśnie tematyczne jakieś etf-y albo właśnie etf-y typu Chiny bo z naszej perspektywy Chiny Korea czy Brazylia czy Meksyk to to są ekspozycje takie bym powiedział właśnie satelickie to są ekspozycje które byśmy zajmowali jeżeli byśmy uważali że ten region ma jakieś perspektywy szczególnie dobre na przykład nie wiem widzimy że jest ożywienie jakieś lepsze dane się ostatnio właściwie pojawiły dzisiaj Czyż tam wczoraj z Chin No to myślimy dobrze to teraz Chiny wracają do gry i będzie tutaj rozwój niesamowitych Chin no to na przykład ETF na na Chiny Gdybyśmy chcieli kupić No to tak to wtedy Dla nas to jest jakiś tam natomiast z pewnością No nie byłby kow czy nie powinna być to nasza korowa jako dla polskiego inwestora ekspozycja kupując MS emerging Markets na przykład no to Chiny są taką Główną częścią tego tej ekspozycji Ja bym na to spojrzał inaczej to znaczy w Polsce jest wielu inwestorów aktywnych i jeżeli chodzi o giełdowe inwestycje to zdecydowanie Fokus polskich inwestorów giełdowych jest bardziej aktywny niż pasywny to widzimy również po swoich produktach mamy mamy W tej chwili powiedzmy 2 i p można powiedzieć produktu takiego tradingowe czyli wg2 short wg2 lewarowany no i ten w20 też jest w sumie takim instrumentem który inwestorzy aktywni używają do zajmowania krótkoterminowych pozycji dlatego że on jest bardzo płynny dużo bardziej zmienny niż niż pozostałe i w tej perspektywie tak to w tej perspektywie My widzimy że jak się coś dzieje na rynku to my mamy kilka milionów złotych obrotu na na każdym z tych funduszy dziennie natomiast natomiast no nie nie uważam że na przykład mwig czy SG czy tbsp czy czy właśnie ten sześciomiesięczny nasz produkt na obligacje zmiennokuponowe czy nawet s&p i nasdaq to to są produkty tradingowe no to to są produkty inwestycyjne zdecydowana większość tak jak powiedziałem przynajmniej naszych inwestorów jednak inwestuje w krótszym horyzoncie niż 10 20 czy ileś lat prawda natomiast te produkty głównie które my mamy one są raczej do tego długoterminowego inwestowania No a jest kilka i to też będziemy rozwijać tą ofertę tych produktów tradingowy dlatego że No jesteśmy tam gdzie nasi klienci No jak mamy Dużą część klientów którzy krótkoterminowo tringo na rynek No to chcemy im dostarczyć narzędzia do tego żeby żeby tam pozycje zajmowali więc w tym kierunku też będziemy trochę się rozwijać No to ja się z tobą Właśnie częściowo zgadzam trochę się nie zgadzam w sensie częściowo zanegował tą moją opinię ja na przykład z tych waszych etfów do tej części Core do tej części pasywnej z całą pewnością zaliczyłbym ETF na polskie obligacje skarbowe ponieważ wśród kilku tysięcy ETF nie ma tak unikalnych etfów na część obligacyjnego to według mnie szczególnie w kontekście tej części pasywnej ważna część waszej palety A te pozostałe tfy raczej bym zaliczał do tej części aktywnej tak samo Powiedziałeś inwestuje w Chiny to bo traktuje to jako część aktywną moglibyśmy się pewnie spierać i pewnie ilu inwestorów tyle może być spojrzeń na ten temat ale ja chciałbym cię zapytać teraz o coś innego Jeśli pozwolisz o opłaty ponieważ to jest też chyba jedno z najczęściej najczęstszych pytań z którym się spotykacie tak przynajmniej mi się wydaje czyli czy b ETF są tanie Czy drogie jak w ogóle ocenić to czy wy jesteście czy macie wysokie Czy niskie opłaty bo no jak powiedziałeś mało jest ciężko jest w waszym przypadku znaleźć dobry punkt odniesienia No właśnie znaczy jeżeli porównać nas z ETF od największych dostawców na s&p 500 które mają po 400 C czy kilkaset miliardów dolarów czyli No prawie tyle co PKB Polski jeżeli porównamy opłaty na tych ETF z naszymi No to jesteśmy drożsi i to na niektórych produktach sporo Natomiast jeśli porównamy na przykład z produktami które dostępne na rynku od innych dostawców z ekspozycją na Polskę czyli tak jak wspomniane te dwa ETF na msci Poland czyli Apple i Espol No to to Tutaj już tak nie jest no bo jeżeli mówimy o tym ETF który ma te kilkanaście powiedzmy 15 spółek No to on ma on ma opłaty na poziomie 70 kilku pipsów czyli 0,70 tam 4 5 075 proc jeżeli mówimy o tymolu czyli o tym który ma 30 parę tych spółek to tam jest 59 prawie 60 pipsów opłaty czyli czyli te 06 06 PR No w n w naszym przypadku my mamy również 064 koszt przy przy wigu 20 który ma 20 spółek czyli jest tak trochę Pomiędzy jednym a drugim czyli nie mamy nie jesteśmy drożsi niż te rozwiązania które są i my pamiętajmy że w naszym przypadku my mamy 120 milionów 120 milionów złotych w tym funduszu i mamy tego typu opłaty a na przykład ten amerykański on ma ponad miliard złotych miliard 200 więc jest jest 10 krotnie większym funduszem i ma praktycznie takie same opłaty 0.6% więc więc w naszym przypadku gdybyśmy mieli tego typu aktywa to i nasz fundusz byłby dużo tańszy prawdopodobnie byłby tańszy niż ten który który jest alternatywą dlatego że duża część kosztów jest stała i jak podzielimy je na dużo większe aktywa No to to to to to to te koszty mogą spaść znacznie poniżej tego co co jest teraz dostępne przy 120 milionach więc ja nie uważam że my jesteśmy drożsi jeżeli chodzi o te produkty nasze dodatkowo jeszcze jak się popatrzy na inne rynki podobne czyli nie Nie mówimy o rynku amerykańskim Gdzie są biliony po polsku a tryliony po po angielsku aktywów w ETF tylko popatrzymy na ry na rynek polski i porównamy go na przykład nie wiem Polska to jest dla świata podobnie nie wiem jak Korea No dużo