Jak za pomocą ETF zostawić rynek w tyle? Panel dyskusyjny [Aktywne inwestowanie ETF]

[Muzyka] 16 minęła proszę państwa więc przechodzimy do przedostatniego punktu dzisiejszego spotkania pod szyldem pasywnej rewolucji jak zaap pomocą ETF zostawić rynek w tyle nie czy można tylko jak to zrobić opowiedzą Kazimierz Szpak z Bet ETF Jarosław Przybył z biura makers iej Wąsek ur Wiśniewski będzie państwa modowa to spotkanie Serdecznie zapraszam [Aplauz] panowie ważniejszy g Witam was po przerwie w tym panelu dyskusyjnym będziemy mówić o inwestowaniu aktywnym a konkretnie o tym jak za pomocą ETF zostawić rynek w tyle czyli osiągnąć lepsze wyniki niż to co oferują oferuje to nudne inwestowanie pasywne na którym No cóż można zarobić tylko tyle co co rynek da ani gra ma więcej a myślę że nie z nie jedna z nas chciałaby coś więcej może mniej stracić wycisnąć z tego rynku tyle ile się da Mówiłem dzisiaj o tym że ETF mogą służyć do inwestowania pasywnego do tego zostały powołane przez fundusze indeksowe John ale za pomocą etfów można inwestować w sposób aktywny na różne sposoby dzisiaj właśnie o tym chcemy opowiedzieć inwestować WF sposób akw poona w pierwszej kolejności zapytam Tak bardzo ogólnie jak wy rozumiecie Czym się różni w ogóle to inwestowanie pasywny od aktywnego oraz po co w ogóle to robić tak nie wiem zarobić więcej mniej stracić lepiej się czuć No nie wiem jakie mogą być takie jakie mogą być motywy przewodnie do tego żebyśmy się decydowali inwestować w ETF aktywnie czego szukać w ogóle może byśmy zaczęli od Kazimierza okej Dzień dobry państwu Ja uważam generalnie że to czy jest to inwestowanie aktywne czy pasywne bardziej zależy od ilości czasu jaki mamy jakim dysponujemy żeby poświęcić właśnie inwestowaniu w moim przekonaniu jeśli ktoś dokonuje transakcji kilka razy do roku jest to raczej inwestor pasywny jeśli ktoś codziennie lub przynajmniej kilka razy w tygodniu obserwuje newsy i sprawdza jaki jest stan jego portfela na pewno jest to inwestor aktywny myślę że jeśli chodzi o z drugiej strony o same instrumenty to ETF zdecydowanie raczej zaliczyłbym do instrumentów zarządzanych pasywnie Ale ich wykorzystanie niekoniecznie musi być pasywne i jak najbardziej uważam że aktywni zarządzający mogą w sposób aktywny wykorzystywać ETF z korzyścią dla siebie Jarek po co inwestować aktywnie czy warto jak ty w ogóle to rozumiesz No właśnie to może nie wiem zaczą od tej definicji Co to znaczy pasywnie I co to znaczy aktywnie No to nie wiem Według mnie Przynajmniej jeżeli chodzi o pasywne inwestowanie to rozumie że mamy taki bierzemy typowy Global Benchmark Co też nie jest takie łatwe i wydaje mi się jak sobie spojrzymy na takie globalne portfolio nie dawno nie patrzyłem to pewnie mało kto będzie w stanie zowa tak powiedzmy w 100% bo tam jest Trę to jest akurat nieduży problem jeżeli chodzi o replikacje są jakieś takie nie wiem em Market tego typu rzeczy więc pewnie mało które portfolio wygląda w dokładnie ten sam sposób oczywiście to można zastąpić można zastąpić TFI jako takie pry pod te instrumenty więc jakbyśmy sobie tego portfolio nie zbudowali to ono będzie w mniejszym lub większym stopniu aktywne w stosunku do tego powied globalnego benchmarku ale teraz jeżeli byśmy ch wyś poś takie kyc nie wiem 40 proc obligacji 60 proc globalnego portfela akcji Po co to w ogóle robić więc ja sobie czy czy jakikolwiek no bo to zawsze Trzeba dopasować ten poziom ryzyka do naszej tolerancji na ryzyko prawda ale jeżeli miałbym wskazać takie nie wiem Dwie przesłanki ku temu żeby wychodzić poza takie no w 100% pasywne podejście i szuka czegoś więcej to jest przede wszystkim jeżeli nie bylibyśmy w stanie spełnić swoich jakichś tam zakładanych celów inwestując w ten sposób No wtedy musielibyśmy wyjść no powiedzmy jakieś na przykład Faktory tak które nie są w stanie nam jakoś bardzo mocno podbić stopy zwrotu bo to nie ma się co czarować ale pewnie jesteśmy w stanie uzyskać na części akcyjne powiedzmy od jednego do dwóch punktów procentowych więcej Może to się nie wydaje być dużo ale tutaj widzę dużo młodych twarzy