IKE, IKZE i ETF – patent emerytalny; dwugłos twórców – Beta Securities i DM BOŚ. [IKE IKZE ETF w emeryturze]

[Muzyka] Witam państwa serdecznie w kolejnym materiale Bossa TV w dzisiejszym odcinku zastanowimy się nad tym czy warto zacząć inwestować swoje własne pieniądze z myślą o swojej przyszłej emeryturze czy warto wykorzystać w tym celu rachunki Ike lub XE w jakiej formule te rachunki mogą być prowadzone w jakiej na jaką formułę warto się zdecydować i w jaki sposób zalokować swoje środki po tym jak już zaczniemy inwestować Ja się nazywam Sebastian Zadora i zapraszam do oglądania dzisiaj ze mną jest Mateusz Mucha zarządzający funduszami beta ETF Cześć Mateusz cześć poprosiłem Mateusza o spotkanie ponieważ Zastanawiając się nad problemem który obserwujemy właściwie co roku w naszym domu maklerskim na początku każdego roku czyli w okresie Kiedy otwieramy dużo rachunków IKEI i xd czyli tych związanych właśnie z zabezpieczeniem emerytalnym i powiem szczerze że często obserwujemy zjawisko bezruchu potem jak już taki nowy rachunek zostanie otwarty zostanie zasilony nowymi środkami nic się na tym rachunku nie dzieje to dotyczy naprawdę do znacznego odsetka naszych klientów wygląda że klienci spotykają się z jakąś barierą związaną z inwestowaniem z podejmowaniem tych pierwszych decyzji dotyczącym tego W co zainwestować te wpłacone środki my do końca nie wiemy co siedzi w głowach inwestorów jaka ta bariera jest dlatego ja sięgnąłem do badań statystycznych jest takie badanie prowadzone przez Stowarzyszenie inwestorów indywidualnych wśród członków stowarzyszenia czyli takich relatywnie bardziej zaawansowanych inwestorów w dłuższym stażem na rynku i tam w tym badaniu znalazłem odpowiedź na pytanie co stanowi największe Wyzwanie czy największy problem polskiego rynku kapitałowego z czym się mierzysz jako inwestor pomyślałem że to jest dobra kanwa do dyskusji na ten temat bo prawdopodobnie problem z którym się mierzą nowi posiadacze rachunków Ikei że gdzieś się znajduje na tej liście wskazanej przez zaawansowanych inwestorów ja Może przeczytam po kolei tych powodów jest bardzo dużo ale ograniczmy się Pewnie do tych najistotniejszych podstawowym problemem jest podatek od zysków kapitałowych ponad 42% skazań właśnie w tej kategorii i tutaj właśnie ten dowód O którym wspomniałeś że bardzo dużo otwieracie rachunków Ikea jedno jest już takim że tak bym powiedział racjonalnym działaniem inwestorom że próbują właśnie tego podatku tutaj oni uniknąć zoptymalizować to tak no bo jak doskonale wiemy jeżeli inwestor założy rachunek Ikea bądź XE i dopełnię tych formalności przetrzymania tej inwestycji w tym wieku emerytalnym to całość inwestycji może być zwolniona z tego podatku bądź opodatkowana po znacznie efektywniejszej niższej stopie także to jest niewątpliwie przejaw racjonalnego działania inwestorów A to o czym wspomniałeś że oni blokują gotówkę i już później niekoniecznie z czymś czymś robią No to musi być pewnie jakiś inny powód bądź znowu przejaw racjonalnego działania bo nie wiedzą co mogą zrobić tak albo co powinni zrobić także tu pewnie Są dalsze jakieś obawy i wyzwania z tym związane Dokładnie tak ja tylko dopowiem że podatku Belki w sensie stricte na rachunku Ike ani na rachunku xz nie ma pod właściwie dwoma warunkami te warunki dotyczą Po pierwsze wieku inwestora to znaczy Musimy osiągnąć minimum 55 rok życia w przypadku Ikei nabyć prawa emerytalne lub 60 rok życia już niezależnie od posiadania praw emerytalnych na rachunku Ike na rachunku xzn okres jest wydłużony ten wiek jest podwyższony do 65 lat a drugi warunek to regularność wpłat to znaczy minimum 5 lat dowolnych niekoniecznie po kolei musimy wpłacać dowolną kwotę na te rachunki A dodam że kwoty które możemy w rachunkach gromadzić są z roku na rok coraz wyższe ponieważ zależą na od średnich płac no i w przyszłym roku po raz pierwszy kwota na możliwa do wpłaty na rachunek Ikea już przekroczy 20 tys zł więc jest to kapitał z którym już można zrobić coś na giełdzie prawda wskazuje że ten kapitał z roku na rok będzie coraz większy więc Coraz więcej można będzie efektywnie podatkowo inwestować co jest niewątpliwie dobrą rzeczą dla inwestorów indywidualnych dokładnie Dodam jeszcze jedną rzecz odnośnie rachunków ikeize że mimo że my dzisiaj rozmawiamy o tym horyzoncie bardzo długiego inwestowania czyli wielu przez wiele dziesiątków nawet lat w zależności od tego jaki mamy dystans do emerytury to te rachunki Nie nie są nie nakazują nam w żaden sposób przy nieograniczają nam tego horyzontu to znaczy w dowolnym momencie możemy zakończyć inwestowanie na rachunku igxze bez podania przyczyn jedyną konsekwencją tego będzie po prostu rozliczenie podatku wszystko w kapitałowych które w przypadku rachunku Ike zawsze co ciekawe będzie rozliczony korzystniej dla nas niż na zwykłym rachunku maklerskim bo tutaj wśród tych problemów w ramach tego problemu podatek od zysków kapitałowych Jestem pewien że zaawansowanie inwestorzy nie mieli na myśli tylko samego faktu że on istnieje ale przede wszystkim konstrukcje tego podatku to znaczy konstrukcja która zakłada że jeżeli masz zyski to natychmiast płacisz podatek Natomiast jeżeli masz straty to musisz później przez kolejne lata wykazać jakimiś zyskami żeby te straty pokryć prawda Czyli ta niesymetryczność traktowania zysków i strat w sensie podatkowym pewnie jest problemem a ona nie występuje na rachunku Ike ponieważ jak w pewnym momencie zdecydujemy się na likwidację Ikea to sumujemy po prostu za wszystkie lata inwestycji zyski ze stratami i płacimy tylko od kwoty