mniejsi jesteśmy jeżeli chodzi o istotność pewnie niż Japonia Chiny czy Brazylia a ceny etfów na te rynki na główne spółki ja nie mówię o jakiś tam zupełnie niszowych częściach tego rynku tylko mówię o tych głównych spółkach to te ETF od wiodących dostawców one też są na poziomie jak te o których mówimy czyli 60 50 70 pipsów zależy od rynku i od dostawcy ale to są tego typu poziomy więc jak my porównujemy się do Najbardziej płynnych największych funduszy z najbardziej rozwiniętych rynków to tak jesteśmy drożsi tak samo jak każdy inny dostawca z dowolnego rynku będzie droższy I nawet ci sami dostawcy którzy w Stanach Zjednoczonych biorą 7 pipsów czy czy 10 pipsów 5 pipsów to jak robią takiego ETF na Japonię koreę czy czy brazylię to biorą 50 40 60 70 więc no nie można porównywać jakby jabłek z gruszkami No ja uważam i dlatego dlatego no to ciężko powiedzieć że my jesteśmy drodzy lub nie łatwiej jest to powiedzieć w przypadku funduszy z ekspozycją na zagraniczne rynki czyli na przykład jeżeli porównamy naszego ETF 500 z tymi ETF na snp 500 które są w Stanach na przykład C czy w Europie nawet No to jesteśmy drożsi są jednakowoż co najmniej dwie różnice Po pierwsze jesteśmy bardzo małym funduszem i fundusze podzielone przez małe aktywa No niestety to jest te koszty są istotne dla dla funduszu który ma 30 milionów a nie 300 miliardów dolarów zresztą więc No tutaj jakby no nie ma dodatkowo oprócz tego że jesteśmy po prostu dużo mniejsi i w związku z tym koszty dużo więcej ważą No to to to jesteśmy to robimy to ten to ten to zabezpieczenie walutowe które jest unikalną cechą tych funduszy więc dla polskiego inwestora jest to jest to cecha którą może być dla niego atrakcyjna jeśli jest to super Jeśli nie jest atrakcyjna To może kupić ten produkt zagraniczny bez bez tego ryzyka także no nie uważam że większość naszych produktów jest po prostu w cenie rynkowej a będzie A będzie pewnie taniej ze wzrostem aktywów natomiast Niektóre są nieco droższe ale mają za to cechy unikalne których No nie da się kupić gdzie indziej na rynku i są trudne do do zre plikow samodzielnie Robercie o ile kiedy mówiliśmy o tym jakie może być zastosowanie dla etfów czy bardziej aktywnie czy pasywnie dla beta etfów to tutaj by mię pewne rozbieżności to tutaj No muszę powiedzieć że zdecydowanej większości się z tobą zgadzam No muszę też niestety posypać trochę głowę popiołem ponieważ my na Atlas ETF trochę mamy błędną metodologię oceny tego który fundusz jest tani czy drogi bo my porównujemy wasze ETF do średniej na rynku A to nie jest zbyt fortunne porównanie ponieważ przykładowe ETF na po Polskie Akcje kosztują mniej więcej tyle samo co wasze więc jakby warto brać pod uwagę jak jakie to jest grupa aktywów a nie Jaka jest ogólna średnia na rynku Robert dzięki za to wprowadzenie na temat tego czym są Bet ETF Było ono pewnie trochę dłuższe niż się spodziewałem ale dla mnie było to interesujące spróbujmy teraz skupić się nieco bardziej na tobie bo chciałem cię zapytać też dzisiaj o to jak ty sam inwestujesz ale zanim zajrzę ci do portfela Przepraszam za takie sformułowanie to zapytam co cię w ogóle skłoniło do tego żeby stworzyć firmę zarządzającą funduszami ETF na rynku polskim Gdzie takich firm do tej pory nie było czy ty nie miałeś naprawdę nic lepszego do roboty Przecież opowiedziała nam dzisiaj jakie to jest trudne i jakie to jest skomplikowane jak to polskie prawo jest niesprzyjające do tego żeby takie fundusze tworzyć i nimi zarządzać że te warunki bardzo często dla zagan łatwiej jest funduszowi zagranicznemu wejść na polską giełdę niż tobie stworzyć fundusz według prawa polskiego to co cię w ogóle skłoniło do tego żeby pójść w tym kierunku czym ty się zajmował wcześniej i co skłoniło ciebie do tego żeby zająć się Polskimi ETF zzy zdecydowanie ten początek był ciekawszy niż pewnie dokąd zmierzamy czyli do tej do tego temat tych tematów które bardziej dotyczą jakś tam różnych motywacji wydaje mi się znaczy tak po pierwsze to ja wywodzę się z jakby z rynku finansowego Z Bankowego Całe życie pracowałem w bankach i zajmowałem się trasery i okolicami trasery czyli waluty i stopa procentowa więc pewnie w dużym stopniu nie zdawałem sobie sprawy z ze skali wyzwania jakim było stworzenie etfów i i i i stworzenie y w ogóle tego segmentu rynku bo bo praktycznie to co było do tej pory na giełdzie w Warszawie jako etf-y No było w bardzo małym stopniu jakby rozwijane i promowane raczej był to no tak bym powiedział Zapomniany trochę segment więc ja sobie chyba do końca nie zdawałem sprawy natomiast prawda jest też taka że jest to bardzo ciekawy instrument uważam że Polacy nie różnią się specjalnie od innych nacji czy to zachodnich wschodnich czy jakichkolwiek mamy Pewnie jakieś różne drobne różnice i cechy które nas tam wyróżniają w niektórych rzeczach natomiast nie sądzę żebyśmy byli co do zasady jacyś różni i tak jak w innych obszarach też idziemy podobnymi ścieżkami jak inni ludzie tak samo i w tej części inwestycyjnej będziemy szli tymi samymi ścieżkami jak inni więcej niż jakby cechy ludzi i sposób inwestowania większe znaczenie mają na przykład Zachęty regulacje rynku instrumenty które można w które można inwestować zachęty do do inwestowania w tych te instrumenty to to czyli ta część regulacyjna ma dużo większe znaczenie niż takie personalne cechy że jeden naród jest bardziej skłonny do ryzyka drugi mniej Nie sądzę żeby tak było