jeżeli spojrzymy z takiego z perspektywy emerytalnej to jeden czy dwa punkty procentowe w horyzoncie 30 lat potrafi zrobić naprawdę bardzo dużą różnicę I to jest ta potęga procenta składanego więc to jest jakby jedna rzecz a druga rzecz to tylko i wyłącznie właśnie ta tolerancja Przepraszam nie tolerancja ryzyko Nasze podejście do inwestowania bo są osoby dla których pasywne inwestowanie jest okej i to im wystarczy ale są osoby które potrzebują czegoś więcej z takiego po prostu czysto behawioralnego względu wię Jeżeli oni chcą sobie to trochę odejść od takiego globalnego benchmarku trochę inaczej ten portfel ułożyć i o ile wiedzą dlaczego to robią i ten proces inwestycyjnie jest poukładany i przemyślany No to ja nie widzę tutaj też problemu dlaczego nie miałoby czegoś takiego robić takiej strategii która może nie odpowiadać i mogą nie wytrzymać tą strategią gdzieś tam w dłuższym terminie Maciej jak ty byś zdefiniował inwestowanie aktywne i pasywne No i dlaczego to aktywne jest lepsze bo przecież wiadomo że jest lepsze bo można zarobić więcej pewnie Kto chce być pasywny prawda No dobra Zacznę od tego że mi się bardzo podoba te miejsce gdzie siedzę bo widzę jak tam walory przewijają się utożsamiają przypinają jak trudny jest widzę góra dół góra dół jeśli chodzi o aktywne pasywne nie lubię tego podziału on jest jak to powiedział Jarek jest to pewne Spektrum trochę jest zamieszania ponieważ aktywnie stało się synonimem złe pasywnie dobrze wykorzystują to tak samo dostawcy produktów nazywając pasywnymi produktami które są po prostu aktywne aktywne nie jest samo w sobie złe doszło do tego że niektórzy influencerzy twierdzą że regularne kupowanie TF to jest pasywne inwestowanie To absolutnie ma nic wspólnego pasyw Jeżeli mamy takie prawdziwe pasywności jak mówił Jarek To to może globalne globalna Alokacja do wszystkiego to wcale nie musi być najlepsze tylko jest takie pierwsze pytanie filozoficzne po co inwestować aktywnie po co bo jeżeli jest po to żeby żeby bić rynek No to jak dobierzesz akcje obligacje to już bijesz rynek skorygowane ryzyko Bardzo prosto jest dużo możliwości żeby bić rynek tylko jeszcze raz po co to robimy tutaj koledzy mówią że aktywnym ja twierdzę jak masz więcej czasu to prawd będz fawem aktywnym to co się liczy to emocje i teraz jaki jest przeciętny profil inwestora aktywnego stwórzmy jakiś taki ideał intelekt wykształcenie komb intelektualny który stworzy strategię a potem mówimy Dobra stary a teraz się wyłącz na 20 lat i podążaj ślepo za strategią to jest niemożliwe koc strateg zmieni ją za pół roku większość inwestorów który twierdzi że jest pasywna popatrz nawet na znanych influencerów co pół roku co rok co dwa są zmiany i to nie jest samo w sobie złe Ja nie krytykuję aktywnego inwestowania ba John bogel twórca pasywnego inwestowania jego ulubiony fundusz był funduszem aktywnym naprawdę Inwest aktywne samo w sobie nie jest złe tylko u nas pokutuje czasami taka dyskusja aktywne czyli Stock picking spółki dywidendowe obsta obstawianie rynków A są dużo jestem przeciwny inwestowaniu aktywnemu tylko nie utożsamiamy go z tym co się często dzieje u nas na rynku dzięki za te odpowiedzi w jaki sposób moż tutaj Mieliśmy pewne różnice co do tego czy czyto jak w ogóle je traktować jak definiować to inwestowanie aktywne czy pasywne Toż prezentacji że to jest płynna granica i ciężko ją dokładnie zdefiniować i można do tego różnie podchodzić a jeżeli byśmy mieli przyjąć że jednak chcemy mieć t aktywność w portfelu nie wiem czy po to żeby zarobić więcej Chociaż myślę że zawsze jest to jakiś cel ale być może dlatego że chcemy się zmierzyć z rynkiem spróbować poszukać czy większej stopę zwrotu czy mniejszego ryzyka To w jaki sposób inwestować aktywnie za pomocą etfów w jakie ETF inwestować albo jak to robić żeby to inwestowanie było w miarę może nie pasywne No bo ja bym się pewnie trzymał tej konserwatywnej definicji że pasyw tylko takie szeroko zdywersyfikowane indeksy ale jak to zrobić żeby się nie spocić inwestować aktywnie ale żeby się nie spocić niemożliwe chba że uznaje