netto zysku jeżeli taka kwota Jeżeli taki zysk był wykazany Czyli można powiedzieć taki czysty parasol podatkowy po prostu wykorzystywany przez tych aktywnych inwestorów Jednakże niewątpliwie też to narzędzie w postaci Ikei to jest świetnym właśnie narzędziem dla osób które właśnie chcą po prostu dywersyfikować swój majątek pod kątem właśnie takiego bycia na rynku giełdowym niekoniecznie tak jak wspominałaś inwestorzy aktywni kupują sprzedają tak przeprowadzają Szeregi transakcji ale mamy przecież grupy osób która może by je zainteresowana tym rynkiem kapitałowym a już na takim długim terminie właśnie tak jak na przykład kupujemy mieszkania na wynajem nikt nie kupuje mieszkania na wynajem na 3 miesiące żeby tutaj przeprowadzić raczej myślimy o tym aktywie że będzie z nami trwało tak o akcjach możemy myśleć podobny sposób tak I właśnie rachunki XL i kxe są świetnym tutaj narzędziem żeby od tego zacząć A te limity wpłacą również takim fajnym poziomem optymalnym Moim zdaniem pod wieloma względami żeby właśnie je wypełniać i rozpocząć swoją przygodę z giełdą z inwestowaniem właśnie pod kątem takiego długoterminowego składnika majątku w gospodarstwa domowego dokładnie powiedziałeś że Ike jest dobrym pomysłem żeby zacząć inwestowanie i ja się z tym w 100% zgadzam uważam to powinien być pierwszy rachunek Maklerski jaki sobie dowolny inwestor w ogóle wyobrazi kiedy przyjdzie mu do głowy właśnie inwestowanie na giełdzie wcale nie musi myśleć o emeryturze bo właśnie ze względu na sposób rozliczenia podatku Belki O tutaj nie może stracić w żaden sposób wręcz przeciwnie może tylko zyskać na sposobie rozliczenia podatku względem zwykłego Rachunku Maklerskiego więc Powiedziałbym tak że drogi inwestorze jeżeli nie mieścisz się ze swoim kapitałem w rachunku Ike dopiero myśl o zwykłym rachunku maklerskim na przykład w 100% się zgadzam to powiedziałbym jeszcze że kampanie o Ikea bym w ogóle adresował do najmłodszych bo jeżeli oni jako najmłodsi zaczną i chociaż Nawet małe kwoty zawsze wpłacać No to mają ten okres najdłuższy tak na wprowadzania tych wpłat także takie jest paradoks ale najmłodszym trzeba już zacząć też mówić o rachunkach emerytalnym bądź co bądź powiedziałeś o paradoksie a ja powiem ci o drugim bo ja powiedziałem że Ike jest najlepszym rozwiązaniem dla każdego kto chce zacząć inwestować ale statystyki nasze pokazują że częściej wybieranym rachunkiem jest xd więcej tych rachunków otwieramy i to wiąże się prawdopodobnie z bardzo prostą sprawą mianowicie wolimy mieć pieniądze dzisiaj niż jakieś oszczędności podatkowe czyli pieniądze w domyśle też kiedyś bo tutaj ulga podatkowa Jest trochę innego rodzaju ona również polega na zwolnieniu z podatku Belki tego podatku jako takiego nie ma natomiast kwoty wpłaconą na Izę Możesz odliczyć sobie od podstawy opodatkowania w kolejnym roku i tym samym otrzymać na początku kolejnego roku przy rozliczeniu podatkowym zwrot nadpłaty podatku dochodowego i to na pewno jest takim ogromnym determinantem właśnie tej statystyki wielu inwestorów po prostu otwiera te rachunki wpłaca bardzo często bardzo wysokie kwoty nawet maksymalne kwoty które tam można wpłacić i potem mają kłopot właśnie co z tym dalej zrobić Tak oczywiście dostając wraz z Urzędu Skarbowego Ale pojawia się pytanie W co zainwestować żywa w kieszeni ale właśnie mamy ten aspekt że jeżeli tylko wpłacą te środki one będą na tym koncie No to mamy tego pożeracze Naszych oszczędności czyli inflację także tutaj nie do końca jest optymalne chociaż faktycznie żywa gotówka jest w kieszeni to widzimy ale doskonale też zdajemy sobie straży po pewnym czasie ten pieniądz płacony Jeżeli nie będzie na nas pracował straci na wartości także no niewątpliwie istotne jest ten drugi prorok żeby coś zrobić z tą inwestycją żeby coś zrobić z tym kapitałem żeby ona nas pracował No być może właśnie tutaj ETF jest jakimś rozwiązaniem jakąś odpowiedzią zobaczymy Przejdźmy może do drugiego wyzwania bardzo groźnie to zostało tutaj bardzo groźnie to zabrzmi uprzedzam przestępstwa na rynku kapitałowym Oczywiście tutaj i to też jest No ponad 35% wskazań więc no bolesny problem Myślę że tutaj nie mamy czasu pewnie żeby nawet wniknąć w szczegóły tego co się kryje w tej kategorii bo pewnie bardzo wiele tutaj relatywnie różnorodnych spraw inwestorzy mogli mieć mogli mieć na myśli natomiast no najczęstsze sprawy które jakoś tam do nas docierają są związane z myślę utrudnionym dostępem do informacji przez inwestorów indywidualnych czyli przez tych inwestorów który tak naprawdę najczęściej nie mają bardzo dużo czasu żeby śledzić sytuację konkretnych konkretnych spółek konkretnych podmiotów życia gospodarczego powiedz czy tutaj kupno jednostek ETF Może w jakiś sposób nas uchronić przed tym problemem kupno jednostek ETF czy de facto z dywersyfikowanych portfeli tak funduszy akcji czy bądź obligacji jest z pewnością bardzo rozsądnym tutaj procesem dlaczego właśnie mamy ten element proces zwany dywersyfikacją który ja osobiście Bardzo lubię nazywać takim zarządzaniem ryzykiem niewiedzy tak wspominałeś o tym właśnie przestępca finansowy które są niewątpliwie takim objawem najbardziej negatywnym wszelkiego rodzaju oszustwa ale też wspomniałaś O tym aspekcie informacji i czasu i właśnie to aspekt czasu jest bardzo ważny bo faktycznie żeby dowiedzieć się o jakiejś spółce czy o jakiejś branży tak zdobyć jakąś wiedzę i z De Facto podjąć decyzję inwestycyjną no niewątpliwie żeby to zrobić racjonalnie trzeba poświęcić bardzo dużo czasu sprawozdania finansowe raporty branżowe może jakieś konsultacje z