Myślę że w tym wszystkim jesteśmy w dużej mierze podobni natomiast jedne kraje mają Zachęty inne mają inne Zachęty Albo ich nie mają w ogóle i i głównie z tego to wynika w Stanach Zjednoczonych też popularność etfów nie wzięła się z tego że oni są tak wyedukowani czy tam tacy mądrzy czy czy po prostu wszyscy chcą inwestować oczywiście wzięło trochę z tego że jakby mają setki czy czy no no grubo ponad 100 lat doświadczeń jeśli chodzi o giełdę i o inwestowanie giełdowe i o w ogóle taką kulturę gospodarki rynkowej my tego nie mieliśmy więc więc u nas to jest troszeczkę inaczej natomiast akurat ETF w Stanach mają pewne cechy podatkowe które powodują że że że to jest atrakcyjny dla części z nich a właściwie dla większości i stąd też duża popularność tych etfów łącznie z tym że nawet fundusze aktywne robi się w formie prawnej etfów właśnie dlatego że mają one pewne cechy które gdzieś tam pozytywnie je wyróżniają więc polski rynek gdyby tylko zechciał nieco więcej położyć jakby nacisku na promowanie długoterminowego oszczędzania długoterminowego inwestowania inwestowania w giełdę w ogóle to my byśmy mogli być bardzo podobni Wystarczy zobaczyć jak motywacja działa na inwestorów na przykładzie inwestycji w obligacje inflacyjne jak się okazało że jeden z czołowych polityków zainwestował w te obligacje to ich popularność bardzo mocno wzrosła więc jest bardzo silną bym powiedział no taką czy bardzo mocną siłą napędową do tego żeby żeby jakieś zachowania inwestycyjne prom znaczy przejawiać lub nie Więc ja uważam że że to jest że to jest po prostu no będziemy podobni stąd też Wydaje mi się że ETF będą w Polsce miały bardzo mocną pozycję nie wiem czy to będą czy taką bardzo mocną pozycją będzie pozycja etfów notowanych na warszawskiej giełdzie być może Duży udział w ETF będą miały w tej w tym rynku etfów będą miały produkty z innych giełd z innych rynków za pośrednictwem brokerów polskich i zagranicznych ale na pewno Polacy będą inwestować w ETF bo nie Różnimy się wiele od innych narodów i i te inne narody również inwestują bardzo mocno w tfy bardzo mocno ten rynek rośnie i my też będziemy tak rośli ale wydaje mi się że chyba musisz się zgodzić z tym też po prostu jesteś osobą która po prostu lubi ryzyko nie wierzę żebyś gdybyś była osobą ostrożną która porwały się na taki projekt i rzuciła nie wiem czy wtedy byłeś w jakiejś złotej klatce czy nie byłeś ale ten projekt który prowadzisz jest tak trudny i jak były Zielone Pola nie było takich firm wcześniej więc nie wierzę żeby to nie żeby się nie zgodził z stwierdzeniem że po prostu masz też bardzo wysoką tolerancję na ryzyko lubisz ryzykować nie wiem czy bym tak to ujął Myślę że mógłbym się zgodzić z tym że takie wyzwania różnego rodzaju to tak to nawet takie coś co powoduje że jakoś Sprawdzam możliwości również swoje własne w jakimś obszarze to myślę że z tym bym się zgodził czy bo takie skłonność do ryzyka mi się kojarzy z inwestowaniem Ja nie jestem jakiś nadmiernie skłonny do rzy inwestowanie więc z tej perspektywy to ta skłonność do ryzyka nie jest chyba jakąś tam moją Najważniejszą cechą ale jeżeli chodzi o jakieś wyzwania to to tak to jeżeli jest coś takiego co jest interesujące to czasem prawie bez względu na koszty jestem w stanie spróbować żeby sprawdzić czy to jest coś ciekawego czy nie to to to myślę że tak a od jak dawna w ogóle inwestujesz czy pracując wcześniej w korporacji będąc dealerem walutowym czy później w funduszu inwestycyjnym Czy miałeś możliwość inwestowania na własne rachunek No bo czasami jest tak że są pewne ograniczenia i się nie da albo jest to tak utrudnione że po prostu Ludzie powstrzymują się od inwestowania więc jak to wyglądało W twoim przypadku czy inwestował Aleś i jak inwestował jak to się zmieniało u ciebie mogłem inwestować jak pracowałem w treasury to to to kupowałem fundusze inwestycyjne po prostu aktywnie zarządzane że tak powiem ze stajni Banku w którym w którym akurat pracowałem także inwestował natomiast nigdy nie inwestował w poszczególne akcje nie kupowałem pojedynczych akcji No teraz mam jakieś inwestycje nawet w pojedyncze akcje ale ale zdecydowanie raczej No inwestował czy pozwalał profesjonalistom jak pracowałem w trey to po prostu pozwalał profesjonalistom zarządzać funduszami w których w które inwestował i i takie inwestycje miałem i raczej to się utrzymuje to znaczy Oczywiście teraz już nie mam tamtych funduszy bo musiałem je sprzedać jak przeszedłem do innej jakieś firmy i tak dalej ale ale ale inwestuję jakby w fundusze teraz Jeżeli chodzi o te tą część moich inwestycji rynkowych No to to są oczywiście głównie ale zanim jeszcze przejdę do ETF bo oczywiście chcecie o nie zapytać to jaki był największy błąd które zdarzało ci się popełnić w inwestowaniu mówiłem że łatwo nie będzie nie były takie d dwie rzeczy które Myślę że mógłbym [Muzyka] w w tych moich inwestycjach ale pierwsze to właśnie takie kupiłem produkt inwestycyjny który był połączeniem ubezpieczenia na życie z funduszem inwestycyjnym Zamiast kupić osobno fundusz inwestycyjny a osobno ubezpieczenie na życie i myślę że to trochę wynikało właśnie z nieznajomości specyfiki rynku inwestycyjnego wtedy byłem wtedy jeszcze bardzo miałem Nie miałem nawet 30 lat i zajmowałem się właściwie No Z wykształcenia jestem elektronikiem informatykiem więc ta moja wiedza Inwestycyjna i finansowa była troszkę wtedy ograniczona bardziej no i i myślę że myślę że to to