że inwestor nie ma emocji to wtedy się nie spoci to się zgodzę nie da się inwestować aktywnie nie poy inwestować nagle 30 na kidzie tak A mamy globalny portfel to wydaje mi się że każdy się spoci chyba że jest spoki ze Starka prawda Kwestia pasywności czy doboru poziomu ryzyka w portfelu dokładnie mikrofonu przepraszam No tak to może będę kontynuował są sposoby żeby bić rynek najprostszy to dźwignia tyko tam jest bardzo dużo zastrz i dużo Ryzyk drugie to co mówiłem dobierz różne aktywa portowy będzie miał lepszy zwrot skorygowany rynek drugie są strategie systematyczne Trend Faktory dające jakieś tam możliwości jest możliwość wzięcie portfela z dywersyfikację i dźwignią tylko tam naprawdę się pojawiają kolejne ryzyka W finansach nie da się uniknąć ryzyka przechodząc z jednego aktywa na drugiego To co robimy to transformuj ryzyko zamieniamy jedno ryzyko na drugie jak chcecie uniknąć ryzyka skończycie z bardzo drogą stopą zwrotu więc często ludzie mają świadomości z bardzo drogą z bardzo drogą r obligacjami wolną od ryzyka stopą wolną od ryzyka więc ryzyko musimy brać na siebie może być sensowne tylko twierdzę że ból koszty ryzyko są bardzo duże ja mogę wskazać nie wiem takie dwie ścieżki Jeżeli ktoś chciałby tak jeżeli chodzi może napier POW po odem jeżel mam zdyscyplinowany proces inwestycyjny to robimy rebalancing prawda więc przywracamy oryginalne proporcje portfela No to wymusza żeby jakąś aktywność na tym portfelu zrobić wtedy kiedy spada siąść trochę części tej obligacyjne z reguły w takich warunkach zachowuje się dobrze albo dopłacić po prostu jakieś środki które mamy i doprowadzić ten portfel do tej oryginalnych proporcji to jest jakby jedna rzecz Kolejna rzecz No to coś co Przynajmniej teorii działa tego nigdy nie ale przynajmniej artykuły wskazują nawet wczoraj robiłem sobie przygotowując się do tego panelu taką symulację na portfolio Visualizer a mianowicie wykorzystanie średnich ruchomych pod kątem zarządzania ryzykiem tak czyli mamy jakiś portfel wybieramy jakiś klas aktywów do tego złóżmy że to jest globalny portfel akcji są jakieś obligacje możemy sobie tutaj wybrać takie subklasy aktywów jakie chcemy klasycznie to mogą być rejty właśnie globalny portfel akcji to są obligacje skarbowe możemy sobie też jakoś tam bardziej rozbudować mogą tam być Small cupy też mniejsze średnie spółki jeżeli w dany miesiąc na koniec miesiąca Patrzymy czy przecięło nam 11 albo 12 miesięczną średnią ruchomą jeżeli przeło to Olu środki w gotówkę to oczywiście będzie nam generował ruch na portfelu ale nawet jak robiłem symulacja na portfolio Visualizer że to stopa zwrotu po kosztach była taka sama jak na tych instrumentach bazowych przed tymi kosztami z tym że mieliśmy dużo mniejsze ryzyko czyli dużo mniej okazji do jakś nerwowych ruchów te spadki były wyraźnie mniejsze one były mniej więcej nie wiem 1/3 tych takich spadków który doświadczyli inwestorzy na tych instrumentach takich bazowych bezpośrednio gdyby inwestowali czy na przykład na globalnym indeksie akcji to jest jakiś sposób Gdzie możemy tym ryzykiem zarządzać oczywiście tam nie były brane pod uwagę podatki z tym że podatki to jest kwestia trochę indywidualna bo moż mieć w różnych wehikuł może mieć to w jakimś Ike na dużym jakimś udziale Możemy też te podatki kompensować każdy musi sobie przeanalizować czy mu się to opłaca czy nie To jest coś co Przynajmniej teoretycznie może się sprawdzić no i druga r to oczywiście wejście w te Faktory o których wspominał czy tutaj Maciek możemy szukać faktorów właśnie nie wiem Value możemy szukać momentu możemy szukać jakieś profitability możemy wychodzić właśnie mniejsze i średnie spółki i to dawało historycznie premię za ryzyko szczególnie jak sobie to wymieszamy tylko że trzeba pamiętać o tym że czasami te Faktory mogą nam i 10 i 12 lat nie działać versus taka typowa benchmarkowa pozycja i trzeba być na to przygotowanym Albo trzeba sobie również dosyć mocno zywy więc no kluczem zawsze jest ta strategia którą sobie obierzemy i potem no wiara w tą naszą strategię dyscyplina dyscyplina jeżeli chodzi