ekspertem No Jednakże tego czasu wszyscy mamy mało i po prostu poświęcenie bardzo dużej ilości czasu żeby osiągnąć jakąś tutaj informację i wypracować swoje wnioski no z pewnością blokuje tych inwestorów tak same przestępca finansowe myślę są takim objawem O którym wspomniałeś że po prostu potrafię zawsze do mediów tak zawsze trafia ta oszustwo głośno na pierwsze strony gazet do telewizji No i inwestorzy mają takie poczucie że ten rynek kapitałowy No to tam Co chwilę jakieś oszustwo A Prawda jest taka że statystyki pokazują że zdecydowanie dużo przedsiębiorstw daje inwestorom zarobić w długim terminie że akcje są dobrym drugim terminie miejscem do lokowania swoich oszczędności oczywiście w to nie przejawia się na pierwsze strony gazet te Hot newsy tak te gorące informacje oszustwa to trafia do inwestorów a tego myślę to jest po części ta wynik tego właśnie badania dlatego są takie rezultaty natomiast już stricte do etf-u ETF zapewnia pewnego rodzaju dywersyfikacji on oczywiście może się różnić pomiędzy etfami o czym Pewnie za chwilę powiemy natomiast przede wszystkim ryzyko tej niewiedzy dyfersyfikujemy także nie kupujemy jednej spółki nie powierzamy wszystkich środków w jedną spółkę którą nawet jeżeli bardzo dobrze przeanalizowaliśmy Poczytaliśmy raporty tak Poczytaliśmy rekomendacje sprawozdania finansowe koniec końców może się zdarzyć to nieszczęsną oszustwo finansowe i zawsze inwestując w jedną spółkę ponosimy pełnię ryzyka specyficznego tak pełnię ryzyka nie wiedzy że coś tam jeszcze może się albo zadziać po prostu w bizne że coś się stanie nagle że ta spółka straci na wartości bądź jest jakieś niewiedza po prostu oszustwo tutaj ukryte tak natomiast ETF czyli kupno tego na przykład 80 małych spółek tak do portfela w jednej transakcji No rozprasza nam to ryzyko ryzyko specyficzne po prostu co z każdą dodaniem komponentu kolejnej akcji tak tutaj zmniejsza się i po prostu kończymy na takim ryzyku systemowym tak ponoszenia ryzyka inwestowania w akcji więc tak suma summarum przede wszystkim ETF to jest ten właśnie dobrym narzędziem do zarządzania ryzykiem niewiedzy w jakim kierunku pójdzie rynek w jakim kierunku pójdzie dana spółka tak po prostu bierzemy wszystkie spółki tak czy to 20 40 czy to nawet 500 w jednej transakcji i tu Po prostu to jest odpowiedź etf-u i tego inwestowania indeksowego brzmi rozsądnie Tym bardziej że ryzyko nie wiedzą o którym wspomniałeś tak naprawdę nie da się go jak rozumiem wyeliminować w żaden sposób do zera prawda ono jest bardzo duże najczęściej w przypadku inwestorów którzy nie mają dostatecznej wiedzy i też czasu na to żeby śledzić działania spółki ale Dodajmy że analitycy profesjonalni branżowi którzy zajmują się konkretnymi branżami konkretnymi spółkami często od wielu wielu lat również oni oczywiście są dużo bardziej wyczuleni dzięki swojej wiedzy na pewne zjawiska pewne wskaźniki które mogą sygnalizować jakieś niepokojące zjawiska ale oczywiście nie są w stanie wyeliminować w stu procentach tego ryzyka dokładnie Mało tego to jeszcze bym powiedział że osoby które zarządzają tymi spółkami prezesi też mają przecież ryzyko niewiedzy w jakim kierunku pójdzie biznes tak bo my musimy tu przez pryzmat tego oszustwa finansowego ale nawet uczciwe przecież biznesy nie wiedzą w jakie przyjdą czasy tak przecież w 2019 roku kto przewidywał pandemię tak nie było wpisane w prospekty firmy że za chwilę przyjdzie pandemia taki tutaj biznesy potoczą się w ten albo w inny kierunek tak to ryzyko niewiedzy zawsze jest i to jest ryzyko nie wiedzy po prostu jaki kierunek pójdzie generalnie świat gospodarki dane gałęzie gospodarcze czy poszczególne przedsiębiorstwa ale też oczywiście ryzyko nie wiedzy co dokładnie się dzieje przedsiębiorstwa wspomina się analitykach oczywiście oni wiedząc z pewnością więcej niż inwestor indywidualne ale to jest ich praca żeby to wiedzieć prawda oni właśnie mają ten co tutaj pracę poświęcając swój czas właśnie żeby zdobywać te informacje i w postaci później raportów przedstawiać inwestorom natomiast inwestor indywidualny jak pracuje gdzie indziej to jeszcze po godzinach czytać takie raporty i samemu próbować zdobywać tą wiedzę No tutaj niewątpliwie jest to bardzo duże wyzwanie jasne Dobrze Przejdźmy do kolejnych wyzwań rynku kapitałowego 26% wskazań na niedostateczną płynność na polskim rynku kapitałowym powiedz mi ETF jest relatywnie nowym instrumentem na GPW na polskim rynku kapitałowym Wiemy że bardzo się ta branża rozwija na świecie i także w Polsce głównie dzięki wam czy problem płynności was dotyczy pierwsze pytanie a drugie czy w ogóle w jakikolwiek sposób może dotyczyć czy może być rozwiązaniem problemu płynności właśnie dla tych inwestorów indywidualnych którzy tutaj głosowali na ten punkt Bardzo mnie cieszy że ten punkt jest tak wysoko bo płynność jest niewątpliwie jednym z fundamentów o którym na który trzeba oprzeć swój portfel inwestycyjny żeby właśnie większość aktywów trzymać instrumentach płynnych czyli żeby ta zdolność do zamiany inwestycji na gotówkę była szybka i po jak najbardziej tutaj właściwych cenach problem powinno się dotyczy wszystkich i oczywiście nas też On dotyczy natomiast ETF ma niewątpliwie instrumenty czyli ta struktura ETF jest niewątpliwie taka że ten płyn problem płynności dobrze tutaj nim zarządza co mam na myśli po pierwsze każdy nasz ETF beta ETF to jest fundusz inwestycyjny notowany na giełdzie który ma podpisaną umowę z animatorem funduszu który wystawia ciągłe zlecenia i sprzedaży także tutaj inwestor ma ten aspekt tą pewność także zawsze na w ciągu