Dlaczego inwestowanie warto zacząć od ETF-ów – Mateusz Mucha [ETF, Inwestowanie Pasywne, Dywersyfikacja]

Za moment zobaczycie wykład z ubiegłorocznej konferencji Wakacje z inwestowaniem. To kawał solidnej treści dla początkujących inwestorów i mam nadzieję, że wam się spodoba. Ale to było w tamtym roku. A w tym roku możecie przyjść na salę notowań i zobaczyć kolejne wykłady już na żywo, bo w tym roku widzimy się 25 sierpnia na sali notowań Giełdy Papierów Wartościowych. I znowu jeśli nie możecie przyjść na wykłady, nie pasuje wam ta data w kalendarzu i po prostu nie możecie być osobiście, to zapiszcie się na dostęp. do wykładów online. Dostaniecie je zmontowane kilka dni po konferencji. Wszystkie linki do tegorocznej edycji zostawiam wam pod tym nagraniem, a ja zapraszam was już do obejrzenia materiału. [Muzyka] Dzień dobry. Dzień dobry wszystkim. Tak. Dlaczego inwestowanie warto zacząć od TTTF? Szanowni państwo, ja przede wszystkim nie cierpię być płytą. Nie mam tak, że mam prezentację wyuczoną od lat i przede wszystkim chciałbym trochę z państwem nawiązać kontakt, żeby dla państwa ten wykład był jak najciekawszy. Dlatego zaskoczenie. Kilka pytań do państwa bardzo poproszę, ale nie odpowiedzi ustne, chociaż jeżeli ktoś chce, no to może rzeczywiście krzyczeć. Proszę o podniesienie ręki. Kto z państwa posiada i inwestuje przez rachunek maklerski już dzisiaj? Super. Dziękuję bardzo. Kto z państwa wie, czym jest ETF? To co ja tu robię w ogóle? Tomek. Okej. A kto z państwa inwestuje poprzez ETFY już? Okej. No dobrze. No to faktycznie nie wiem co robię, ale faktycznie jest tak myślę no 40% sali może jeszcze nie słyszał o ETFA, nie wie czym jest ETF. Natomiast generalnie myślę, że będzie taka część powtórkowa dla osób, które już inwestują, ale mam nadzieję też przemknie tu trochę ciekawych statystyk, ciekawych informacji dla państwa. Także zaczynamy. Szanowni państwo, przede wszystkim zanim zaczniemy, no Tomek trochż sporo już mówi o inwestowaniu od wielu, wielu lat, także kilka takich małych disclimerów ode mnie. Ja tu mam, moją rolą jest powiedzenie jak najwięcej o ETFA, natomiast koniec końców państwo tu są, żeby dowiedzieć się jak inwestować, tak? jak tutaj pomnażać moje środki na tej giełdzie, co tutaj dobrze, sensownie robić. To jest dla państwa, że tak powiem, cel, żeby zdobyć tą wiedzę, umiejętności. Natomiast tu nie ma i nigdy nie będzie na świecie i nigdy tak nie jest. Jeżeli ktoś państwu w ogóle oferuje jakiś genialny sposób zarabiania pieniędzy na rynku kapitałowym, to uciekamy od tej osoby jak najdalej. Bo generalnie fakt jest jeden, każdy z państwa ma indywidualną strategię inwestycyjną. Każdy z państwa ma indywidualne podejście do inwestowania, indywidualną sytuację majątkową. I to jest bardzo ważne. Natomiast zanim w ogóle zaczniemy myśleć o inwestowaniu, chociaż tu już duża część z państwa posiada ten rachunek maklerski, jakieś inwestycje poczyniła, no to to jest taki, myślę Tomek się zgodzi. Generalnie cała blogosfera i świat finansów się z tym zgadza, że to są takie kroki, które trzeba wykonać, tak? Czyli spłacamy zobowiązania finansowe, budujemy poduszkę i dopiero z nadwyżek finansowych budujemy, że tak powiem, swój portfel inwestycyjny. Giełda papierów wartościowych, czy to w Warszawie, czy to na całym innym świecie jest raczej czy zdecydowanie, bym powiedział wprost do zarabiania czy pomnażania tych nadwyżek. Zawód inwestora giełdowego, zawód tego tradera, tak, który generalnie najczęściej się kojarzy, tak z tym giełda papierów wartościowych, że tam pełno ekranów, tak koniec końców mamy na świecie ponad 55 000 akcji, tak? Zawsze coś spada, zawsze coś rośnie, 18 000 kryptowalut, pełno tych różnych produktów inwestycyjnych. zawsze coś może zarobić, tak, surowce i tak dalej. Także ten trading kilku całogodzinny, całodniowy, że tak powiem. A trading to tak się kojarzy często ta giełda papierów wartościowych, rynek kapitałowy. Natomiast prawda jest taka, że dla zdecydowanej większości z nas rynek kapitałowy to w większości miejsce do pomnażania wypracowanych pieniędzy, a nie główne miejsce ich zarabiania. Jeżeli państwo zastanawiają się jakie czynniki w ogóle wpływają na ten różowe kółko, czyli na państwa sposób inwestowania do którego zachęcam, żeby państwo sobie go wypracowali i uwaga, uwaga, on się zmienia w czasie, bo to generalnie tak się jest, że też się trochę zmieniamy, tak? Rośnie nam awersja do ryzyka albo że tak powiem, maleje, tak? Różne są czynniki życiowe, które powodują, że na przykład możemy mieć na zastrzyk gotówki, lepszą sytuację majątkową, bo tam się zmienią cele inwestycyjne. Także tak jak w życiu wiele jest zmiennych, tak również sposób inwestowania może się zmieniać, tylko on powinien zmieniać się w odpowiedzi na te czynniki, a nie na to, że na przykład coś spadło czy coś wzrosło, tak? to państwo powinni narzuciąć swoją osobowość, swoje podejście do inwestowania na rynek, a nie to, że tam NZD spadł 8%, ja teraz tutaj uciekam z tej giełdy albo właśnie w tym momencie ładuję. Budujmy portfel zgodny ze sobą, a nie w odpowiedzi na to, co się dzieje na rynku kapitałowym. I to tak generalnie zmierzam do tego, że to kilkugodzinne kwartalne zajęcie to jest absolutnie możliwe, żeby w efektywny sposób dzisiaj pomnażać swoje środki na giełdzie i zajmować się czym innym, tak? pracą, działalnością na etacie, czymkolwiek państwo tam się zajmują. Każdy ma jakąś swoją zawód, pasję i tak dalej. Natomiast jest możliwe i to właśnie też z wykorzystaniem zwłaszcza ETFów, o czym za chwilę przejdę tu już do konkretów, dzisiaj możliwość efektywnego budowania majątku na giełdzie, tak? Jakaś nieruchomość, jakiś majątek tutaj na IKE, na XE w postaci ETFów, tak? Jak najbardziej to jest możliwe, żeby taki portfel sobie majątek budować również na giełdzie. Przechodzimy do ETFów i tu też taki uwaga, jeżeli ktoś by miał w trakcie, że tak powiem już prezentacji jakieś pytania, proszę śmiało podnosić ręce, a bo tych informacji trochę będzie, więc jeżeli komuś coś nie będzie pasowało, komuś, że tak powiem, urażę kogoś jakimś stwierdzeniem, to możemy się zacząć od razu kłócić, nie ma problemu. Natomiast oczywiście też wszelkie pytania na końcu bardzo chętnie przyjmę, czyli ETF. Zacznijmy