o trzymanie się tej strategii Jakie rodzaje etfów Kazimierz jak ja tak Rozglądam się po rynku to na widzę jednymi z takich najczęstszych przejawów czy rodzajów aktywności patrzymy na konkretne fundusze ETF to są z jednej strony koncentracja czyli zamiast szeroko w rynek To w konkretny jeden kraj na przykład Stany Zjednoczone albo na przykład Polskę albo w jakiś rodzaj spółek nie duże tylko przy konkretnie w małe albo nie w cały rynek tylko nie wiem w sektor technologiczny albo w sektor jakiś energetyczny i tak dalej a z drugiej strony mamy lewar czyli szeroko zdywersyfikowany jakiś indeks ale na lewarze z dźwignią finansową to który kierunek nie wiem tobie się bardziej podoba Albo bardziej ogólnie jak aktywnie inwestować są to dwa różne kierunki ale dobrze właśnie zdefiniował te obszary bo faktycznie z jednej strony Myślę że dla bardziej leniwego inwestora to jest chyba lepsza opcja właśnie skupić się na na sektorach na segmentach rynku które są lepsze a Myślę że znalezienie nieefektywności Na tym rynku wcale nie jest takie trudne wystarczy spojrzeć na naszą polską giełdę widzieliście państwo tutaj analizy Dzisiaj wielokrotnie pokazywały to że WIG20 był najsłabszym segmentem tego rynku więc jeśli Założymy że szeroki Wig jest reprezentuje portfel rynkowy to wystarczyło rzeczywiście nie dożyć w2 i byliśmy pobij Almy ten więc jest to strategia która była stosowana przez zarządzających właściwie przez ostatnie No nie wiem kilkanaście lat mwi o doborze indeksu do pobijania tak No mówię z punktu widzenia kogoś kto operuje ETF a nie dokonuje selekcji spółek Myślę że z punktu widzenia właś inwestora tak powinniśmy patrzeć zy pytanie kontekście ETF z drugiej strony właśnie jest jakby alternatywna opcja próbowania pobić rynek w postaci właśnie wykorzystywania produktów zlewowych no Jest to zdecydowanie jednak opcja polecana dla inwestorów świadomych doświadczonych i mających pewne nie wiem strategię jakąś określoną w tym zakresie i nawet wtedy jakby doświadczenia uczą że tak inwestor większą część swojego czasu jest poza rynkiem i tylko sytuacjach naprawdę kiedy jest pewien że strategia przynosi efekty wtedy wchodzi że tak powiem z tym lewarem czy w jedną czy w drugą stronę i wtedy Oczywiście liczy na na jakieś może liczyć na na lepsze wyniki Oczywiście ja bym jeszcze jedną rzecz chciał powiedzieć że my wszystko Sprowadzamy do wspólnego mianownika że wszyscy inwestorzy mają te same potrzeby i taki sam taką samą tolerancję ryzyka Co nie jest prawdą i myślę że potrzeby inwestorów są bardzo zróżnicowane i dla jednych nie wiem inwestowanie w nasdaq czy w 20 jest jest zbyt niebezpieczne dla innych jest z kolei zbyt defensywne więc dlatego mówię że należałoby to jednak troszeczkę rozgraniczyć i podzielić na na segmenty przynajmniej Macieja Czy ty masz pogląd co do etfów na przykład lewarowany skoro można powiedzieć że należy do społeczności bogleheads gdzie inwestowanie pasywne jest takim pomysłem najbardziej przekonującym racjonalnym ale jeżeli przyjmujemy wchodzimy założenie że w długim terminie rynek akcji rozumi jako szeroko zdywersyfikowany rynek rośnie moż wziąć sobie taki ETF z lewarowane i zwielokrotnić zyski inwestując na jakiś dłuższy termin nie to nie ma sensu Moim zdaniem coaz takie taktyczne wykorzystanie dźwigni obstawiam że produkt z dźwignią multiplikuje zwroty Okej ja bym bardziej myślał o strategicznym zaniu dźwigni No co to jest dźwignia de facto uzyskuję dodatkowe środki mogę zainwestować w te same aktywo czyli zwiększam koncentrację nastawiam się na dużo większe ryzyko duże RKO popatrzmy na wszystkie większe nie kryzysy finansowe na miejscu zbrodni tam zawsze gdzieś jest dźwignia zawsze jest złożoność zawsze jest zawsze dźwignia zawsze tam coś takiego ma miejsce ale teraz tak biorę dźwigni mam dodatkowe środki a lokuj je w inną klasę aktywów dywersyfikuje się to jest zupełnie inne myślenie o dźwigni co więcej teraz nie ma ich w Europie dostępnych są w Stanach produkty które pozwalają wykorzystać dźwignię do dywersyfikacji tam celem nie jest multiplikacja zysków ale większa portfela