dnia sesyjnego będzie animator funduszu który przeprowadzi z nim odpowiednio zlecenie kupna bądź sprzedaży liczby certyfikatów które on posiada po cenie która jest de facto zbliżona temu co odpowiada aktualnie warunkowe dla przykładu ETF na WIG20 tak składa się oczywiście z 20 spółek w tym etf-ie inwestujemy oczywiście w te 20 spółek i teraz w ciągu dnia ten WIG20 może rosnąć spadać animatorem itenta doskonale wie przecież notowania są dostępne w czasie rzeczywistym jak ten WIG20 się zachowuje a zarazem jak się zachowuje ETF nad ich 20 albo powinien się zachowywać I dostosowuje zlecenia kupna i sprzedaży bardzo częstym od nas pytaniem od inwestorów którzy rozpoczynali przygodę z naszymi etapami było no ale czy mu może zabraknąć tych etf-ów tak no bo zaczyna pulę z jakąś certyfikatami dzień i wszyscy od niego kupią No i to on już ich nie ma jak to jak to działa że już skończy swoje notowania czy pójdzie do domu Otóż nie tu właśnie z pomocą przychodzi Znowu ten mechanizm jakim jest ETF animator emitenta może sprzedawać coś czego nie ma że tak powiem realnie na rachunku ale jak przyjdzie pod koniec dnia do funduszu i złoży zapis to te certyfikaty certyfikaty zostaną animatorowi dostarczone w tym rozliczeniu d+2 czyli w tym samym rozliczeniu z którym się Zobowiązał inwestorowi tak bo inwestor Jeżeli dzisiaj kupuje czy to akcje czy to certyfikaty na rachunku to one nakrają depozycie na jego rachunku są zarejestrowane przecież w d+2 tak dwa dni później robocze tak samo jest z naszymi certyfikatami czyli Tutaj jest tak gwarancja że ten mechanizm działa i nasza historia już dostępna z 2019 roku pokazuje że de facto inwestorzy zrozumieli że ten mechanizm działa etf-ów certyfikatów naszych funduszy nigdy nie zabrakło i popyt jest zawsze zaspokojony bądź podaż jeżeli inwestorzy chcą się wycofać także tutaj ETF oczywiście jest płynnym narzędziem dzięki temu że jestem animatorem itenta ale też są pozostali inwestorzy przecież I to jest też niewątpliwie dodatkowy poziom płynności bo inwestor może kupić certyfikator inwestora który właśnie je sprzedaje przecież tak także i tu już bez pomocy że tak powiem animatora transakcja może być dokonana Czyli podsumowując jest pierwszy poziom płynności animatronimitenta najważniejsze zdecydowanie i tutaj ta działanie jest prowadzone przez to dedykowane animator naszego funduszu składający ciągłe zlecenia kupna i sprzedaży ten mechanizm kreacji tutaj gwarantuje to że te certyfikaty zawsze będą i są pozostali inwestorzy a koniec końców inwestujemy oczywiście jako fundusz w płynna aktywach czyli aktywa vigorem spółki 20 w wieku 40 jest wieku 80 no i tam też to jest źródło płynności tak które jest że tak powiem determinuje naszą płynność ETF kilka razy wspomniałeś tutaj hasło fundusz bo ETF rzeczywiście jest funduszem Czyli możemy powiedzieć że jest to różnego rodzaju analogia do tego co oferują towarzystwa funduszy inwestycyjnych w formie otwartych funduszy inwestycyjnych podnoszę temat dlatego bo jest to wedle statystyk knfu najpopularniejsza forma IKEI w dalszym ciągu jest to popularniejsza formuła prowadzona wprowadzenia takich rachunków oszczędnościowych niż np rachunki maklerskie tymczasem wydaje się że zakup etf-u na takim rachunku maklerskim właściwie No zbliża nas w sensie pewnych parametrów to znaczy wygody inwestowania chociażby do tej formuły znanej z otwartych funduszy inwestycyjnych mamy znacznie ograniczone też ryzyka płynności prawda Czyli nie musimy to o czym mówiłeś Nie musimy zastanawiać się nad tym czy będziemy w stanie zrealizować nasze zlecenie na konkretnej spółce a być może jest kilka jeszcze dodatkowych argumentów za tym żeby zdecydować się właśnie na tą formułę to jest bardzo ważny punkt o którym właśnie wspomniałeś że Tak to prawda dzięki właśnie etfom ja to rozwinę może skrót dla osób które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z inwestowaniem Exchange traded Found czyli de facto tłumacząc z angielskiego fundusz handlowany na giełdzie Dzięki właśnie ich obecności na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Bądź na Europejski giełdach jak chociaż będą Maklerski Bank Ochrony Środowiska oferuje takie możliwość kupowania etf-ów zagranicznych też stwarza się możliwość że takie ikx na rachunku maklerskim jest już alternatywą dla Ike XL z TFI A dlaczego właśnie dlaczego właśnie ludzie kupują Ike XL poprzez TFI no przede wszystkim chowała się to jest to znowu to ryzyko Niemiec nie wiem co się co tam inwestować na rynku co tam kupować Co tam sprzedawać bo już wie że pieniądze profesjonalistom tak no bo w końcu No wyglądają tak że się znają tutaj opowiadałem o tym rynku prowadzą do taryfy pewnie zainwestują To dobrze tak aby z pewnością myślę w uproszczeniu jest tok myślenia wielu osób które korzysta z tego Ikea w TFI Dzięki etfom na rachunkach maklerskich ta alternatywa się teraz tutaj też pojawiła bo właśnie mogę kupić po prostu fundusz inwestycyjny który de facto Różnica polega na tym że jest on handlowany na giełdzie czyli kupuje od 9 do 17 tak to jest taki jeden aspekt i to zlecenie kupna sprzedaży trochę się różni od zlecenia kupna sprzedaży takiego funduszy w TFI No ale też dochodzi ten że ten wachlarz wyboru jest znaczny zwołanie też szerszy tak wokół zakładając Ike XF w jednym TFI jesteśmy mocno związani z tym TFI to co tam będzie się działo Co będzie się działo w zespole zarządzającym jak ją decyzje podejmie No to to niewątpiłem gdzie wpływało mocno na tutaj klienta Natomiast tutaj etf-ów jest cały wachlarz tak etf-y na duże spółki na zagraniczne spółki etf-y od