troszkę z tego wynikało jak trochę to trwało dojrzałem do decyzji że to jednak jest błąd ten produkt zlikwidowałem i myślę że zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest osobne jakby kupowanie produktów które adresując potrzeby tak Czyli jeśli chc inwestować długoterminowo to lepiej kupić fundusz A jak chc mieć ubezpieczenie na życie to po prostu porównuje oferty różnych ubezpieczycieli i kupuje ubezpieczenie na życie Tak tak mi się wydaje że to jest zdecydowanie bardziej przejrzyste atrakcyjne łatwiejsze w zarządzaniu a drugi to myślę że po tych swoich pracach jako dealer walutowy i jako człowiek w ogóle z walutami związany po tym czasie rzeczywiście Wydawało mi się że a może może da się jakieś spekulacyjne transakcje na rynku walutowym zawierać i trochę na tym zarabiać no i też też to mnie gdzieś dopadło po drodze i I takie transakcje zawierał nie straciłem na nich Natomiast przeszedłem taką naukę że nie różni się wiele od od tych ludzi którzy robią to po raz pierwszy nawet będąc z doświadczeniem wtedy no kilkuletnim co najmniej jako dealer No i nadal stosuje się do mnie taka sympatycznie po angielsku ujęta zasada eating Like A Bird shitting Like An Elephant No i niestety Mając taką sporą pozycję walutową no i i sprzedałem jak Jak doszedłem do do poziomu który już był jakoś tam w miarę satysfakcjonujący i jakieś tam delikatny zarobek się pojawił no to no to tą pozycję zlikwidowałem No jedyna nauka jaką z tego wyciągnąłem to taka że już więcej tego typu pozycji Nie otwierałem ponieważ No nie była to zbyt zbyt pouczaj znaczy była to pouczająca lekcja ale nie było to zbyt fortunne jakby to do czego doszedłem po tym to to to to to co mnie nauczyło to to że że niestety ale emocje mi nie są obce i nie zbyt dobrze nimi Zarządzam Jeśli o to chodzi o takie inwestowanie spekulacje na walutach więc raczej nie powinienem chyba tego robić w dłuższym horyzoncie zdecydowanie lepiej mi to wychodziło Gdy byłem dużo młodszy także także raczej raczej bym takie dwie rzeczy uznał że to to były takie słabo znaczy na pewno pouczające bo nic tak nie poucza jakś potknięcie ale ale ale myślę że to bez bez jakichś powodów do dumy czyli chyba można powiedzieć że przeszedłeś trochę taką ewolucji od podejścia bardziej aktywnego do bardziej indeksow użyłeś też takiego sformułowania It Like A Bird shit Like An Elephant nie będziemy tłumaczyć na polski Ale mam nadzieję że wszyscy rozumieją Robert ja ci bardzo dziękuję za to sformułowanie to idealnie Oddaje po prostu moją pierwszą strategię inwestycyjną była po prostu identyczna jak pierwszy raz słyszałem to z twoich ust bo wypowiedział nazwę tej strategii już jakiś czas temu i wtedy po raz pierwszy raz ją słyszałem pomyślałem sobie jest nie jestem jedyny nie jestem jedyny u Robert nie będę się ciebie pytał Ile zarabiasz ale czy możesz proszę zdradzić Jaką część swoich przychodów oszczędzasz odkładasz inwestujesz ja bym powiedział tak ja nie nie mam nie mam takiego takiej zasady że jakąś część co miesiąc odkładam kupuję jakieś tam nie wiem AK obligac fundusze czy cokolwiek czy ja nie mam takich miesięcznych nie wiem oszczędności na inwestycje tylko ja generalnie raz na jakiś czas jak mam nadwyżki gdzieś tam sobie leżą no to wtedy za większą kwotę mogę zrobić jakąś inwestycję albo kupię właśnie ETF jakieś albo albo zainwestuj albo albo gdzieś tam jakieś inną inwestycję niepubliczną coś mi się zdarzy zrobić natomiast nie mam nie mam takich że na przykład no nie wiem 20 proc miesięcznie to odkładam na jakieś takie mimo że to być może jest bardzo sensowne zachowanie no no niestety taka taka systematyka i taka nie wiem powtarzalność nie jest mi dana więc niestety nie nie mam tak nawyku żeby żeby coś takiego robić także znaczy ja myślę że większość znaczy inaczej Powiem zdecydowanie oszczędzam i oszczędzam raczej Dużą część na tyle na ile to jest możliwe No bo jakby mam troje dzieci więc to nie jest prosta sprawa jakoś tam bardzo dużo oszczędzać w takiej sytuacji ale ale ale tak staram się oszczędzać i staram się pamiętać o tym żeby mieć zarówno znaczy jak mam tą część ni płynną jakiś inwestycji mam też część płynną inwestycji żebym zawsze miał taką możliwość że coś mogę nie wiem zlikwidować i mam dostęp do do środków tak to Robert Odkryj karty proszę już już czas na odkrycie kart proszę Powiedz w co inwestujesz co masz w portfelu jakiego rodzaju instrumenty najlepiej Powiedz jakie konkretnie instrumenty zastrzegamy to nie są rekomendacje Każdy z nas jest inny każdy ma inne potrzeby inne cele inwestycyjne twoje twoją sytuację już poznaliśmy więc mamy świadomość że mówisz o tym w kontekście siebie samego co masz w portfelu jak inwestujesz więc ja jestem przykładem troszkę takiego mini Cor Satellite Powiedziałbym zaczy większość moich inwestycj takich publicznych chodzi nasze No to jest znana bo bo w prospektach ja muszę ujawniać jakie mam swoje własne niektóre produkty i mam zarówno ETF na ETF na Wi 20 mam ETF na mwi 40 mam też jakieś tam drobne tym sześciomiesięcznym tak jak mówiłem miałem witech Przerzuciłem się ETF na obligacje 6m No i mam akcje jednej ze spółek znowu nie będę tutaj jakoś tam specjalnie może żadnych swoich holdingów reklamował ale alej SPSK warskiej która ma jakąś taką rozpoznawalność globalną bo uważam że są w takim bardzo bardzo fajnie skalowalny biznesie i i myślę że zdarzy się tak być może że że a przynajmniej są są w stanie osiągnąć osiągnąć