Mam portfel 6040 kupuję cztery produkty Mam portfel 60 60 jestem w stanie przy pomocy czterech produktów zrobić portfel Gdzie będą globalne akcje globalne SM będą amerykańskie obligacje C produkty jestem bardzo mocno zdywersyfikowany tylko dźwignia przynosi ze sobą nowe ryzyka Po pierwsze podwyższa Jaki jest minimalny oczekiwany zwrot żeby na tym zarobić No bo są koszty dźwigni No bo są No bo są są fisy i tak dalej Po drugie jeżeli dajmy dźwignie do portfela który jest mocno nastawi klasę aktywów EW amerykańskie mięzy jak jak się dzie co na rynku spada wszystko oprócz jednych rzeczy rośnie korelacja A to to powoduje że dźwignia się staje bardzo niebezpieczna kolejna kolejna rzecz warunki dźwigni się zmieniają warunki dźwigni się zmieniają to znaczy jak są kryzysy finansowe nagle się okazuje że koszty rosną wymagania zastawu rosną i jest kłopot co więcej Jeden z autorów produktów dźwignią nie mam żadnych pieniędzy nikogo reklamuj jest jest set różnych etfów mówi tak koncepcyjnie 2008 to nie był problem tylko wdrożenie mówi takun tak wypatrzenia nie to znaczy mój produkt potrafi to dobrze wdrożyć przestrzegam przed tym mimo że koncepcyjnie czysto finansowo dźwignia jest bardzo dobrym sposobem na zmniejszenie ryzyka zmniejszenie ja może Chciałbym powiedzieć że jeżeli chodzi o inwestowanie to wydaje mi się że globalny portfel zawsze jest rozsądnym startem i raczej przestrzegał bym przed koncentrowania portfela na poszczególnych krajach czy poszczególnych sektorach bo ponieważ statystyka może być tu trochę przeciwko nam o ile w przypadku globalnych benchmarków statystyka idzie z nami że naprawdę trzeba mieć pecha żeby w takim horyzoncie nie wiem 10 15 letnim stracić realnie inwestując globalnie Oczywiście jeżeli trzymamy dyscyplinę i koszty stosunkowo nisko to ja mogę wymieniać naprawdę długą listę krajów gdzie trzeba było czekać na powrót inwestycji do poziomów wyjściowych przez 30 40 50 60 70 lat i tak dalej i tak dalej więc jeżeli skoncentrujemy swój portfel będziemy mieli pecha to czasami przechodząc na emeryturę możemy nominalnie już nie mówiąc tutaj oralnie mieć mniej niż płaciliśmy i to wcale nie są jakieś egzotyczne rynki i nie wiem co się to zdarzyło i w Stanach czasami było trzeba kilkanaście lat czekać w Szwajcarii Włochy dokładnie to jest Japonia tak to jest ostatni przykład to Japonia w końcu wyszła inwestycj dywidendy ale 30 lat chociaż inflacja była Niska więc realnie w sumie nawet można było zarobić jakkolwiek a na sektorach jest jeszcze potrafi i do tego jeszcze skoncentrowana pozycja ma wyższą zmienność a wyższa zmienność to więcej okazji do nerwowych ruchów I tutaj Micha pokazywał tą analizę mind the gap morning stara oni też pokazują w tej analizie które na których funduszach naście mówiąc na których funduszach kci są w stanie lepiej znosić dużej je trzymać a które krócej Im większa zmienność tym klienci są w stanie krócej te te te te inwestycje trzymać więc jeżeli jeżeli dźwignia zwiększyłaby nam zmienność to to jest tak samo więcej okazji do nerwowych ruchów jeżeli koncentrujemy portfel tak samo będziemy mieli większą zmienność o tym Trzeba pamiętać a Co sądzicie o pomyśle takim żeby łączyć w swoim inwestowaniu podejście aktywne i pasywne czyli mieć jakiś portfel pasywny a do tego jakiś portfel aktywny Morgan Haus który będzie gościem wykładu otwierającego drugiego dnia konferencji czyli jutro mówi inwestuj w sposób indeksowy Czy inwestuj w sposób pasywny co do zasady ale jeżeli cię nosi to żeby nie narobić głupot w te części pasywnej Zrób sobie dodatkowo portfel aktywny tam się baw mówiąc w cudzysłowie tak bo to nie jest zabawa to jest jakiś rodzaju próba mierzenia się z rynkiem żeby osiągnąć jakiś cel lepiej lepiej się czuć nie wiem wyższe stopę zwrotu mniejsze ryzyko może dla kogoś to jest po prostu pasja i czy to w ogóle ma sens tak bo to jest większa komplikacja tak czy to ma sens czy to możem powiedzieć to nam dywersyfikuje portfel zzy Ja myślę że to jest najbardziej naturalna postawa zarządzających aktywnymi funduszami którzy 7080 mają gdzieś tam w okolicach