od w ogóle rozwinięcia tego skrótu, tak? No bo mamy trzy literki ETF, tak? No to oczywiście angielski exchange traded fund. No i tłumacząc to na język polski fundusz handlowany na giełdzie. No i oczywiście to jest taka wyjątkowość tego fundusz handlowany na giełdzie, bo myślę, że państwo doskonale się orientują. Każdy myślę ma rachunek bankowy. Ktoś nie ma rachunku bankowego. Wszyscy mamy rachunek bankowy. No to tradycyjnie w banku też można kupić fundusze inwestycyjne, ale te nienotowane na giełdzie. Tak. Po prostu z danego TFI nabywamy wtedy jednostki uczestnictwa. Tak. W przypadku ETFów jest to inaczej, bo musimy mieć rachunek maklerski, żeby nabyć właśnie taki fundusz ETF. No i oczywiście on jest notowany na giełdzie, tak? Czyli jak tu Krzysztof był i opowiadał od kiedy do kiedy trwa sesja giełdowa, to to jest ta 9:05 17 5 to są te okienko czasowe, kiedy danego dnia można nabyć ETFY na naszej warszawskiej giełdzie. I ETFY generalnie tak kończąc tą definicję można powiedzieć, no to jest rozwinięcie tego skrótu. Natomiast ta cała rewolucja, takie pojęcie rewolucji pasywnej. Dzisiaj też będzie występował Jacek, tak? Jacek współpracował, współpracuje przy atlasie te z Arturem Wiśniewskim, który ukuł takie właśnie w polskiej, że tak powiem tutaj blogosferze pojęcie, czy tam przetłumaczył to pojęcie pasywna rewolucja. Chodzi o to, że ETFY kojarzą się z pasywną polityką inwestycyjną. Co to znaczy pasywna? Innymi słowy, indeksowa, czyli celem funduszu ETF czy pasywnego funduszu jest odzwierciedlenie indeksów giełdowych. Tutaj państwo mają w tej po lewej stronie tak cztery, przepraszam, pięć indeksów giełdowych. WIG 20, WIG, Mig 40, SWIG 80. Czyli ETF ma za zadanie zachowywać się tak jak te indeksy giełdowe każdego dnia w ciągu roku, tak w ciągu tam 5 10 lat ma podążać za tym indeksem giełdowym bez względu na to czy on spada czy on rośnie. Ja osobiście muszę powiedzieć taka lekka dygresja osobista. Jestem jednym z trzech zarządzających funduszami beta ETF, czyli to taka nasza nazwa po prostu. A funduszy ETF właśnie między innymi na polskie indeksy akcji. Ja osobiście uwielbiam tą pracę pod tym względem, że no do mnie nie można mieć pretensji jak fundusz straci, no bo indeks stracił, prawda? Do aktywnie zarządzanego funduszu można powiedzieć: "No to jest aktywnie zarządzający fundusz. Ten zarządzający powinien wiedzieć, że teraz akcje zaczną tanieć, to on powinien je szybciej sprzedać". Tak. Do ETFU nie można mieć o to pretensji. ETF ma podążać za rynkiem. Jeżeli ten rynek spada, to ten fundusz ETF też ma spadać. Tak. A do aktywnie zarządzan zarządzającego już można mieć pretensje, bo on bierze państwa środki po to, żeby wypracować ponad przeciętą, ponad rynkową stopę zwrotu. Czy to mu się udaje? O tym za chwilę. Także wiemy, że jest najczęściej ETF pasywny, indeksowy. Nie chcę państwu to też komplikować, jest masa ETFów też aktywnych, tradingowych, ale idźmy w stronę tego, że chcemy jakoś budować majątek na giełdzie, więc trzymamy się tylko dzisiaj, że ta indeksowa polityka inwestycyjna jest wymagany rachunek maklerski, większość już z państwa ma, także to jest super krok. I są wysoce transparentne. Dlaczego transparentne? poprzez przede wszystkim właśnie to, że odzwierciedlają te indeksy giełdowe. Państwo dzisiaj za pomocą komórki, laptopa, wszystkiego, czy podejść do pracowników giełdy mogą doskonale wiedzieć co jest w indeksie WIG20, MIG40, co tam rosło, spadało, jakie są wagi, ile waży PKN Orlen WIGu 20, ile waży Budimeex Wigu i tak dalej, i tak dalej. Jaka jest stopa dywidendy, to wszystko jest dla państwa dostępne. To wszystko można sobie sprawdzić każdego dnia, w każdej chwili praktycznie na poziomie indeksów, a zarazem też na poziomie ETFów. z aktywnie zarządzanymi funduszami nie do końca tak jest. One rzadziej publikują składy portfela, bo to stanowi ich tajemnicę, żeby właśnie pobijać te rynki najczęściej. Także taki wstęp odnośnie ETFów, czym one są. I jeszcze małe wyjaśnienie, czym jest indeks, bo nieraz takie właśnie zakłopotanie inwestorzy mają, że chcą kupić indeks. Indeksu nie da się kupić. Indeks to jest ten hipotetyczny portfel papierów wartościowych, który tutaj koledzy i koleżanki z GPW Benchmark spółka Córka GPW, no kalkulują, liczą i podobno jest taka historia, że w 90 tam piątym szm na samych początkach giełdy papierów wartościowych ktoś przyszedł do giełdy i powiedział: "Dzień dobry, ja chcę kupić WIG". No i oczywiście śmiechów było pełno. Tak, no bo nie można kupić WIGu, tak? Można kupić akcje poszczególnych spółek. No ale WIGU to pan tutaj nie kupi. Nie ma takiego instrumentu. No wystarczyło 20 parę lat i właściwie z pomocą naszych trzech ETFów na WIG 20, MIG 40, SWIG 80 można w 98% posiadać taki WIG, bo WIG to są wszystkie spółki z warszawskiej giełdy. Tak, poszczególne indeksy zaraz wyjaśnię. Także paradoksalnie stało się coś możliwe, co jeszcze w latach 90 w Polsce nie było możliwe i jeszcze później trochę też nie było możliwe, że dzisiaj inwestor może przyjść na giełdę i po prostu jednym zleceniem kupić cały portfel tych spółek. I ten indeks, warto o tym pamiętać, że to jest taki hipotetyczny, tak? On po prostu mierzy koniunkturę giełdową indeksów. Generalnie, szanowni państwo, jest na świecie ponad 3 miliony. To można się wydawać trochę dziwne, tak? No bo mamy, tak powiedziałem, 56000 spółek na świecie. i ponad 3 miliony indeksów. Ale jak się zastanowimy teraz tutaj na tej sali, jest to absolutnie logiczne. Państwa jest dzisiaj tutaj na oko 70 osób, tak? Czyli skończona liczba 70 osób, ale ja mogę państwa podzielić na nieskończone, że tak powiem, kryteria, tak? Kryterium wieku, kryterium niebieskich koszul, kryterium adidasów, kryterium wszelkie, jakie my się pojawią, kobiety, mężczyźni. Generalnie jak państwo widzą tych indeksów giełdowych można tworzyć w nieskończoność i można się zastanawiać po co. Ja dość szczerze odpowiadam, branża finansowa lubi komplikować. Branża finansowa lubi dostarczać kolejny genialny pomysł do konsumentów. Kolejny genialny pomysł i tych indeksów tak dużo też powstaje. Indeksy odpowiedzialne społeczne, indeksy ESG, indeksy jakieś wyłączające jakieś spółki i tak dalej i tak dalej. Dlatego generalnie tych indeksów jest bardzo dużo i