różnych dostawców także tutaj niewątpliwie inwestorzy którzy myślą o powierzeniu pieniędzy profesjonalistom Teraz muszą rozważać rachunki maklerskie jako taką alternatywę bo powierzenie pieniędzy w ETF to jest po prostu powie pieniędzy funduszowi inwestycyjnego Zobaczmy co jest dalej na naszej liście a także tak naprawdę liście inwestorów indywidualnych brak poszanowania praw inwestorów mniejszościowych to jest kolejna tutaj pozycja która się pojawia 25% skazań Ja myślę że taka kategoria No bo Zastanówmy się nad tymi prawami prawda No dwa podstawowe które od razu nam przychodzą do głowy to jest prawo do dywidendy z tego każdy chce korzystać Kto posiada akcję i tutaj Rozumiem że w przypadku inwestycji w fundusz ETF to prawo jest w pełni zachowane to znaczy dywidenda jest po prostu akumulowana w funduszu i co dalej z nią robicie Ja mówię inwestujemy w skład indeksu dlatego zawsze zachęcam inwestorów do analizowania tych indeksów dochodowych tak tych z literkami TR po prostu bo to jest nasz de facto Benchmark tak te stopy dywidendy dla indeksów sięgają od dwóch do czterech nawet czasem więcej procent w skali roku i my po prostu jako fundusz otrzymując tą dywidendę ją reinwestujemy i wypłacamy je inwestorów z tego tytułu żeby to by było nie optymalne podatkowo chyba że to byłby rachunek itx ale większość jednak nie inwestuje przez to jednak cały czas formy Po prostu wtedy byłby ten 19% podatek Belki plus kwestie operacyjne tak związane z tym że trzeba tą dywidendę w którymś momencie wypłacić kiedy i tak dalej także tutaj niewątpliwie z punktu operacyjnego i podatkowego na poziomie naszych beta et było lepiej oczywiście tą dywidendę reinwestować ale są etf-y które dywidendy też wypłacają także tutaj jeżeli ktoś ma bardzo dużą preferencję taka też jest możliwość o tym poszanowaniu praw inwestorów to niewątpliwie wyniki inwestorów którzy już handlują na giełdzie tak są obecni w różnych spółkach ale my w postaci beta EF bardzo wysoko stawiamy na poszanowanie właśnie praw inwestorów i de facto jak ma to robimy przede wszystkim przez bardzo wysoką transparentność my mówimy że odzwierciedlamy zachowania indeksów Empik 40 i to robimy jak to robimy inwestując dokładnie w te akcje które są w tym indeksie jeżeli jakaś akcja opuszcza ten indeks my ją sprzedajemy kupujemy w nią w jej miejsce nową i to transparentnie zawsze inwestorom pokazujemy publikujemy strukturę która odpowiada na na jeden aż certyfikat Ile de facto jest tych papierów wartościowych publikujemy transparentnie Jaka spółka najwięcej warzyw tym indeksie jakie sektory są po prostu jesteśmy wobec inwestora bardzo transparentni I dajemy mu tutaj te transparentne narzędzia inwestycyjne takie koronnym dowodem naszej uczciwości wobec inwestorów jest to że jeżeli inwestor zacznie kumulować beta ETF na przykład Empik 40tp przez swoje lata tak i zbierze odpowiednią kwotę tutaj mamy jeśli pół miliona złotych i złoży żądanie wykupu bezpośrednio na z funduszu to my jako taki koronny przykład naszej transparentności uczciwości wypłacimy mu te 40 spółek które na dzień wykupu będą znajdowy znajdowały się w tym i indeksie i wtedy jeżeli inwestor by chciał na przykład jest akcjami jednej bądź dwóch pojechać na walnę No to wtedy oczywiście może to zrobić natomiast z punktu widzenia takiego poszanowania prawa żeby inwestor mając ETF móc pojechać na walne jakieś spółki z tego etf-a No to taki tutaj operacyjnie możliwości po prostu nie ma natomiast my szanujemy prawa inwestorów przede wszystkim robiąc dokładnie to do czego się z obowiązywaliśmy W prospekcie i bardzo transparentnie to inwestorowi pokazując pomyślałem sobie że wspomniałeś rzeczywiście o tym drugim prawie inwestora o którym pewnie wielu inwestorów myśli ale tak naprawdę bardzo niewielu z nich korzysta w praktyce i myślę że to z tego punktu widzenia jest jest dlatego mniej istotne chociaż bardzo ciekawe ciekawie to wygląda że można z tego skorzystać będąc posiadaczem odpowiedniej liczby udziałów ETF Ale odnośnie tej dywidendy pomyślałem sobie że ten sposób traktowania dywidendy reinwestowanie jej w myśl statutu funduszu Czyli po prostu dalsze odzwierciedlanie indeksu zwalnia też inwestora Z problemu jakiegoś ribalantingu portfela to znaczy normalnie stąd dywidendą którą gdybyśmy dostali ze spółki coś trzeba by było zrobić Trzeba by było się zastanowić czy dalej w tą samą spółkę chcemy zainwestować Czy w jakąś inną Natomiast tutaj kupując ETF albo kilka z nich w odpowiedniej proporcji układałem sobie taki portfel właściwie mamy z dokładnością oczywiście do tych wpłat rokrocznych na Ikei lub xd mamy właściwie zachowaną strukturę portfela taką jak sobie Założyliśmy na samym początku prawda i ona z punktu widzenia czy czy przez płyty dywidend się w żaden sposób nie zmienia także jest to też kolejna taka wygodna formuła zarządzania tym kapitałem tak jest i odchodzi Pokusa skonsumowania tej dywidendy bo oczywiście zawsze jak już jest żywa gotówka na koncie No to jest Pokusa A może jednak to wypłacę i chociaż Dodajmy tak rzeczywiście że ta Pokusa jest na rachunkach Ike zwłaszcza Ike bardzo ponieważ jest taka też możliwość Dodajmy że w każdym momencie mamy możliwość oczywiście zamknięcia Ike lub XF w całości i rozliczenia się z podatków To o czym mówiłem na wstępie ale na rachunku Ike jeszcze mamy dodatkową możliwość częściowego zwrotu tak zwanego czyli wypłaty właśnie określonej przez siebie kwoty z tego rachunku jak na jakieś bieżące wydatki większe lub mniejsze także taka kokosa jak najbardziej nawet na tych rachunkach emerytalnych może istnieć a tutaj