benchmarku i tylko 20 30 proc to są aktywne pozycje więc jeśli przynajmniej zrobić analizę aktywnych funduszy to mniej więcej do takich wniosków dojdziemy oczywiście one się różnią Niektóre mają więcej Niektóre mają mniej ale część pasywna Jest stanowi bardzo istotny element takich takich portfeli więc myślę że to właśnie jest chyba najczęściej spotykana postawa na rynku i myślę że dotyczy to nie tylko zarządzających ale i również inwestorów takich indywidualnych z tym że oczywiście inwestor indywidualny być może przez to że jest ograniczony ilością czasu ilością możliwości analizowania skupi się pewnie na mniejszej ilości składników więc ma nie zdywersyfikowany portfel chyba że użyje właśnie etfów ale właśnie dlatego strategia Core Satellite wydaje się najbardziej naturalna w przypadku wykorzystywania etfów kiedy ten rdzeń strategii dobrze zdywersyfikowany tworzymy w oparciu o właśnie o proste instrumenty typu ETF ale ponieważ nas ciągnie do tego żeby się żeby sobie nie wiem poczuć tą adrenalinę bo większość ludzi rzeczywiście odczuwa taką potrzebę niestety może stety więc tą swoją pasję do inwestowania może zrealizować na jakimś fragmencie nie wiem na 10 20j swojej tego swojego portfela prz to ogranicza możliwości nie wiem że ryzyko spowoduje jego całkowitą utratę dużej ilości portfela że to jest właśnie sposób kontroli też właśnie tego ryzyka systematycznego również przez inwestor Maciej czy można powiedzieć że połączenie podejścia aktywnego i pasywnego to jest jakiś rodzaj dywersyfikacji czy to tak to może być fajne fajne hobby dob dobra zabawa oczywiście co więcej zgod się z Kazimierzem to może być dobrze robić behawioralnie że inwestor przestaje gmerać przy głównym portfelu czy jest to dywersyfikacja To zależy co jest w tym Satellite bo jeżeli ktoś ma główny portfel nie uprość 100% s&p 500 i jako Satelite bierze inwestuje w pojedyncze spółki z rynku USA żadna dywersyfikacja żadna dywersyfikacja wszystko zależy od tego co co tam dodamy jeśli mamy dywersyfikować bym się opierał popatrzmy na Faktory popatrzmy popatrzmy na Trend raczej ty w tym kierunku no bo to mi przypomniało historię z z USA małżeństwo prowadzące startupy Milionerzy duże pieniądze dywersyfikowac straszna dywersyfikacja jak masz startupy w technologii jak Poleciało w dół to Poleciało wszystko i biznesy giełda ale behawioralnie świet ś świetna zabawa nie mam nic przeciwko ale to nie jest dywersyfikacja Jarek dywersyfikacja połączenie podejścia aktywnego pasywnego to dobry pomysł czy zły behawioralna dywersyfikacja Jeżeli ktoś ma taką potrzebę No to faktycznie tak powinien zrobić wzi sobie jakąś niedużą część i tam próbować jakieś Krypto spółki i tak dalej I to jest Szczerze mówiąc to jest nawet Polecane przez takich nie wiem teoretyków i praktyków managementu czyli posiadanie przede wszystkim pierwsza rzecz To jest ta poduszka płynnościowa prawda żebyśmy ten KOR naszej ekspozycji mogli traktować w taki sposób jak powinniśmy traktować czyli długoterminowo A kiedy przychodzą jakieś gorsze czasy na przykład nie wiem akurat n portfel też pikuje to mog być taka sytuacja żeśmy mieli te środki takie super bezpieczne których możemy sięgać tak czy jakieś depozyty bony skarbowe jakieś pieniężne fundusze i tak dalej Czy ETF potem mieć ten właśnie ten fundusz który m znaczy ten portfel który ma nam zabezpieczyć styl życia właśnie wug w długim terminie oraz ta ta trzecia część tak zwana aspiracyjna tak Czyli jak nam wypali to zarobimy bardzo dużo ale nie wypali to że nas finansowo nie zniszczy I tam możemy się w stanie wyżyć inwestycyjnie i zobaczyć jak nam to idzie możemy sobie również porównywać te nasze inwestycje do tych takich korowych i pewnie w 99 proc przypadków dojdziemy do wniosku że te korowe jednak lepiej pracują w dłuższym terminie ale jeżeli ktoś czuje taką potrzebę No to to czemu nie to nie jest zły pomysł Maciej użyłeś słowa zabawa że to jest coś w rodzaju zabawy to ja bym chyba się z tym zgodził bo ja mam w portfelu część aktywną i chyba tak mó zdefiniować Dlaczego ja chcę mieć tą część aktywną w portfelu