ta trzymilionowa liczba może państwa trochę przerazić. Natomiast spieszę z pomocą. Jeżeli państwo by chcieli zrozumieć czym są indeksy, poczytać o najważniejszych indeksach, to ten slajd jest dla państwa. Generalnie wypisałem tutaj dostawców indeksów giełdowych, ich najbardziej znane wybrane indeksy. Warto o tym pamiętać, że my mówiliśmy trochę o giełdzie papierów wartościowych GPW Benchmark. My publikujemy tu polskie indeksy, ale tych dostawców indeksów jest też całkiem sporo. To są banki inwestycyjne, to są pewne spółki powołane przez banki inwestycyjne, to są giełdy papierów wartościowych zagraniczne i generalnie one publikują różnego rodzaju indeksy. Tak, jeden z najbardziej znanych S&P 500, taki no flagowy indeks, tak? 500 największych amerykańskich spółek. Taka jest definicja tego indeksu. Notowany właściwie w swojej formie od 1950 chyba 4 roku. Jeszcze zrobili takie historyczne notowania wstecz, więc bardzo długa historia pokazująca państwu zarazem, co by było, jak ja bym inwestował od samego początku w ten indeks i nie zarazem tylko pod względem stopy zwrotu, ale też żeby zrozumieć jakie jest ryzyko inwestowania, jak ten indeks na przykład się najgorzej zachowywał w danym okresie. To jest niewątpliwie genialna cecha ETFów i indeksowego inwestowania, bo państwo mogą sobie trochę więcej uzmysłowić, tak? Na przykład wybiorą państwo ETF na S&P 500 i państwo wiedzą ile on historycznie dostarczał średniorocznie stopy zwrotu, ile na przykład najgorszy miał jeden dzień sesyjny, ile stracił i państwo mogą wtedy przełożyć sobie te procenty na swój portfel inwestycyjny i zobaczyć czy ta inwestycja jest dla państwa czy nie. Oczywiście zawsze się może zdarzyć, że historia nie była taka najgorsza. przyjdzie jeszcze coś gorszego. No po prostu tak czasem bywa. No natomiast generalnie już takie uzmysłowienie już tego ryzyka inwestycyjnego jest, zwłaszcza przez tą transparentność. Gorąco zachęcam państwa. Wystarczy naprawdę powpisywać te hasła wybranych indeksów Googlea. Pojawią się strony często też po angielsku, ale pojawią się też strony po polsku. Także tu zachęcam do poczytania, czym są te indeksy giełdowe. A co państwo znajdą na takich informacjach, żeby sobie jeszcze poczytać? Oczywiście to co najważniejsze dla nas stopy zwrotu. Tak koniec końców jesteśmy, czy chcemy być na tym rynku kapitałowym po to, żeby zarabiać. A no i te stopy zwrotu są podawane w ujęciu rocznym, średniorocznym, czyli na przykład mamy stopę, za 10 ostatnich lat 205% i na stronie na przykład tego indeksu S&P 500 będzie zarazem podane ile to jest średniorocznie. Tak. A ryzyko inwestycyjne w przypadku akurat muszę przyznać się, że ryzyko inwestycyjne często w funduszach inwestycyjnych jest podawane mało zrozumiale. Ono, że tak powiem, kryteria liczenia ryzyka inwestycyjnego są dość skrupulatnie opisane i ma to wszystko sens. Tylko dla osób, które dopiero wchodzą na rynek inwestycyjny, co państwu mówi, że fundusz to jest szóstka w skali od 1 do 7? Coś państwu to mówi? 6 na 7. ryzyko, ale wysokie. Tak jest napisane 6 na 7 wysokie. Ale co to znaczy to wysokie? Ciężko tak sobie moim zdaniem uzmysłowić takim hasłem, co to jest wysokie, bo generalnie to są takie pojęcia jak value etisk i tak dalej. Natomiast jak ja państwu powiem, że fundusz 6 na 7 na przykład historycznie w najgorszym swoim momencie stracił 40 parę proc, to już państwu coś to mówi. Okej, czyli jak ja bym zainwestował 50 000 zł i trafiłby się mi ten najgorszy moment, to moja inwestycja z 50 000 zł zjechałaby do 30. I tu już państwo mają jakieś uzmysłowienie tego i indeksy pod tym względem są super, że pokazują państwu właśnie te ząbki, tak, te spadki. A tu nie będzie pokazywać, ale widać te ząbki stracenia i to bardzo ładnie sobie warto uzmysławiać, że tak uzmysłowić, że czy ja jestem w stanie wytrzymać to ryzyko inwestycyjne. Od razu też zachęcam bardzo mocno te procenty, tak, najgorsze dni sesyjne, największe spadki przekładać na swój portfel inwestycyjny. Tak, no jak ktoś zaczyna, nie wiem, od 1000 zł, no to umówmy się, jest na początku drogi, no to nawet jak spadnie 30%, tak, no to to jest 300 zł, to często wydamy jednego dnia, trochę nie kontrolując budżetu domowego więcej. Natomiast jeżeli już odkładamy coraz więcej, te 30% spadku to już będzie dla nas bardzo dużo, no to warto wtedy pomyśleć o innej klasie aktywnych. O tych, o tym też za chwilę. Kolejne rzeczy bardzo interesujące moim zdaniem czy też transparentne właśnie tak jak poziom dywersyfikacji, liczba spółek, koncentracja, kompozycja sektorowa i tutaj jest ten S&P 500. Mogą państwo sobie spokojnie zobaczyć jakie sektory gospodarki amerykańskiej dominują w tym indeksie. Zarazem będzie też lista spółek z największą kapitalizacją, tak Microsoft, Nvidia, Apple. No doskonale znane spółki o charakterze globalnym właściwie, a które to myślę, że z wielu z nas korzysta z ich produktów i usługi gdzieś tutaj zna. Także takie informacje można sobie uzyskać. Zachęcam bardzo, żeby państwo sobie gdzieś tutaj poczytali. Jest to wszystko dostępne, transparentne. A teraz przechodzimy właściwie do mięsa. Taki przedługi, 18 minutowy wstęp. Dlaczego warto zainteresować się pasywnym ETFem? podkreślenie pasywne, bo jak już lekko wspomniałem, inżynieria finansowa lubi komplikować i nie oszczędziła tych też ETFów. ETFów na świecie jest obecnie ponad 10 000 i chyba już większość z nich to są jakieś właśnie bardziej skomplikowane, jakieś aktywne, tradingowe, smart beta i tak dalej, i tak dalej. No bo branża inwestycyjna po to jest, żeby kolejny genialny pomysł inwestycyjny państwu przedstawiać. Natomiast potęga tkwi najczęściej tutaj w prostocie. Dlatego idziemy do tej prostoty pasywnego indeksowego funduszu ETF i pięć cech, dlaczego warto nim się zainteresować, dlaczego warto od niego zacząć, a konkluzja też będzie taka, że dlaczego warto dla większości przy nim pozostać. Dywersyfikacja, atrakcyjne stopy zwrotu w grupie porównawczej, efektywność kosztowa, pasywny charakter, transparentność, dywersyfikacja. Szanowni państwo, no to jest pojęcie, tak jak ktoś już zaczyna, no to często się pojawia na rachunkach. na stronach domów maklerskich, na stronach blogerów, że warto się na rynku kapitałowym dywersyfikować. A gdzieś w