sukces który który może być na poziomie że tak powiem globalnym także Też mam taką ekspozycję Wydaje mi się że że nie jestem jakby to powiedzieć Nie jestem ortodoksyjny jeśli chodzi o inwestowanie pasywne Mam również takie właśnie pozycje które by nazwał je aktywnymi natomiast natomiast zdecydowanie raczej jestem przeważy do tych do tych pasywnych inwestycj a po ETF masz jakieś inne klasy aktywów jakieś inne instrumenty obligacje też kupione natomiast natomiast no mam jeszcze mam jeszcze jakąś taką w sumie chyba drobną kwotę jeśli kryptowaluty ale to z takiej ciekawości to znaczy Wydaje mi się że nie wiem ja do końca tego rynku jakby to powiedzieć No to to nie jest to jest jednak rynek nieco młodszych ludzi natomiast natomiast Wydaje mi się że to jest że ten rynek może być atrakcyjny szczególnie dla dla nieco Może młodszego pokolenia niż ja ale ale to to jest ciekawy rynek Przyglądam się nie jestem jakimś specjalistą wysokiej klasy w w w tych technologiach które są związane z kryptowalutami blockchainem i tak dalej natomiast jest to bardzo ciekawy rynek i wydaje mi się że to jest interesujące żeby w nim być i żeby mu się przyglądać bo to może być takie mam odczucie że to może być istotna część rynku za jakiś czas Jeśli dobrze cię zrozumiałem ta twoja Strategia jest oparta o Core i Satellite czyli tą część taką rdzeniową plus te dodatki satelity które krążą wokół rdzenia u mnie wygląda zresztą to bardzo podobnie Natomiast co do tego jakimi instrumentami które instrumenty stosujesz do tego żeby uzyskać ekspozycję na tą rdzeń i te satelity No to jeśli dobrze zrozumiałem jeżeli źle to oczywiście Popraw mnie w tej części Core rdzeniowej masz przede wszystkim ETF na Polskie Akcje w2 M40 to ja się zastanawiam bo to jest ty już o tym mówiłeś ale ja Być może tego nie zrozumiałem więc teraz Jeszcze raz spróbuję nakłonić ucho Dlaczego w tej części Core rdzeniowej masz Polskie Akcje a przykład beta ETF na s&p 500 który stanowi 70 czy 60 światowego rynku akcji albo na przykład ETF na cały świat bez ryzyka walutowego jeden z wielu z kilku które są dostępne czy to że w tej części rdzeniowej masz Polskie Akcje na Polskie Akcje nie jest przejawem tak zwanego zjawiska Home bias znaczy zdecydowanie jest jest przejawem zjawiska home i to zjawisko nie jest obce prawie nikomu dla mnie jakby z dwóch powodów Po pierwsze jestem Polakiem i dla mnie rynek polski jest mi najbliższy i chcę mieć złotówki mieszkam w Polsce i i mało mnie jakby interesuje to co się dzieje w Chinach No inwestycyjnie prawda No bo zasadniczo mnie tam interesują różne rzeczy co się dzieje gdzie ale ale od tej strony inwestycyjnej najbardziej mnie interesuje Polska gospodarka rozwój polskich to co się dzieje na polskim rynku A nie to co się dzieje na rynku amerykańskim czy jakimś innym chociaż to jest wiadomo teraz mocno skorelowane ale ja patrzę na to przez pryzmat Polski Polaka polskiego inwestora i dla mnie to to jest istotne po drugie ja uważam że Polska ma przed sobą bardzo dobre perspektywy to znaczy Oczywiście są jakieś tam ryzyka różnego rodzaju nie zdawać sprawy z istnienia tych różnych Ryzyk prawda natomiast ja jednak oceniam je jako mniej prawdopodobne niż to że będzie pozytywny efekt tych Ryzyk Tak więc ja po prostu uważam że Polska za 10 lat będzie w dużo lepszym miejscu niż jest teraz i uważam że oczywiście jeśli zrobimy coś mega głupiego jako Polacy czy jako rządzący czy jako Rynek C czy Czy obywatele generalnie No to oczywiście może to się inaczej nieco poukładać natomiast Wydaje mi się że co do zasady Polska będzie się rozwijała dobrze Co pokazała już w ciągu tych ostatnich trzech d leci że że prawie ktokolwiek by nie rządził no to Polska się rozwija dobrze Polacy są przedsiębiorczy firmy się nie zawsze znajduje to takie odzwierciedlenie jakbyśmy chcieli na rynku giełdowym No bo te ostatnie 15 lat powiedzmy polskiej giełdy to jakichś super udanych nie należy ale ale już widać po w tych ostatnich ostatnim roku czy czy czy ten ostatni czas No to już troszkę lepiej to wygląda Myślę że generalnie za te 5 10 czy 15 lat Polska będzie będzie bardzo jakby fajnym rynkiem No i cały czas się będzie rozwijać będzie się rozwijać szybciej niż rozwija się wiele rynków zachodnich takich jak stany na przykład więc wydaje mi się że inwestowanie w Polsce ma sens i no i ja dla mnie to to jest k dla mnie dla mnie bycie na na na na rynku polskim inwestowanie w polskie w polskie firmy to to jest k dla mnie takim dodatkowym Nazwijmy to satelickim satelicka ekspozycją jest właśnie nie wiem rynek amerykański czy jakiś inny jakbyś spytał Amerykanina to Amerykanin by Ci powiedział że dla niego korowym rynkiem nie jest msci All Country tylko dla niego jest s&p 500 rynkiem korowym a on sobie kupuje tam różne inne rzeczy jako jako satelity pewnie i pewnie tak samo byłoby dla kogoś z Chin chociaż nie wiem no być może to zależy od człowieka no dla ja mam ten Home dosyć silny dla mnie jest to jest to zdecydowanie polski rynek jest tym rynkiem korowym No i na razie mi z tym dobrze wspomniałeś że masz przekonania pozytywne co do tego jakie są perspektywy dla polskie gospodar dla polskiej gospodarki No ja też jestem raczej optymistą natomiast sam wspomniałeś też o tym że są pewne ryzyka które No ciężko nie dostrzegać więc pytanie się pojawia C mieć dążąc do tego żeby się przed tymi ryzykami zabezpieczyć Czy warto mieć w portfelu jakąś część z ekspozycją na waluty