jesteśmy od niej od niej wolni dobrze Mateusz Zobaczmy co mamy dalej na liście [Muzyka] wyzwań rynku kapitałowego podatność na wahania rynków myślę że to jest taka taka kategoria która No mogła równie mogłaby równie dobrze zajmować jakieś pierwsze miejsce w kontekście właśnie inwestowania w akcji No każdy kto przychodzi na na rynek kapitałowy czyli No zajmuje się tymi relatywnie bardziej ryzykownymi AK w takim szerokim spektrum dostępnych dzisiaj możliwości inwestycyjnych No musi się liczyć z tym że akcje zachowują się zmiennie to znaczy bardzo często oczywiście obserwujemy spektakularne wzrosty na które po które przychodzimy na które liczymy kilkudziesięcioprocentowe przekraczające w wielu przypadkach właśnie alternatywne inwestycje natomiast spadki rzędu kilku czy nawet kilkunastu procent w skali nawet jednego dnia Albo bardziej mówiąc szeroko i tak myślę bardziej wiarygodnie spadki rzędu nawet kilkudziesięciu procent w rozumieniu takiego maksymalnego obsunięcia kapitału z którymi musimy się liczyć na przykład w trakcie bessy po prostu kiedy te spadki się z dnia na dzień po prostu dzieją i pogłębiają No są czymś naturalnym one są pewnego rodzaju kosztem tego że możemy uzyskać te ponadprzeciętne wyższe stopy zwrotu w tym dłuższym okresie inwestowania i teraz pytanie czy ETF w jakiś sposób pomagają nam w tym właśnie żeby albo w jaki sposób podejść do inwestowania wtf-y aby przed tą zmiennością się jakoś uchronić i z tym problemem się jakoś zmierzyć powiedziałaś bardzo kilka ważnych punktów przede wszystkim Właśnie inwestowanie to jest ta relacja stopy zwrotu i ryzyka tak jeżeli chcemy osiągać te wysokie stopy zwrotu na rynku kapitałowym No tutaj nie ma sposobu żeby nie ponosić wysokiego ryzyka tak także tak masz rację portfele akcyjne czy to 20 polskich społeczności 500 amerykańskich wiążą się z tym że jednego dnia może być strata nad kilkunastu procent a w przeciągu jakiejś dłuższego horyzontu kilkudziesięciu procent i to jest po prostu Fakt który trzeba nie tyle go unikać czy próbować u niego dobrze nim zarządzać tak I tutaj od tego pytania jak inwestor powinien zarządza tym ryzykiem inwestycyjnym trzeba wyjść bo on nigdy nie będzie w stanie go skontrolować jest on go w stanie skontrolować mądre głowy z City of London z Wall Street po prostu taki jest rynek kapitałowy że on po prostu momentalnie może bardzo dynamicznie stracić ale historycznie akcje są bardzo dobrym aktywem które średnio rocznie daje bardzo dobrze zarobić także tutaj po prostu tym ryzykiem trzeba zarządzać ETF ETF przede wszystkim transferuje to ryzyko inwestycyjne tak my jako na przykład ETF na snp-500 tak będziemy transferowali całe to ryzyko indeksu s&p-500 jeżeli ten indeks essenki 500 będzie Spadał w ciągu roku 30% ETF też będzie spadał 30%. my nie zlikwidujemy polityki inwestycyjnej w połowie tego spadku mówiąc będzie dalej spadał teraz trzymamy wszystko na gotówce bo my tu zaczniemy bo to powinny może robić fundusze aktywne tak czy one to robią z jakim skutkiem może o tym za chwilę ale de facto my wierzymy po prostu że odwzorowywanie ciągłym rynku jest czymś co de facto bardzo sensownym podejściem dla inwestora a inwestor takim ryzykiem powinien zarządzać w sposób który potrafi czyli w jaki przede wszystkim poprzez rozbijanie swojego kapitału na dłuższy Horyzont inwestycyjny tak Ike XE to są Horyzonty powinny być de facto lat i tak dalej jeżeli co kwartał na przykład będziemy kupowali tak małą paczką tak po kolokwialnie mówiąc taki ETF na taki szeroki rynek No to po prostu będziemy de facto i łapali te Spadki i łapali te Górki tak takie to słynne uśrednianie się ale w kontekście tego emerytalnego że tak powiem horyzontu bardzo bardzo uzasadniony tak Bo de facto to wtedy jest też taki prawdziwy długoterminowy składnik majątku nie zaprzątamy sobie głowy czy to jest ten moment właśnie czy to nie jest ten moment przede wszystkim w długim terminie odpowiednio Alokacja aktywów jest ważniejsza niż moment inwestycji i o tym inwestorzy przede wszystkim muszą pamiętać to nie jest łatwe to się kłania psychologia Inwestycyjna to się kłania wszelkie pokusy Bo zawsze jak coś mocno spada to jest ta Pokusa A może odbije i tutaj przyniesie ponadprzeciętą stopę zwrotu ale ten fakt jest niezaprzeczalny a lokacja aktywów przed momentem inwestycji wielokrotnie tutaj wspomniałeś o ryzyku niewiedzy No wyłania się z tego trochę taki niezbyt optymistyczny obraz inwestowania że no na wiele aspektów nie mamy wpływu wiele o wielu wielu sprawach nie wiemy I to są nasze potencjalne ryzyka nie możemy ich do końca kontrolować dobra wiadomość jest taka że możemy kontrolować ryzyko jako takie czyli alokować poprzez odpowiednią alokację naszego kapitału kolejną kategorią tutaj wśród wyzwań rynku kapitałowego są wysokie koszty transakcyjne tutaj też 24% inwestorów wskazuje ten problem Powiedz mi czy te koszty w przypadku etf-ów możemy jakoś kontrolować możemy kontrolować koszty też w przypadku etf-ów a już po pierwsze sam wybór etf-u jest taką pewną formą kontroli kosztów Tak bo etf-y przez swoją właśnie indeksową politykę inwestycyjną są znacznie tańszym rozwiązaniem niż aktywnie zarządzane funduszy inwestycyjne tak to opłaty za zarządzanie są i to jest generalnie tendencja nie tylko w Polsce i te również na zachodzie są wyraźnie niższe niż właśnie funduszach indeksowych funduszach ETF niż aktywnie zarządzany funduszach inwestycyjnych przykładowo w Polsce tak nasze opłata za zarządzanie w naszych ETF akcyjnych na rynek polskiej to jest od przedziału 4/10% 20 do 0,9% svik 80 tak one oczywiście też