końcowej części slajdu pokażę państwu też taką właśnie ciekawą statystykę pokazującą właśnie, a nawet tutaj jest część tej statystyki. A bo generalnie tak jak z Polski gdzie mamy z Wigu chyba tak jest około 600 tam czy 400 obecnie spółek nie licząc New Connecta, tak? No mamy to spektrum spółek bardzo duże do wyboru. Tak. No i oczywiście możemy podjąć się trudu analizy jakiejś spółki, poszukiwania jakieś perełki i zainwestować nasze środki w jedną wybraną spółkę. Tak jest to absolutnie jak najbardziej dzisiaj możliwe. Jeżeli ktoś się czuje na siłach, żeby podjąć taką analizę i koniec końców to zrobić i wierzy w daną spółkę, no to może zainwestować dużą część swojego majątku w jedną wybraną spółkę. I o ile gorąco zachęcam w ogóle dla osoby, które to lubią, interesują się tym, żeby analizować te spółki i podejmować też trochę ryzyka, to nie zmienia się jeden fakt. Inwestując wszystko w jedną spółkę, ponosimy gigantyczne ryzyko specyficzne tego danego waloru, tej danej spółki. I to jest po prostu fakt. I żeby to ryzyko specyficzne minimalizować, to po prostu powinniśmy dodawać więcej tych spółek do naszego portfela inwestycyjnego. Oczywiście można powiedzieć, no ale ja wierzę w tą spółkę i tutaj ja oczekuję bardzo wysokiej stopy zwrotu z tego tytułu. Natomiast właśnie to, żeby państwo rozumieli, że wysoka stopa zwrotu na rynku kapitałym zawsze się wiąże z wyższym ryzykiem. I to jest właściwie można o inwestowaniu opowiadać godzinami, latami, czytać, oglądać wiele, ale ta relacja jest niezachwiana. wysoka stopa zwrotu, wysokie ryzyko. Więc pod tym względem, jeżeli a to co jesteśmy w stanie skontrolować, to przede wszystkim właśnie ryzyko inwestycyjne. Nie są państwo w stanie skontrolować stopy zwrotu. A generalnie nikt nie wie z nas, czy jutro jak się będą zachowywały poszczególne walory, która spółka od dzisiaj przez następny rok da zarobić najwięcej. Tak. Natomiast to, co są w stanie państwo kontrolować, to jest właśnie ryzyko inwestycyjne i dywersyfikacja pod tym względem, czyli kupowanie wielu tych spółek, walorów, aktywów, też za chwilę trochę porozmawiamy o czymś więcej niż tylko akcje właśnie jest bardzo dobrym procesem, tak? Polega ona na rozproszeniu tego portfela inwestycyjnego na różne tutaj klasy czy walory. No i kilka tutaj statystyk, żeby państwu pokazać coś. Przykład z Polski. Liczba spółek w indeksie WIG, lata 2010-2024. 615 spółek się przewinęło przez giełdę. Niektóre są do dzisiaj, niektóre wchodziły po 2010 roku, niektóre od 2010 do 2000 do dzisiaj praktycznie są na tej giełdzie. Generalnie 615 spółek. Dodatnią stopę zwrotu w tym okresie, tak czy to od samego początku do dzisiaj, czy to przez jakiś okres będąc na giełdzie, wypracowało raptem 289 spółek. To pokazuję państwu jedną rzecz, jedną wiele rzeczy w sumie bardzo ważną rzeczą, że kupienie jednej spółki i trzymanie jej na długi termin. Tak, że ja kupiłem ten walor i na przykład zapomnienie o niej statystycznie nie jest dobrym pomysłem. Oczywiście pomijam aspekt, że państwo by mogli przeanalizować i może wybrać tą perełkę, ale jeżeli by mieli państwo tak na ślepo z tych 615 spółek wybrać tą jedną, to statystycznie wychodzi na to, że trafią państwo spółkę, która osiągnie negatywną stopę zwrotu. Tak. Większość spółek osiągnęła ujemną stopę zwrotu w tym okresie i to nie jest jakaś statystyka, że tak powiem cechująca rynek polski. Powyżej, już nie będę tutaj analizował dokładnie indeks Russell 3000, badanie JP Morgan. Tych badań było wiele przeprowadzonych na różnych indeksach. Generalnie w długim terminie bardzo wiele spółek bankrutuje, traci na wartości. Natomiast te giełdy się rozwijają, te giełdy, indeksy rosną, gospodarki się rozwijają i właśnie tu wchodzi pewien kluczowy aspekt mechanizmów indeksów giełdowych, że one mają pewnego rodzaju samooczyszczający się mechanizm, bo jeżeli spółka zaczyna mieć problemy, ona zaczyna coraz mniej ważyć w tym indeksie, aż z niego w którymś momencie wypada. Indeks zawsze będzie gdzieś trochę opóźniony, ale zawsze będzie gdzieś poszukiwał spółek, które będą wzrastały na wartości. Spółki, które wzrastają na wartości coraz więcej ważą w indeksie. I dla przykładu ta statystyka, czyli na przykład weźmiemy indeks MVI 40T TR, to jest akurat przecię przecięcie, wypracował 287% na 31 marca 2024. Od tego 2010 roku. Ta stopa zwrotu była wyższa niż 89% spółek z tych 615 w tym czasie notowanych. Czyli statystycznie widzimy taką zależność. kupno na długi termin, tak żeby po prostu mieć jakąś część majątku i nie żyć tą giełdą, nie analizować znowu tej spółki kolejnej, kolejnej i czy aktualizować po wynikach finansowych. Kupno indeksu statystycznie daje państwu nie najlepszy wynik. To trzeba powiedzieć wprost. Były spółki, które dały zarobić więcej, ale statystycznie to, co jesteśmy w stanie kontrolować, pobiliśmy 90% spółek. Tak. I tutaj pod tym względem ten samooczyszczający się mechanizm indeksu działa i to jest bardzo ważna cecha. Oczywiście innym aspektem można powiedzieć, no dobrze, ale są przecież fundusze zarządzane przez profesjonalistów, aktywnie zarządzane fundusze, gdzie panowie, panie tak analizują spółki, obligacje, podejmują tutaj ryzyko. Ja im płacę, że tak powiem, to wynagrodzenie, no żeby oni osiągali wyższe stopy zwrotu. No tak jest. Tylko jak to wypada w przypadku indeksów? Jest takie badanie z piwa badające ile procent aktywnie zarządzanych funduszy akcji amerykańskich osiągnęło lepszy rezultat niż indeks S&P 500, czyli ten odpowiedni benchmark, tak zwany 500 największych amerykańskich spółek w okresie 15 lat ostatnich, na koniec 2023 roku. 92% funduszy aktywnie zarządzanych w Stanach Zjednoczonych osiągnęło gorszą stopę zwrotu niż ten indeks S&P 500. Raptem 8% lepszą. Informacja dla państwa jako Kowalskiego, że tak powiem przysłowiowego, czyli ja statystycznie kupując S&P 500 te 15 lat temu, ale jak państwo przewiną te statystyki na krótsze okresy czy na inne okresy, to generalnie ta tendencja jest zachowana. Ja mam szansę osiągnąć w grupie porównawczej, tak, tych akcji amerykańskich stopę zwrotu lepszą niż 90% tych finansistów, którzy zarządzają aktywnie zarządzonymi funduszami. Moim zdaniem to jest całkiem ciekawa propozycja. Jak się ma rynek polski do tego? Rynek polski pod