obce Jeśli tak to jaka to powinna Jak duża to powinna być część w portfelu nie wiem jak to wygląda u ciebie no i jakimi instrumentami posługiwać się w tej części Według mnie jest to idealna według mnie taką część walutową warto mieć w swoim portfelu dla każdego może to być lub mniejsza część portfela i dla mnie indywidualnie idealnym instrumentem do ulokowania w tej części są właśnie ETF bez hedgingu walutowego na zagraniczne instrumenty zwłaszcza na akcje bo i tak są zmienne podobnie jak waluty więc tutaj to dużo by pewnie nie zmieniało więc ciekaw jestem twojej perspektywy No zdecydowanie tak to znaczy dwie rzeczy po pierwsze warto mieć Ja również mam warto mieć oszczędności w walutach i to z wielu powodów jakby posiadanie walut w przypadku kraju takiego jak Polska gdzie kryzysy powodują osłabienie lokalnej waluty a no takie dobre dobra koniunktura powoduje jej stopniowe i powolne umacnianie No jest takim hem troszeczkę na na nieprzewidziane kłopoty jak jak wybuchła wojna No to wszyscy zobaczyliśmy co się działo ze złotówką prawda więc widać że że posiadanie waluty No jest takim sposobem na to żeby No jakby zabezpieczyć się w pewnym sensie przed przed utratą wartości złotówki w momentach jakichś takich bardzo mocno stresowych tak jak było to w 2022 roku prawda więc Ja uważam i mam taką ekspozycję uważam że warto mieć oszczędności w walucie jak się ma oszczędności w walucie to trzeba tą walutę inwestować to znaczy no trudno sobie wyobrazić że jak ktoś chce mieć oszczędności w walucie to będzie kupował polskie ETF No bo to jest bez sensu prawda Jak ja mam dolarowe czy eurowe oszczędności to inwestuję je w instrumenty które są denominowane w euro lub w dolarze i wtedy kupuje rzeczywiście ETF ETF dolarowe lub eurowe No i oczywiście Wtedy można myśleć albo o tym żeby to był jakiś właśnie msci All Country albo snp na przykład mi jest bliższy snp jakoś tam za tym MS ekspozycją jakoś tam specjalnie nie przepadam chociaż uważam że to bardzo ciekawa koncepcja żeby tak to wszystko ładnie jak klocki się składało i i się wszystko gdzieś tam na końcu do jednego ETF na cały świat czy do jednego indeksu na cały świat schodziło ale ale jakoś dla mnie bardziej przemawiający jest jest indeks typu s&p 500 czy nasdaq 100 więc no no to to to jest dla mnie rzeczywiście miejsce gdzie Gdzie można by było tego typu inwestycje robić Można oczywiście no jak zależy od tutaj to z kolei zależy od horyzontu od apetytu na ryzyko można też obligacje nawet polskie denominowane w euro kupować i i I one też mają zupełnie przyzwoitą rentowność w porównaniu do do obligacji nie wiem tam niemieckich czy czy czy francuskich No także te polskie obligacje denominowane w euro też można kupić więc więc to jakby Wiadomo jest że jeśli ma się oszczędności walutowe to trzeba je inwestować w niżowe produkty no bo co za pomysł żeby heda jeśli się jeśli się chce mieć ekspozycję walutową Ja również tak mam także Oczywiście uważam że że to jest że to ma sens dlatego też mam to natomiast Jaką część to to to to już jest bardzo indywidualne tutaj nie sądzę żeby można było jakoś jednoznacznie powiedzieć A u ciebie No u mnie to jest stosunkowo niedużo znaczy zależy jak liczyć całość majątku Nazwijmy to prawda czy czy tam wliczać jakieś mieszkania czy tam coś takiego do majątku jaką się ma ekspozycję prawda na złotówkę No bo wtedy to należałoby uznać za ekspozycję na na złotówkę no to wtedy to jest niewielki fragment Natomiast jeżeli porównasz do do inwestycji takich płynnych giełdowych i tak dalej no to to jest to jest spora część to myślę że to jest Nie wiem bliżej 20 PR takich taka ekspozycja walutowa także myślę że to w ogóle ma sens takie takie podejście na pewno trzeba podjąć rozumnego portfela złapałem a jeżli chodzi o taką kwestię p mniejszą dlaczego masz w portfelu akurat mwik a nie swik znaczy dlatego że był pierwszy i rzeczywiście kupiłem mwi i na razie to utrzymuje w ogóle swi uważam za bardzo fajny za bardzo Fajny produkt i uważam że w ogóle jest fajniejszy indeksem w tym sensie że że tam są spółki które są lepiej zdywersyfikowane które lepiej trochę oddają polską gospodarkę nie ma tam takiego dużego znaczy no stosunkowo większego skoncentrowania na na finansowej na finansowych spółkach jest to naprawdę bardzo fajny bardzo fajny indeks i z różnych powodów No głównie takich że zagranica się mniej nim interesuje bo jest mniej płynny No to on też jest mniej zmienny nie jest taki no no WIG 20 gdzie no jednak na polskiej giełdzie ponad 50 proc stanowi zagranica jakby obrotu to to zagraniczni klienci mają więc wydaje mi się że z racji chociażby tego no no ta zmienność indeksu typu WIG20 jest po prostu dużo większa oczywiście tam też jest płynność więc więc wiadomo że tam będą szli inwestorzy duzi No ale ale ten mwig mi się bardzo Znaczy mwig też oczywiście mi się bardzo podoba natomiast swi swi Też uważam za bardzo za bardzo ciekawy indeks bez Alternatyw właściwie to znaczy nie ma tam No i to jest to jest jakby koniec tej w pewnym sensie tej płynnej części wigu Total prawda że tam już właściwie dalej no to jest naprawdę ciężko więc mwi SG i wg 20 to stanowią razem prawie 978 PR całego rynku także no Zresztą inwestorzy pokazują że to jest bardzo atrakcyjne tam już mamy 75 milionów więc to sobie tam ładnie się rozwi i to jest naprawdę i też Performance jest fajny także to jest w ogóle bardzo ciekawe aktywo Robert co jest dla ciebie najtrudniejsze