się różnią pomiędzy danymi rozwiązaniami natomiast taka średnio ważona opłata za zarządzanie funduszami akcji polskich No to wynika że wy nie nosi około 1,9% tak i oczywiście inwestor teraz co słysząc mówię a to procent różnicy przecież to nie tak wiele tak No i właśnie to jest jedno z kolejnych takich właśnie błędnych że tak powiem kół które się toczy bo znowu w kontekście tego długoterminowego inwestowania tak ten 1% zaoszczędzony w pierwszym w drugim trzecim czwartym piątym i tak dalej i tak dalej roku No przyniesie bardzo znaczący efekt na portfelu inwestycyjnym i to jest po prostu matematyka finansowa tak to nie ma co kłamać tak po prostu jest że Każda oszczędność na opłacie za zarządzanie pozostaje inwestorowi w kieszeni dodatkowymi aspektami które inwestor może oczywiście kontrolować już jest stricte oczywiście poziomy prowizji brokerskich oraz o ewentualny spryt rynkowy tak się może sprawdzać aktualne kwotowania etf-u czy ten sprzęt rynkowy jest szerszy węższy on oczywiście zależy przede wszystkim od rynków instrumentów bazowych ETF na WIG20 będzie miał węższy spryt niż ETF na svik 80 z uwagi na to że 80 małych spółek jest mniej płynnych niż 20 naszych największych i f też to odzwierciedla ale pozostali inwestorzy przecież swoją aktywność mogą skutecznie ten spred zawężać także tutaj oczywiście Inwestor też ma kontrolę tych kosztów no i też sam wybór Ikea przecież jest z kontrolą kosztów Tak kosztów podatkowych tutaj w tym wypadku Inwestor też ma niewątpliwie narzędzia do tego co powinien kontrolować bo ma na to wpływ realnie ma na to wpływ żeby jak najmniej ponosić kosztów czy to podatkowych Czy to prowizyjnych czy to na opłacie zarządzanie czyli jest jakieś tutaj kolejne obszar gdzie to inwestor decyduje ale podsumujmy jeszcze to znaczy koszty o których wspomniałeś na początku koszty za zarządzanie koszty funduszu Rozumiem że one nie są pobierane z kapitału inwestora na wstępie one nie obniżają też prawda tej pierwotnej kwoty inwestycji czyli tym samym one są uwzględniane jak rozumiem wycenie jednostek funduszu Dokładnie tak my tak lubimy mówić inwestorom taką małą łyżeczką każdego dnia jest pobierana odpowiednia tutaj pula tak żeby w ciągu roku ten poziom opłaty za zarządzanie wyniósł te zero przy na przykład 0,4 na wigu 20 Tak i to jest jeden główny składnik taki opłata za zarządzanie też wszystkie fundusze inwestycyjne i aktywne i etf-y mają tak zwane pozostałe koszty które łącznie z tą opłatą zarządzanie sumują się do tak zwanego całkowitego wskaźnika kosztów on jest popularny w takich dokumentach przedstawiony jako ter Total expens preisio No i on oczywiście też występuje w przypadku etf-ów No i jakie to są koszty to są koszty po prostu też działania tego funduszu depozytariusza transakcyjne i tak dalej dużym atutem tych kosztów jest że im jest większy fundusz tym one względnie mniej ważą tak natomiast ponownie nawet jeżeli weźmiemy ten Total expens Ratio to porównanie etf-ów i aktywnie zarządzanych funduszy wypada zdecydowanie korzystnie dla właśnie funduszy epf także tutaj znowu ponownie jest ta oszczędność która po prostu ląduje w kieszeni inwestora jasne natomiast druga drugi składnik Kosztowy o której wspomniał o którym wspomniałeś czyli prowizja brokerska No to jest koszt który jest analogiczny w świecie funduszy aktywnych do prowizji za zakup po prostu takiej operacyjnej za zakup jednostki uczestnictwa i on również jest konkurencyjny przynajmniej w naszym domu maklerskim wynosi od 0,10 setnych procent do 0,25 setnych procent więc jest to duża preferencja z naszej strony My też Wierzymy w ten rynek etf-ów jakby długoterminowo no tendencję światowe na to na to wskazują że że to jest chyba dobre kierunek i w ten sposób też promujemy właśnie ten tą formułę alokacji aktywów Tak byłoby pewnego rodzaju paradoksem gdyby te bardzo konkurencyjne stawki za zarządzanie spotykały się z wyższymi dużo prowizjami które właśnie się płaci Na wstępie to jest ich pewnego rodzaju problem że że musimy tak na rozpoczęcie inwestycji to tą kwotę pierwotną trochę pomniejszyć jest tutaj jeszcze cała Cała grupa mniej istotnych Czyli już poniżej 20% wskazań których których myślę że tu nie będziemy już w szczegółach rozważać Wygląda na to że wiele aspektów które bolą inwestorów indywidualnych które nazywają wyzwaniami rynku kapitałowego mówimy o tych inwestorach przypomnę członkach stowarzyszenia inwestorów indywidualnych czyli bardziej zaawansowanych najczęściej pewnie wybierają akcje do swojego portfela Wygląda na to że inwestowanie w etf-y a tym bardziej ETF w ramach konta x lub XE że większość tych problemów Można w jakiś sposób ograniczyć tak albo jak w przypadku tego głównego czyli podatku wręcz całkowicie zlikwidować więc jest to dobra wiadomość myślę że też ciekawą ciekawą perspektywą jest właśnie porównywanie tego porównanie takiego Ike z zakupionymi etf-ami właśnie do tego co klienci inwestorzy najczęściej wybierają myśląc o swojej emeryturze czyli właśnie otwarte fundusze inwestycyjne czy tak jak mówisz fundusze aktywnie zarządzane więc może tytułem podsumowania zastanówmy się czy dlaczego tak jest że jednak te fundusze cały czas aktywne są części wybieranej rachunki maklerskie ja mam pewną tutaj tezę a po drugie czy tak na pewno są powody stricte merytoryczne żeby tak pozostało jak ci się wydaje oczywiście to już też w naszej dyskusji o tym trochę mówiliśmy ale właśnie ten aspekt nie wiedzy że przychodzi osoba która ma nadwyżki finansowe chce oszczędzać na rynku kapitałowym No ale nie wie co z tym zrobić tak No i co się dzieje szuka