tym względem wygląda dość specyficznie. Kilka slajdów pozwolę sobie poświęcić na rynek polski, bo tutaj wychodzi coś, co, że tak powiem, no prowo jest od lat związanych z naszą giełdą. że dużo osób pamięta tylko o tym, o WIGu 20. Tak. I polska giełda WIG 20 widzimy 10letnia stopa zwrotu, 96% funduszy akcji polskich pobiło WIG 20. No właściwie nic tylko aktywnie zarządzać w Polsce, ale mamy dwa inne indeksy, na które są ETFY i tu ta statystyka wygląda zupełnie inaczej. Raptem 2% funduszy aktywnie zarządzanych w tym badaniu, akurat w tym okresie pobiło indeks MVIG 40TR. i Swig 80. Jedna ważna techniczna uwaga, jak państwo widzą, jest pewna różnica pomiędzy tym a tym. Ktoś widzi jaka? Chodzi mi o nazwy fund nazwy indeksów, że tak powiem. TR. Dokładnie. Total return. Bardzo ważny aspekt i bardzo mocno naciskam na to, bo jeszcze niestety pomimo już pięciu lat naszej obecności na rynku zdarzają się takie wielbłądy, że długoterminową stopę zwrotu dziennikarz ekonomiczny czy ktoś kto się zajmuje finansami podaje na indeksie cenowym. PR oznacza uwzględnienie wypłaconych dywidend i ich reinwestowanie w indeks. Jeżeli państwo inwestują na długi termin kilku lat, kilkunastu i tak dalej, to te dywidendy bardzo dużo zaczynają znaczyć, bo spółki generalnie istnieją po to, żeby wypracowywać zyski, tak? banki i tak dalej, ubezpieczyciele, spółki budowlane, no wszystkie są nastawione na zysk i duża część z tych spółek, bo ostatnio robiliśmy takie badanie, w ostatnich pięciu latach regularnie co rok wypłacało w z takiego wigu 140 70 parę spółek wypłacało co roku dywidendę. Czyli naprawdę jest wiele spółek, które są nastawione na tym, że one wypracują w danym roku zysk i chcą się z państwem podzielić tym zyskiem w większy, mniejszej części. I teraz jeżeli mamy indeks giełdowy, który liczy te dywidendy, no to to jest właściwa rzecz, tak? No bo te dywidendy fundusz zatrzymuje i następnie reinwestuje dla państwa. Natomiast te cenowe tej dywidendy nie uwzględniają. One je po prostu odrywają. Także bardzo ważna rzecz, żeby państwo zawsze analizowali w długim terminie indeksy dochodowe, tamte cenowe, wyłącznie takich krótkich horyzontach czasowych. Przejdźmy dalej. Efektywność kosztowa, czyli wiemy, że już są atrakcyjne stopy zwrotu generalnie na tle rynku poprzez samooczyszczający się mechanizm indeksów, na tle grupy porównawczej funduszy aktywnie zarządzanych. Efektywność kosztowa bardzo mocno powiązana z tą atrakcyjnością na tle grupy porównawczych funduszy, tak? Bo przede wszystkim ETFY pod wieloma względami są tańsze niż aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne. Polska przez wiele lat no była naprawdę na mapie, świeciła się mocno na czerwono pod względem wysokości opłat za fundusze inwestycyjne. Jak ja zaczynałem pracę, to było 4% opłaty za zarządzanie rocznie. Można się wydawać, że no ale to chyba nie tak dużo, tak? No bo taki fundusz akcyjny może dać zarobić 30%. No to te cztery co co to jest, że tak powiem błąd. Jeżeli mówimy w długim terminie inwestowania, ten każdy procent PIPS się liczy. No w Polsce tak było, że aż minister finansów musiał zadecydować, że ustawowo obniży te opłaty za zarządzanie i zeszły one do 2%. A tak, tak to de facto wygląda. No taki mamy trochę system dystrybucji. Natomiast wciąż generalnie porównując fundusze ETF, czy te zagraniczne, czy też nasze do rynku polskiego wciąż widać różnicę. Dzisiaj można tak powiedzieć taka różnica pomiędzy funduszami akcji polskich na naszymi, tak ETFami na akcje polskie czy ETF czy ETFami zagranicznymi versus, że tak powiem tymi akcjami amerykańskimi, funduszy aktywnych. No to to jest takie półtora punkta procentowego, 2 punkty procentowe i znowu można powiedzieć, ale co to jest? Tylko jeżeli przyjmiemy sobie znowu długi termin inwestycyjny, tak na przykład 40 lat inwestycji po 1200 zł rocznie i przyjmiemy jeszcze założenie korzystne dla funduszy aktywnie zarządzanych, że ten fundusz aktywnie zarządzanych zawsze będzie wypracowywał stopę zwrotu równą indeksowi, czyli powiedzmy to średniorocznie 5% i jedyna różnica pomiędzy kosztami, no to widzą państwo, że to raptem 1,6 punkta procentowego w tym długim terminie Nie, to jest połowa zysków, które państwo wypracują na końcu swojej tutaj przygody inwestycyjnej, na końcu wieku produkcyjnego, na początku swojej emerytury. Bardzo ważna rzecz, którą państwo też są w stanie kontrolować i do tego gorąco zachęcam, żeby kontrolować koszty inwestycyjne właśnie, bo to są państwo w stanie zobaczyć. Każdy dostawca produktu finansowego musi państwu udzielić informacji ile co kosztuje i to bardzo łatwo porównać i to państwo są w stanie skontrolować i naprawdę twierdzenia, że jeden punkt procentowy to jest żadna różnica. Jeżeli państwo wezmą to do potęgi 10, 15, 20 czy jeszcze dalej lat, ma to kolosalną różnicę. Taki trochę efekt motyla. Takie pytanie jeszcze cofnę, może ktoś nie zdążył. Czy dzisiaj jest dobry moment na inwestowanie? Ktoś się pokusi o odpowiedź? >> Nie, generalnie czy dzisiaj jest dobry moment na inwestowanie? >> Zawsze jest dobry moment inwestowan. To jest szczerze powiem najczęstsze pytanie, które słyszę gdzieś tam jak się poznaje jakiś nowych ludzi. Czym się zajmujesz? Ja pracuję przy funduszach inwestycji. O to mi powiedz co tam zainwestować teraz. Tak. Co teraz jest najlepszym momentem do zainwestowania? Która tam spółka? A czy tam może ten rynek amerykański? I generalnie nie ma co ukrywać, tak jest stworzony ten system finansowy, tak jest stworzona ta branża inwestycyjna. Generalnie, żeby komentować co chwilę, dawać jakieś pomysły inwestycyjne, mam czasem przyjemność wystąpić w telewizji BS 24 i uwielbiam to pytanie na początku sesji. Panie Mateuszu, Orlen dzisiaj 2% dlaczego więcej kupują niż sprzedają? No po prostu tak. Ale generalnie jest zawsze taka potrzeba szukania jakiegoś związku przyczynowego, skutkowego z tym co widzimy na ekranie i szukanie odpowiedzi. Dlaczego dzisiaj WIG 20 urósł 66%? I znajdzie się analityk, znajdzie się odpowiedź, że ktoś powie: "No dzisiaj mamy sentymenty, mamy odbicie od tam vkształtne, tak od ostatniej korekty. Generalnie obroty może nie zaj gdzieś szukamy, budujemy taką narrację". Tak po prostu to jest tak, że tak powiem, kręcące się