bo ja nie mam złudzeń że w długim terminie rynek statystyka jest przeciwko mnie jeż chodzi o to inwestowanie aktywne Natomiast ja chcę się spróbować i liczę się z tym że mogę na końcu w tej części aktywnej osiągnąć Gorsze wyniki niż w tej części pasywnej ale ja podejmuję to ryzyko świadomie chcę je m chcę to mieć w portfelu bo mnie to jara no mówiąc bardzo bardzo brzydko chociaż prawdopodobnie Dla większości osób które są zapracowane lepszym pomysłem jest takie koszar podejście stricte pasywne wiesz co Artur to można traktować jako całkiem niedrogi MBA z gospodarki i finansów bo większość osób dzięki temu się żartuje nauczy się trochę o giełdzie poczyta trochę o gospodarce licznie trochę finansów o sobie się wiele dowie A to prawda bardzo dobra uwaga więc wcale nie musi być zy pomysł to jest relatywnie tanie to jest mała część część portfela naprawdę nie mam z tym problemu z tym że no w pewnym pewnym momencie z mojej perspektywy to po prostu szkoda szkoda czasu i oczywiście dobre inwestowanie aktywne jest cholernie nudne cholernie nudne jak szukasz emocji to zrób sobie portfel się bawi Stocking ewentualnie nie wiem Idź do kasyna wszystko jedno Ale emocji na giełdzie to lepiej nie szukać zarobić nie polecam to byart proszę nigdzie nie idźcie Szanowni myślę moment kóry możemy przekazać głos wam jeżeli pytan a że kolega z przodu podnosił rękę przynajmniej dwa razy to to jest czas kiedy chętnie włączymy was do tej dyskusji więc jeśli możemy poprosić o przekazanie mikrofonu kolega był pierwszy więc jeśli nie masz nic przeciwko to najpierw może jemu moje pytanie było ponieważ OKE moje pytanie było ponieważ cechach które były wymienione jako idealnego inwestora tam nigdzie nie było powiedziane wysokiej tolerancji na stres albo czegoś takiego albo stoickiego podejścia do życia i uważam po prostu zastana się czy to też byłoby istotne Moim zdaniem przynajmniej byłoby istotne Ale nie wiem czy to jest dodania Inwest wyjątkowo inteligentna dobrać strat żeby wyłączyć inteligencję i emocje nie spotkałem Ale tak zgadzam się kwestie pewnie dramatycznie ważniejsze niż intelektualne w każdym bądź razie ryzyko portfela jesteśmy w stanie sobie dobrać tak żeby dopasował to do siebie Jeżeli mamy małe tolerancję na ryzyko Miałem okazję pracować z klientami niektórzy niektóre osoby nie tolerują w ogóle prawie żadnej zmienności albo po prostu mają ryzyko gdzie indziej nie ma sensu ich pakować w jakieś takie inwestycje gdzie ta zmienność będzie więc trzeba tak po prostu dopasować portfel tak zmienne żebyśmy byli po prostu w stanie to znieść Bo najlepsza strategia to jest zawsze taka które jesteśmy się w stanie trzymać co z tego że będziemy mieli super hiper fajną strategię która zarobi w dłuższym terminie nie wiem 12 proc rocznie jeżeli my ją zamkniemy na pierwszej korekcie Tak więc to zawsze trzeba do siebie dopasować może taka mała uwaga żeby nie patrzeć na zmienność obsunięcia procentowo bo to jest błąd bo 15 proc na portfelu 100 000 milion złot 2 miliony zł to są różne kwoty i widzę widzę po większości inwestorów że raczej patrzymy na kwoty jakie się ruszają niż panowie były dzisiaj lewary było ryzyko była zabawa ale brakuje mi jeszcze szortu jeżeli się nadarzy taka okazja na rynku rozpisać na Long short każdy inwestowanie fakturowe to też jest Long short z definicji bo jest to Rynkowa beta średni rynek i potem szortowanie części rynku więc de facto szorty to jest dźwignia de facto to jest dźwignia tak samo bo jak mówimy dźwignia myślimy że to jest dług ale szorty instrumenty pochodne to jest wszystko dźwignia i jak ktoś się z tym bawi to jasne aczkolwiek niebezpieczne narzędzie wbudowane są pozycje Long faktorow totalnie zzy nie to że totalnie nie wierzę to akurat mnie podpiera podpierają badania nie wierzę w Timing rynkowy zupełnie nie uważam żebyśmy byli w stanie wyczuć rynku i przewidzieć w którą stronę pójdzie i wielokrotnie To powtarzaj przy różnych rodzaju prezentacji konferencjach ale no to mądra osoba powiedział to powtórzę że rynek dzieli się na dwie kategorie inwestorów ci którzy nie wiedzą w którą