w inwestowaniu ty masz ogromne doświadczenie nie tylko biznesowe ale też już wiele lat doświadczenia w inwestowaniu na własny rachunek Czy zdarzają ci się jakieś momenty trudne znaczy dla mnie najtrudniejsze w inwestowaniu jest jakby to powiedzieć dyscyplina taka najlepiej by było tak odkładać jakąś część inwestować i i dzięki temu uśrednić cenę też No bo jak co co miesiąc odkładasz na przykład tam nie wiem 100000 czy czy czy ile tam tysięcy złotych jako oszczędności i to inwestujesz no to wtedy siłą rzeczy łapiesz i dołki i Górki jakby uśrednić tą cenę nabycia i jak ten rynek rośnie no to no to później tak to wszystko razem ładnie rośnie i tak modelowo to jest kapitalna strategia fajnie nigdy jak jak jak rynek spada to też coraz coraz niżej kupujesz więc i wykorzystasz zawsze te dołki i tam więc No ja niestety nie mam takiej właściwości takiej systematyczności No i to jest jakiś problem uważam znaczy najfajniej mieć coś takiego chyba natomiast [Muzyka] no ja inwestuję tak właśnie że jak przychodzi okres inwestowania w ikx No to tak to to to inwestuję tam jak jak mam jakieś właśnie po różnych tam transakcjach czy czymś mam jakieś mam jakieś pieniądze No to też wtedy po prostu robię przelew gdzieś tam na jakiś rachunek Maklerski i po prostu inwestuję sobie Ja niestety druga moja taki taki problem który mam to to oprócz tego jest to że niestety to za co keman dostał Nobla czyli te wszystkie nasze nieracjonalne zachowania inwestycyjne No to jakby można było książkę pisać to ja czytam to co keman napisał i mówię tak to widzę to to ja tutaj tak samo więc więc niestety nie chciałbym też o sobie powiedzieć że nie nie ja jestem racjonalny bardzo i tutaj wszystko wszystko analizuję przeliczę sobie wycenię i wyjdzie mi że spółka jest niedowartościowana kupię ją i tak dalej Czy tam cokolwiek nie absolutnie tak nie jest więc Więc to niestety stety albo i niestety no Nie widzę tutaj też jakiegoś dużego problemu z tego powodu że chyba większość ludzi niestety to dotyka słuchałem bardzo ciekawego ciekawej prezentacji damodarana na temat właśnie aktywnego i pasywnego inwestowania No i on oczywiście inwestuje on uważa że generalnie inwestowanie pasywne jest lepsze natomiast on inwestuje aktywnie Po pierwsze uważa że że akurat jego zdolności co do tego żeby wycenić jakąś spółkę albo w ogóle wycenić aktywo w które inwestuje No są trochę większe niż przeciętna co jest jakby zrozumiałe prawda jeśli nie jest przesadnie skromny No to chyba zdaje sobie sprawę że raczej do średniej nie należy tylko raczej powyżej a dwa no to to mu po prostu on uważa że to mu sprawia taką przyjemność że on jest w stanie pogodzić się z tym że nawet jeżeli straci trochę w stosunku do tych którzy inwestują po tym swoim okresie inwestycyjnym gdy przejdzie na emeryturę że będzie miał trochę mniejszy zwrot niż ci którzy inwestowali pasywnie po prostu w snp 500 to ta radość którą mu przynosiło inwestowanie mu to wynagradza także on powiedział że i bardzo fajnie to brzmi no znaczy jeżeli coś nam sprawia ogromną przyjemność tak jak ta tabliczka czekolady No oczywiście najlepiej by było Nie absolutnie nie jem słodyczy nie jem żadnej czekolady to jest i niezdrowo i tam jeszcze coś czy tam nie wiem Fakt jest taki że z różnych drobnych to przyjemności też się składa to życie inwestowanie jest jedną z takich rzeczy który które mogą nam sprawiać przyjemność większości ludziom pewnie nie sprawia przyjemności inwestowanie specjalnie wręcz ból głowy No ale jak są ludzie dla których to jest przyjemność i inwestowanie czy czy w spółki pojedyncze czy w jakieś tam strategie bardziej skomplikowane No to ja nie Też uważam że to tak to to Powinniśmy powinniśmy sobie zdawać jakby powinniśmy te decyzje podejmować rozumnie zwać Właśnie zrobił No przeanalizował sobie to wszystko widział że jest troszkę na straconej pozycji ale widział gdzie ma przewagi gdzie nie ma i jakby godzi się z tym że być może nie wyjdzie mu to tak jak mógłby zrobić bez alternatywnie natomiast natomiast no godzi się z tym właśnie z tego powodu że to jest dla niego po prostu przyjemność tak jak nie dla niektórych właśnie wyjazd na wakacje C jazda rowerem cokolwiek innego to to powinniśmy temu też trochę czasu to jest jak wakacje No po prostu jak dla kogoś inwestowanie jest jak wakacje No to niech inwestuje niech kupuje pojedyncze spółki i działa No tak ja kojarzę te wypowiedzi damana i bardzo mi się podobają One sam Może nie jestem ekspertem światowej klasy od analizy fundamentalnych jak damodaran ale sam podobnie jak on lubi mieć część aktywną w portfelu bo po prostu zwyczajnie sprawia mi to radość to że jest ta nadzieja że coś ciekawego ulepię z tych klocków zbuduję jakiś jakiś jakąś fajną budowlę i to we mnie jest i myślę że we mnie pozostanie Robert na sam koniec jakich rad udzieliłbyś osobom początkującym które być może jeszcze nie oszczędzają nie inwestują Jak zacząć nie wiem jakieś książki może czytać jakieś podcasty blogi czy jakie strategie przyjmować przyznam ci się do jednej rzeczy bo bo wspomniałeś o pułapkach myślenia kanana ja jej ja jej nie skończyłem nie dałem rady ona jest świetną książką wybitnie fachową ale ja po prostu przez nią nie dałem rady przebrnąć ktoś mówił że do niej to lepiej wracać tak punktowo patrzysz na jakiś temat który on podejmuje przeczytać sobie J rozdział a nie ciurkiem ja poległem damodaran Polecam ją zdecydowanie ale sam jestem mój status jest jestem