koło. Tak. Oczekują tego osoby fizyczne, że tak powiem. Oczekują tego dziennikarze. Branża to dostarcza, chociaż powiem w kuluarach nieraz komentujemy swoje wystąpienia, jak ktoś coś tam powiedział, to tak wszyscy gdzieś tam wiedzą, że to takie gadanie sobie czcę. Ja kiedyś miałem ten przywilej, że właśnie zaczynałem sesję giełdową. Orlen podał jakąś informację o tym wtedy ten, że tak powiem, no jakaś tam informacja była i kurs spadł, tak? Generalnie wydźwięk był o 9 negatywny. No notowanie się skończyło z 2% plusem. Tak, czyli wszystko co mówiłem o 9:00 można powiedzieć tak w świetle negatywnym, o 17:00 już było nieaktualne. Także warto pod tym względem unikać, że tak powiem, szukania, zwłaszcza jeżeli nie chcemy tą giełdą żyć, tylko po prostu inwestować przez dłuższy okres, a nie szukać momentu inwestycyjnego. I to jest bardzo fajny przykład indeksu tego S&P 500, o którym już trochę mówiliśmy. A 10 lat inwestycji, a od 2011 roku po prostu jednorazowo 10 000 zł wpłacone na początku 2011 roku w indeks S&P w ETF na S&P 500 dni sesyjnych. Około tyle jest w tym okresie 10 lat. Wide ten S&P 500 rósł, spadał, rósł, spadał, ró, spadał, nic nie robił i tak dalej. Wycinamy 10, przepraszam, wypracowana stopa zwrotu, prawie 40 000 zł, czyli chyba całkiem pokaźna. Wycinamy 10 najlepszych dni sesyjnych. 10 z 2500 dni sesyjnych. Jesteśmy o połowę praktycznie niżej. 20 dni sesyjnych, no już praktycznie 15000. 30 dni sesyjnych, czyli raptem, raptem trochę powyżej procenta, tak dni sesyjnych. już jesteśmy na można powiedzieć na tym co wpłaciliśmy. Jaka to jest informacja dla państwa? Że generalnie po pierwsze trafienie w ten mityczny dołek, bo każdy by chciał kupić w dołku, sprzedać na górce, to naprawdę nie mamy z tym szans. Tak, jeżeli komuś się uda, to to jest czysty fart po prostu. Jak wygranie w totka naprawdę nie ma narzędzi inwestor indywidualne, ale to też nie mają narzędzi wielkie instytucji finansowej, żeby przewidzieć gdzie jest ten moment dołka. Tak. A jeżeli państwo nie mają czasu, nie chcą żyć tą głądą, tylko szukają miejsca po prostu na budowanie kapitału, to podejmowanie tych prób to jest naprawdę bez sensu. Po prostu lepiej zbudować sobie plan, wiedzieć ile jestem finansowo w stanie odłożyć, żeby regularnie inwestować i państwo złapią dołki, górki, wszystko, że tak powiem, ale państwa inwestycja będzie trwała w czasie. Tak, Tomek też wiem, że będzie czy pani doktor Katarzyna Sekcińska tak będzie dzisiaj mówiła dużo o psychologii. To zdecydowanie państwa zachęcam, żeby skupić się na psychologii utrzymania swojej inwestycji w długim czasie niż na próbowaniu czy czytaniu analiz giełdowych, czy teraz jest właśnie ten moment na kupno. Nie idźmy tą drogą. Naprawdę to jest droga praktycznie donikąd. przykładowe wykorzystanie ETFów na przykładzie naszych ETFów, bo będzie też Jacek czy Artur tak z z Atlas ETF opowiadał trochę o przykładowych portfelach, a ale trochę o beta ETF pod tym względem. My mamy ETFY na nasze polskie indeksy WIG20, MWIG, Swig, NZDAQ SNP. Tutaj też zabezpieczeniem kursu dolara do złotego. I taka przykładowa strategia pokazujące, kto z państwa ma konto IKE w ramach rachunku maklerskiego. Super. Osoby, które nie mają, gorąco zachęcam do założenia. Konto IKE jest pod wieloma względami super pomysłem, super parasolem podatkowym. Niekoniecznie trzeba się przejmować tym dopiskiem emerytalne. Można to traktować jako też parasol podatkowy. Bardzo dobre narzędzie do rozpoczęcia przygody z inwestowaniem czy po prostu do inwestowania przez niej. Zrobiliśmy dla państwa taki back testing, bo nasze ETFY od 2019 roku zaczęły debiutować, natomiast generalnie na ETFA bardzo łatwo przeprowadzić symulacje, jak one by wyglądały wcześniej. No i taka strategia, że wpłacamy 100% limitu IKE i kupujemy jeden z konkretnych ETFów. 100% limitu IKE. Chodzi o to, że tam co roku jest podawany limit. Teraz obecnie można zainwestować około chyba 23 000 zł. W 2010 to było bliżej 10 000 zł. To jest ten mechanizm uzależniony od średniej płacy w Polsce chyba, jak dobrze pamiętam. I generalnie co roku jest trochę wyżej. Tak. No jak widzimy, zainwestowany kapitał przez te 14 lat 210 000 zgromadzony kapitał. Widzimy wygrywa Nazdach 1007 000 zł. Byśmy mieli, że tak powiem, na koniec na 21 maja. Dokładnie tutaj badanie. No i tutaj dla zachęta optymalizacja podatkowa. Jeżeli byśmy tego na IKE nie mieli, to to idzie do fiskusa. Także kto chce oddać, oczywiście można, a kto nie chce, to może to zatrzymać na IKE i przetrzymać do tego 60 roku życia. To w co państwo by zainwestowali, to nie jest pułapka. Już znają państwo rezultaty. No to myślę, że decyzja byłaby prosta w co zainwestować. To nie jest pułapka pytanie. Naprawdę proszę śmiało mówić. WIG 20 kto by zainwestował? Ręka do góry. W NZDAQ 100 kto by zainwestował? No część sali współpracuje. Dziękuję bardzo. To też dla mnie ważne, ale wiadomo o co chodzi. Natomiast fajnie to wygląda, prawda? 807000 zł płacone 210, ale musimy pamiętać o ryzyku, o tym co mówiliśmy. Stopa zwrotu jest nierozerwalnie związana z ryzykiem inwestycyjnym i to jest coś co państwu zachęcam, żeby się nad tym skupić, żeby wypracować. Odporność przede wszystkim i dobra strategia inwestycyjna, bo w czasie trwania państwa inwestycji, jak państwo sobie zaglądają na ten rachunek maklerski i ten NZDAK rośnie i rośnie i jest coraz fajnie. Płaciłem 100 000 jest 300 000, spłaciłem 120 jest 400 za chwilę. Tak, super. I przyszedł czas covidu. I musieli państwo wytrzymać, że państwa rachunek maklerski w tym czasie stopniał o 240 000 zł. Kto by zamknął w tym momencie swoją inwestycję? O, dziękuję za szczerość. Bo to najczęściej nie wytrzymałbym. Dziękuję za szczerość. Zamknąłbym. Ja bym też zamknął 240 000 zł, jakbym przełożył to na pensję. Później bym powiedział, że oni no wiesz spadło. No ale tak, no cóż, no nie byśmy zamykali po prostu. Tak, za duże to jest ryzyko. Jeżeli weźmiemy to na przykład na naszą pensję, tak ile zarabiamy z etatu, z działalności, no to dla kogoś może wyjść, że to jest, nie wiem, ponadroczne dochody, tak, gospodarstwa domowego, jeszcze więcej, no kupa pieniędzy koniec końców. I to psychologicznie na nas działa. Psychologicznie operujemy na gotłówce, na tych pieniądzach, nie na tych