profesjonalisty prawda No i oczywiście fundusze inwestycyjne Niewątpliwie w prasie w mediach i de facto ona na rynku kapitalowym są postrzegane jako No profesjonaliści którzy wiedzą jak zarządzać pieniędzmi prawda No to oczywiście oddaje tutaj ponoszę tą opłatę za zarządzanie nadzieję że to zarządzający fundusze inwestycyjnym wypracuje mi atrakcyjną stopę zwrotu ale oczywiście w życiu trzeba wszystko weryfikować dobrze sprawdzać Zwłaszcza jeżeli chodzi o aspekt pieniędzy No i są badania pokazujące że aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne No wcale tak atrakcyjnie nie wypadają względem właśnie odwzorowania indeksów giełdowych Czyli takiego kupna etf-u bo statystyki pokazują de facto że w długim terminie a przy Ikei mówimy o długim terminie czyli tutaj dziesięcioletnie statystyki przytoczę że przykładowo 83% aktywnie zarządzanych funduszy akcji amerykańskich osiągnęło niższą stopę zwrotu tą 10-letnią niż indeks s&p 500 tak Czyli z punktu widzenia statystycznego Kowalskiego bardziej sensowne było kupienie po prostu tanio indeksu s&p-500 gdyż on długim terminie pokonał większość aktywnie zarządzanych rozwiązań oczywiście ani laser Może patrzeć też przez pryzmat No ale jest 17 funduszy aktywnych które pomijają ten rynek tak Proszę wskazać teraz które to będą w tym momencie które za kolejne 10 lat osiągnął tą stopę zwrotu większą inwestycyjnych jest bardzo wiele wszystkie wyglądają profesjonalnie wszystkie są obrobione tutaj marketingowo no i tutaj też niewą jest ogromne ryzyko niewiedzy po prostu tak który ten fundusz że tak powiem osiągnie tą ponadprzeciętną stopę zwrotu A jak jeszcze w międzyczasie zarządzający funduszem odejdzie to tylko nam do przyniesie to dodatkowe obawy o nasz portfel inwestycyjnym natomiast etf-em mamy tutaj tą stabilność tej polityki także jestem indeks odniesienia które historie Możemy nad w przypadku smp 500 sięgnąć do lat dwudziestych poprzedniego wieku tak widzimy jak on się zachowywał widzimy jak on De Facto co czym on jest także to jest 500 największych amerykańskich przedsiębiorstw globalnych de facto dzisiaj no i tutaj tą inwestor ma taką stabilność tego po prostu etf-u i tego indeksu także te wyniki inwestycyjne Tak i taka stabilność pod kątem tego horyzontu szpitalnego No tutaj spowodują że dzisiaj rachunkiem maklerskie z etf-ami są wyraźną alternatywą dla właśnie tych TFI ze funduszami aktywnymi właśnie bo jeżeli nawiązując do tego co powiedziałeś tych wieloletnich statystyk gdyby popatrzeć sobie na te gwiazdy funduszy Top fundusze które najwięcej zarabiają w określonych okresach okazałoby się że tam jest bardzo duża rotacja prawda że fundusze które w jednym w jednym okresie który byśmy przejęli do do analizy wygrywają rankingi w kolejnych są już tam dużo dużo niżej a nas interesuje ten długi okres i w tym długim okresie Nawet powiedziałeś kilkudziesięcioletnim na tym tle tak naprawdę widzimy Ten wykres indeksu typu s&p na przykład który rzeczywiście z dużymi większymi lub mniejszymi korektami ale tak naprawdę pnie się cały czas do góry prawda stąd ta teza że ta długoterminowa inwestycja w indek rzeczywiście jest tutaj dobrym rozwiązaniem z punktu widzenia stóp zwrotu Stąd właśnie może się pojawić takie pytanie czy rzeczywiście ta dodatkowa opłata za zarządzanie którą klienci są skłonni płacić za zarządzanie funduszami aktywnymi jest rzeczywiście opłatą za selekcję spółek czy może po prostu za wygodę bo minusem o którym ja pomyślałem przy rozwiązaniu Ike plus ETF No to jest jednak pewnego rodzaju taka operacyjna trudność pod tytułem Muszę otworzyć rachunek Maklerski można to z dzisiaj zrobić przez internet ale trzeba to zrobić No i muszę wpłacić tam pieniądze i następnie złożyć zlecenie kupna funduszu Tak więc jest to pewnego rodzaju praca której tutaj do pewnego stopnia nie wykonujemy No też Musimy złożyć dyspozycję nabycia funduszu ale być może jest to jest to już trochę prościej no i pytanie które tutaj pozostaje No to rzeczywiście czy ta skórka jest warta wyprawki czy rzeczywiście nie warto włożyć własnego czasu w otwarcie tego rachunku i zakup tych funduszy w stosunku do funduszy aktywnie skoro mamy tą długą przede wszystkim tą długoterminową wieloletnią czy wielo dziesięcioletnią nawet perspektywę inwestowania przed sobą Myślę że jeżeli ktoś by to policzył w kontekście załóżmy horyzontu 40 lat tak No i oczywiście ten czas poświęcony na założenie Rachunku Maklerskiego obsługę tego zlecenia no to może być nawet trochę godzin może bo to też oczywiście wyzwanie żeby to zrozumieć nie ma co ukrywać bo to jest jednak trochę i formalności Poznania systemu No ale w kontekście po tych 40 latach oszczędności na opłacie za zarządzanie statystyczne udowodnione wyniki inwestycyjne regularny de facto pierwszy kwarty a nawet często to jest pierwszy decent także tutaj Myślę że że tak powiem marchewka na końcu tego horyzontu inwestycyjnego w postaci jednoznacznie większego wypracowanego tutaj dochodu zysku jest warta tych poświęcenia kilku godzin żeby zbić się na samodzielność ja uważam że najlepiej o finanse zadba Każdy sam osobiście także bo sami doskonale wiemy na co to Potrzebujemy jak się z tym czujemy i warto poświęcić ponownie te kilka godzin żeby się wzbić na samodzielność bo naprawdę dobre narzędzia inwestycyjne są dostępne dzisiaj na rachunkach Dziękuję ci Mateusz za dzisiejsze spotkanie myślę że było bardzo ciekawe inspirujące dla państwa i myślę że tym zdaniem twoim warto tutaj zakończyć zapraszamy zachęcamy do zadbania o własne finanse zwłaszcza w kontekście przyszłej emerytury [Muzyka]