w trakcie czytania damodarana cały czas od dłuższego cz camana przepraszam kanana Oczywiście No zaczy ja ja akurat dla mnie dla mnie te Pułapki myślenia kem były doskonałą książką i przeczytałem ją prawie jak kryminał także w ogóle dla mnie to było właśnie po drugiej stronie tego Spektrum dla mnie to była bardzo bardzo ciekawa lektura i właściwie żałowałem że się kończy jest taka kolejna jego książka napisana wspólnie z innym autorem która się nazywa szum i ona tak bardziej pokazuje właśnie jak wśród danych różnego powinniśmy umieć oddzielić taki systematyczny jakby błąd od od po prostu takiego szumu bo czasem czasem ciężko nam ocenić jakość czy zarządzania czy różnych innych rzeczy które w życiu robimy przez to że że właśnie szum zakłóca [Muzyka] nam no możliwość postrzegania i to też jest ale tutaj też jestem w trakcie ale to też natomiast no dla mnie takie oczywiście co człowiek to to to to pewnie książka i i pewnie Fajnie by było podać takie takie książki typu nie wiem właśnie wycena przedsiębiorstw jakaś albo coś takiego takie bardzo techniczne No ja uważam że one szczerze mówiąc no mają nieco mniejsze znaczenie niż umieść emocji związanych z inwestowaniem bo to one najczęściej są przyczyną problemów a nie błąd w wycenie czy No bo te błędy w wycenie Po pierwsze łatwiej nieco skorygować bo można komuś dać można prześledzić kilka takich wycen można się z kim skonsultować to znaczy jest jakby łatwiej troszeczkę chyba tutaj uniknąć popełnienia błędu natomiast bardzo trudno jest uniknąć emocji szczególnie się inwestuje na własny rachunek własnymi pieniędzmi No i tam jest No to to to to jest moim zdaniem najbardziej taka istotna część problemów związanych z inwestowaniem więc ja bym powiedział że właśnie ten keman jest bardzo ciekawą książką i każdemu polecam mimo że dla ciebie nie była to może jakoś tam specjalnie porywająca lektura to ja uważam że ona jest bardzo ciekawa Druga taka bardzo ciekawa lektura która też dotyczy inwestowania mimo że ona i prognozowania No to to to jest Black słon taleba Też uważam że ona bardzo fajnie pokazuje i proces podejmowania decyzji i patrzenie na ryzyko No w ogóle to jest to jest też fajny sposób patrzenia w ogóle na na na finanse na inwestowanie także Też uważam że to jest bardzo ciekawa No nie mam jakichś takich bardzo nie wiem nie wiem jakiś niespotykanych raczej raczej takie te dwie tradycyjne to wystarczy myślę jak dla mnie jeśli chodzi o o podejście do inwestowania to to myślę że to było dla mnie najfajniejsze takie najwięcej przyjemności miałem przy czytaniu przy czytaniu tych akurat książek jeżeli chodzi o inwestowanie Bo tam z finansów to różne są jeżeli chodzi o inwestowanie to myślę że te były najfajniejsze No i co przeczytam te książki i potem co otwieram rachunek co Ike x ETF jakie trud trudno jest wydać jakiekolwiek porady takie uniwersalne poza tym że na pewno warto inwestować na pewno warto zacząć w miarę wcześnie nie chodzi o to żeby tam zacząć tak jak tam niektórzy wielcy inwestorzy w wieku tam 133 czy 14 lat już pierwsze akcje kupować i tak dalej niekoniecznie ale chodzi o to że zawsze jest dobry czas na to żeby zacząć zacząć inwestować zacząć oszczędzać i im wcześniej się zacznie tym tym większy jest efekt tego procentu składanego który gdzieś tam na końcu jako emeryci będziemy mogli doświadczyć także myślę że warto zacząć jak najwcześniej nie mimo że dla naprawdę niewielkiej grupy ludzi otwarcie Rachunku Maklerskiego jest jakąś przyjemnością specjalną to jednak warto to zrobić warto czy Ike czy XE czy po prostu rachunek Maklerski otworzyć i samo inwestowanie nawet poprzez ikx to już jest bardzo dobry sposób poza tym jak się jest w ppk No to też jest też bardzo bardzo dobry sposób na długoterminowe oszczędzanie zwłaszcza że jakby z perspektywy tego uczestnika ma się i dopłatę od pracodawcy i jeszcze państwo tam coś dopłaca także w ogóle to jest y każda forma oszczędzania długoterminowego jest jest godna pochwały i warto zacząć jak najszybciej żeby cieszyć się tym procentem składanym jak największym y bo nie ma co liczyć na to że będziemy na emeryturze jakoś za bardzo miło zaskoczeni tym jaki przelew przyjdzie z ZUSu Myślę że raczej będzie w drugą stronę Jeżeli nic się nie zmieni Jeśli chodzi o demografię w Polsce No to zdecydowanie trzeba liczyć na siebie a nie na Solidarność pokoleń bo bo po prostu to następne te następne pokolenia to będzie ich niestety za mało żeby zapewnić nam No mi to już powiedzmy jak mi ale nawet ale nie wiem dzieciom naszym gdzieś tam czy czy czy już nie mówiąc o wnukach Jeżeli nic się nie zmieni demograficznie to to zdecydowanie trzeba myśleć o tym żeby samemu zapewnić sobie emeryturę a nie liczyć na to że jakiś magiczny sposób ZUS przyjdzie nam z pomocą No i tu ponownie muszę się z tobą zgodzić warto zaczynać jak najwcześniej ja sam dość Późno zacząłem inwestować i niezmiennie też podpisuj się pod tym zachęcam żeby jednak próbować wcześnie Im wcześniej tym lepiej wi kś ma 20 lat Czasami jeszcze nie ma pracy nie ma z czego oszczędzać chociaż Niektórzy pracują na studiach ale jak tylko pojawiają się pierwsze oszczędności warto inwestować i tu się pod tym podpisuje Robercie w 100% obiema rękami i nogami Dzięki wielkie że byłeś ze mną Dzięki za rozmowę za to że podzieliłeś się swoim doświadczeniem Pokazałeś nam swój portfel i powiedziałeś trochę o beta ETF Dzięki wielkie i do zobaczenia Dziękuję bardzo ja dziękuję