procentach. Tak, pomimo tego, że jak widzimy ten dołek został odrobiony z zawiązką, tak? Natomiast to jest bardzo ważne, żeby państwo wiedzieli, że to może nadejść. Tak, nawet w inwestowaniu efektywnym w ETFY w takim długim terminie może przyjść moment, że państwa ryzyko inwestycyjne będzie za duże i państwo zrobią najgorszą rzecz, jaka państwu może przejść do głowy. Zakończyć przygodę z giełdą. Jest pytanie w trakcie. pytanie jak jest liczona ta strata wyrażona tutaj w złotówkach to znaczy od jakiejś sceny przed krachem covidowym, bo zakładam, że o to chodzi, do najniższego po prostu dołka covidowego jest taka, tak by się obsunął rachunek biorąc pod uwagę wpłacone pieniądze i też stopy zwrotu. >> W którymś momencie pan załóżmy miał, nie wiem 650 000 na rachunku, przyszedł, zaczyna przychodzić COVID i ma pan lekko powyżej 400. Tak, >> ta, ta taka wizualizacja tutaj. Dalej byłby pan na plusie faktycznie od wejścia, od początku inwestycji, ale psychologicznie witamy już się z tymi 650 000 i będzie nas to bardziej bolało niż coś tam wypracowaliśmy, bo warto zwrócić uwagę, że dalej byliśmy na plusie, tak, na tym covidowym dołku, tak? Bo kapitał, który wpłaciliśmy jest tutaj, nasz wynik inwestycji jest tutaj. No ale tam to boli, boli, po prostu boli. Co można robić? A lokacja aktywów jest kluczem. Akcje, obligacje, generalnie dwa fortepiany, na których państwu zachęcam do grania, to są dwa fortepiany, na których się powinien inwestor indywidualny skupić, żeby budować efektywny portfel rynkowy. A i za chwilę oczywiście obligacje są w różnych formach, za chwilę powiem o tej najbardziej popularnej, natomiast też są ETFy obligacyjne i tutaj też beta ETF dostarcza dwa rozwiązania. Jest taki ETF na indeks TBSP indeks przepraszam giełdo kochana, ale GPWB myślnik BWZ to jest naprawdę świetna marketingowa nazwa obligacje zmiennokuponowe o takim najniższym ryzyku zmiany czy tam straty. Tak prosta mechanizm. Ja nie chcę bardzo państwu dzisiaj zarzucać ETFami. Na końcu będzie kontakt do mnie. Ja bardzo zawsze chętnie porozmawiam o ETFA naszych konkretnych czy generalnie, ale to nie miało być produktowe spotkanie, tylko takie bardziej, żeby państwu przekazać jakieś najważniejsze rzeczy. Generalnie co te obligacje robią? Tu mamy portfel zainwestowany w ten ETF na NZDAQ w 100% i maksymalna strata jaka była w tym czasie to jest pięcioletni horyzont inwestycyjny. Jak państwo dodają obligacje, maleje nam po prostu też oczywiście stopa zwrotu, nie ma co kłamać, ale maleje też ta maksymalna strata na kapitale i państwo muszą się gdzieś tu znaleźć, po prostu znaleźć swój optymalny poziom inwestycji. Metody wyznaczania można powiedzieć, ja mam 30 31 za chwilę lat, no to 100- 31 powinienem mieć 69% tak w akcji takie, taka jest na przykład jedna z metod wyznaczania. są statyczne też 80 20 6040 można mieć subiektywne poczucie o tym zachęcam do poczytania natomiast generalnie na tych dwóch fortepianach zachęcam do grania chyba że ktoś ma takie psychologiczne zdolności że na przykład ma nieruchomość i nieruchomość traktuje jako takie aktyw balansujące mu portfel już znowu zostawiam co jest klu dzisiejszego mojego wykładu to od państwa od państwa zależy. Najbardziej popularne obligacje skarbowe. Jak państwo wchodzą w ten świat i trochę już ten, no to nie muszę mówić od czasu no rekordowo, tak? Gospodarstwa domowe dzisiaj obligacjach Ministerstwa Finansów mają 130 miliardów złotych. 5 6 lat temu to było 20 miliardów złotych. A kto z państwa posiada obligacje skarbowe? Ministerstwa finansów, antyinflację. No i to jest właśnie to. Mamy więcej już niż fundusze inwestycyjne. To tak swoją drogą taka ciekawostka. One mają przez te 5 lat nic się prawie nie zmieniło. 60 miliardów złotych. także bardzo dobra klasa aktywów na balansowanie portfela bez dwóch zdań, ale to nie jest tak, że obligacje nienotowane na rynku te skarbowe zawsze będą atrakcyjniejsze niż obligacje skarbowe notowane na rynku. Wszyscy pamiętamy inflację. Widzieliśmy ile ona płaciło, ile one płaciły. To się wszystko zgadza, ale to nie jest, że tak powiem, jakaś prawidłowość, że te obligacje zawsze będą lepszą stopę zwrotu dawały. Natomiast nie oznacza to, że mają, że tak powiem, pozbywają się tych cech, tak, balansowania portfela. Nie są one notowane. Jest to prowadzone od linijki. Ostatnie, bo została mi chyba już tak minutka, a także ostatni slajd. Muszę to powiedzieć, bo to jest taka moja osobista misja. że tak powiem, a bo dużo o ETFA mówi się o inwestowaniu globalnym, tak? I generalnie też do tego państwa zachęcam i mój portfel osobisty też jest gdzieś w tym globalnych inwestowaniu. Ta idea wyjścia poza Polskę, dywersyfikacji walutowej i tak dalej ma dużo sensu. Natomiast nie możemy spłaszczać problemu do stwierdzenia, że w Polsce nic nie rośnie i bo patrzymy na WIG 20 i widzimy to. Stopa zwrotu od grudnia 2009 do maja 2024 70% średniorocznie niecałe 4% no ta bene to tyle co inflacja skumulowana w tym okresie by było. No i generalnie ten PR WIGu 20 trochę taki jest. Natomiast mamy drugą i trzecią linię MWIGU i Swigu, które wypracowało jak widać średnioroczna stopa zwrotu na MWIGU to jest ponad 10%. A Jacek z Atlasu ETF to jest mistrz znajomości średniorocznych stóp zwrotu. Doskonale wie ile ten generalnie się zgodzi z tym, że to jest nawet trochę lepiej niż S&P 500, tak? A te okolice 9%, 10, jak widać polskie indeksy MVIG, Swig też dały radę wypracować. Można zadać pytanie, dlaczego? No jeżeli zadajemy takie pytanie, dlaczego? Najczęściej pada ta odpowiedź, jesteśmy w gmachu spółki skarbu państwa i że spółki skarbu państwa wszystkiemu są winne. Ja nie chcę wchodzić w szczegóły i tak dalej. Chodzi o to, że to nie jest do końca zdanie prawdziwe, bo jeżeli weźmiemy kontrybucję spółek z WIGu 20 w tych okresie prawie 15 lat, to spółki skarbu państwa są na samym szczycie pozytywnej kontrybucji. Najgorsza jest spółka prywatna. Nie będę jej tu wymieniał, bo nie chcę mieć pozwu sądowego, że coś złego powiedziałem. Jeszcze się nagrywa, ale generalnie można to sprawdzić na Bloombergu. Jeżeli ktoś będzie chciał wiedzieć, to mu prześlę dane, ale później mi wytną, że coś powiedziałem, że spółka prywatna i jest taka najgorsza w WI WIGu 20 i będę miał problemy. Także generalnie można to policzyć, sprawdzić i taki jest fakt. A dlaczego tak jest? Problemem jest trochę metodologia indeksów i tym jaką my jesteśmy gospodarką. Proszę zwrócić uwagę, to jest wykres stóp zwrotu wszystkich spółek, które były w WI WIGu 20. To są te słupki Mwigu 40 i S WIGU 80. Od tego 2009 do 2024 roku. Weźmy WIG 20. W tym okresie jeżeli państwo by kupili WIG 20 w 2009 roku, by mieli państwo do dzisiaj w tym portfelu przewinęło się państwu 45 spółek każdego dnia. Zawsze było 20, ale przewinęło się 45 spółek, bo jakaś spółka weszła, wyszła do tego WIGu 20. Tak to wygląda. Generalnie widzą państwo stopy zwrotu tych spółek w okresie bycia WIGu 20. Ledwo co jedna przekroczyła tam 250%. Mwig 40. Zawsze 40 spółek portalu każdego dnia, ale przez cały okres tych 15 lat 134 spółki. Najlepsza 2500%. Kolejna 1300% tu powiem, bo tu wątpię, żebym miał problemy. CD Project Budimex generalnie kolejny SWIG 80. Tu jest w ogóle ciekawa rzecz. 292 spółki i znowu najlepsze 900, 800 700. I to jest pewna metodologiczna rzecz, którą trzeba zrozumieć, żeby trochę więcej rozumieć o polskiej giełdzie i dlaczego tak jest, że ta druga, trzecia linia się lepiej zachowuje w Polsce. Po prostu ekspansja. po prostu rozwój. Polska spółka jak powstaje, jest mała, tak i rozwija się tutaj krajowo, to ona zaczyna tutaj zdobywać ten rynek, tak? Następnie jeżeli przechodzi jakąś super fazę wzrostu to trafi tutaj do MVIGU i jak mamy super krajowy sukces jak na przykład spółka Budimex czy globalny sukces jak spółka CD Project czy regionalny jak LPPCC i tak dalej to on się tutaj materializuje a tutaj już wchodzi do tych największych też polskich dużych czempionów tych spółek takich gdzie no trudno wyobrażać sobie żeby banki rosły w trzycyfrowym czy dwucyfrowym tempie tak czy ubezpieczyciele i tam się zaczynają też często problemy wyzwania globalne wyzwania po prostu konkurencji już tak, bo jesteśmy tak duzi w naszym kraju, regionie, że już ta ekspansja też zaczyna spowalniać. Więc warto o tym pamiętać, bo to nie jest tak, że na polskiej giełdzie czy polska giełda jest oderwana od polskiej gospodarki. Wiele się pozytywnego rzeczy zadziało w Polsce i indeksy również to pokazują, tylko właśnie te indeksy, które najbliżej są tej polskiej gospodarki, a ta jest koniec końców trzeba powiedzieć wprost, w stosunku całego globu jesteśmy mali. Tak, sukces, żebyśmy osiągnęli dużą spółkę globalną jest mniejszy u nas. Natomiast mamy spółki, które osiągają tutaj krajowy czy regionalny sukces. Swoją drogą zachęcam też do spojrzenia jaki ogon jest spółek, które w tych indeksach, że tak powiem, osiągają negatywne stopy zwrotu. Także to nie jest tak, taka zasada Pareto. Znowu 80% stopy zwrotu indeksu zależy od 20% spółek. A to już pominę, bo już Tomek tam niegroźnie patrzy. Źród informacji o ETFach. Krótka rzecz. Dokumenty funduszu. Oczywiście można czytać prospekt. My zawsze z chęcią dla państwa go piszemy. Kidy, fakt sheity, strony internetowe. To są najważniejsze takie, że tak najbardziej przystępne dla państwa informacje. Macham Arturowi, ale Artur zajęty gadaniem. Atlas ETF. Super inicjatywa chłopaków na takie portale branżowe, żeby porównywać porównywać ETFY. Y, europejski taki odpowiedni chz ETF, ale już korzystajmy z Atlasu. Wspierajmy to, co polskie. A zwłaszcza, że chłopacy super dużą pracę robią w tym zakresie. No i własna analiza. Discimer, pozdrowienia od prac prawników, pracowników prawników. Dziękuję za uwagę. Ten kod QR kieruje na naszą stronę internetową bety, a gdzie państwo mogą już poczytać konkretnie o naszych rozwiązaniach inwestycyjnych i gdzie państwo mogą się zapisać na kontakt, szkolenie, pytanie. My stawiamy na transparentność, my stawiamy na zawsze chęć odpowiedzenia na państwa pytania, także czy telefonicznie, mailowo, czy nawet jeżeli by państwo też mieliśmy takie ostatnie spotkania, że się zgrało pięciu, sześciu kolegów i zrobiliśmy dzwonkę po prostu i nas pytali o te ETFy. Zachęcamy, po to jesteśmy. Tak, no to branża finansowa też musi, nie tylko blogerzy mogą mówić o finansach, branża finansowa też musi mówić o finansach, także po to tu jesteśmy. Z mojej strony to wszystko >> w trakcie yyy swojego przemówienia yyy zadał pan yyy takie pytanie yyy uczestnikom, jaki jest czy teraz jest najlepszy moment na inwestowanie. I właśnie chciałem do tego nawiązać, bo w momencie gdy zmienił się zarząd y giełdy papierów wartościowych to indeksy zaczęły rosnąć. Tak, ale z drugiej strony wspomniał pan o spółkach skarbu państwa. Właśnie ostatnio te spółki skarbu państwa osiągają nie najlepsze wyniki, nie najlepsze wyniki finansowe. I moje pytanie jest następujące. Czy zgodzi się pan właśnie ze stwierdzeniem, że wynika to ze złego zarządzania spółkami skarbu państwa, czy może jest to wynik jakichś okoliczności zewnętrznych? Dziękuję. Żegnaj kariero, że tak powiem, ale ja biorę to pytanie na klatę, tu nie ma problemu. Spółki skarbu państwa mają cele społeczne. Tak odpowiem panu. I jeżeli jest spółka skarbu państwa, która ma cele społeczne bez względu na opcję polityczną, to automatycznie musi być to pokryte z jakichś innych celów i czasem jest to maksymalizacja wartości akcji. Tak. A i tak mogę powiedzieć. Natomiast a tego dużego czarnego PR-u, że tam źle się dzieje i naprawdę no mieliśmy szereg, tak, nie będę tu przytaczał na na poszczególnych spółek, no faktycznie to trafia do pracy, tak? Co tam się działo, co się zadziało, jakieś ten i to zawsze było też warto zaznaczyć, tak? A ja odrywam kompletnie, że tak powiem, zarządy i tak dalej, czy tam zmiany od tych kursów giełdowych, bo tu przytoczono także zmiana tak w zarządach i tam spółki oddają trochę. Warto zwrócić uwagę, że ostatnie też te miesiące na polskiej giełdzie tych spółek też też wysokie stopy zwrotu, tak? Banki bardzo mocno podrosły, bo wypłaty dywidend, tak? Dlatże tych czynników jest bardzo dużo i ja absolutnie zawsze unikam. Jeden czynnik i jest odpowiedź jakichś związków przyczynowskowego on nie szuka. Natomiast tak, to jest ryzyko spółek skarbu państwa, że one mają cele społeczne i zawsze może być gorzej, bo mamy nadzieję, że będzie lepiej. Natomiast tak jak mówię, to słabość WIGU 20 w tym sensie nie zależy wyłącznie od tego, że to są spółki skarbu państwa, bo