stronę pójdzie rynek i ci którzy nie wiedzą że nie wiedzą więc no szortowanie może do końca pracowałem te k terminowych śmy tylko wyłącznie timingu więc to się jak bardzo z tym że statystyka jest nie po naszej stronie i tam bardzo mała grupa osób odnosi sukces więc no bardzo bym uważał Chyba że mamy naprawdę super zdyscyplinowany proces który nam określi kiedy mamy wejść jeszcze potem kiedy mamy z tego wyjść tak mogę po właśnie to co ja sam stosuję ja mogę tylko dodać że jednak tych inwestorów którzy bardzo chętnie wykorzystują instrumenty jest bardzo dużo i widzimy to po swoich na że nawet niedawno te instrumenty które zadebiutowały na nasdaq trzy razy le i dwa razy short te short są dwa razy bardziej popularne niż niż lew widać chętnych jest sporo na granie pod prąd A to jest w ogóle ciekawa obserwacja że jest coraz więcej produktów coraz bardziej panuje technologia a jesteśmy coraz mniej efektywni jako inwestorzy bo możemy się kłócić czy rynki są efektywne czy nie inwestorzy są nieefektywnie po prostu zachęcamy jeszcze do zadania pytania mamy czas śmiało odwagi Dzień dobry mam takie bardziej osobiste pytanie jakie mają panowie ulubione strategie inwestycyjne ja coraz bardziej lubię pasywną ja mogę powiedzieć że też pasywną ale w związku z tym że jako zarządzający nie mogę być zbyt aktywny i po prostu Zmuszony jestem do tego żeby osobist te finanse zarządzać pasywnie natomiast oczywiście zawodowo robię to aktywnie w tym sensie że aktywnie analizuj rynek i Zarządzam funduszami doprecyzuj dodam że zaczynałem od od timingu A coraz bardziej lubię pasywne to ta część aktywna jeszcze jest w moim portfelu ale to pasywne jest u mnie coraz większe to właśnie powiedziałem tutaj kolegom to jest pierwsza konferencja gdzie czuję się staro wic trochę głupie bo się późną za edukację finansową wziąłem jak widzę tutaj niektórych kolegów i też niektóre koleżanki także Gratuluję bo to naprawdę to jest imponujące mój portfel jest prosty Mam trochę Edo mam jeden ETF na globalny rynek akcji Ale co mi się jeszcze podoba podobają podobają mi się Faktory wchodzi dobry dobry ETF od jednego dostawcy na na Small Value no to nie będę nie będę reklamował ale to prawdopodobnie to będzie dobry produkt No właśnie został że tak powiem wszedł na giełdę Zobaczymy po pierwszym miesiącu podoba mi mi się Faktory podobają mi się strategie Man Trend większość inwestorów nie rozumie jak trudne skomplikowane i niewdzięczne są te strategie to iue i moment to są jed z najtrudniejszych behawioralnie strategii są bardzo bardzo trudne Ale podobają mi się nie inwestuj Ale podobają mi się Ja swojej perspektywy Ja mam tak samo prosty globalny portfel mam co prawda przeważy rynki emerg Markets i wykorzystuję trochę Faktory wali momentum ale mam globalny portfel akcji do tego mam obligacje właśnie więc i tyle i sobie po prostu to uśredniania inwestycyjne jeżeli chodzi o pewne instrumenty zachęcamy do pytań jeszcze jest czas śmiało [Muzyka] odwagi W takim razie jak panowie tutaj uśredniający to znaczy kwartalnie rocznie miesięcznie czy jak to u państwa wygląda Ja tylko średni dopłaty co miesiąc także koledzy ja tak samo ja dopłatami średni w ogóle jeszcze taka uwaga uśrednianie ma sens na globalnych zdywersyfikowany agregatach pamiętajmy o tym tak jeżeli mam globalny portfel akcji sens ma uśrednianie jeżeli średni spółkę No to trzeba to naprawdę mocno przemyśleć znow w kwestię tego czy statystyka jest po naszej stronie czy nie W przypadku selekcji spółek niestety nie jest po naszej stronie mocno nie jest po naszej stronie więc możemy uśredniać aż do zera czasami w przypadku właśnie globalnych agregatów No raczej nie i statystyka jest po naszej stronie więc ja ś dopłatami dokładnie robię sobie automatyczne przelewy jak mi się uzbiera odpowiednia kwota to po prostu sobie dopłacam i w taki sposób uśrednianie że pytałeś o średnie kroczące to coś może Pokażę jakiś czas temu w Polsce była popularna w internecie strategia Gem Dual momentum całkiem całkiem sens Załóżmy że naczytałeś się książki popatrzył popatrzył jakie są wyniki portfela 2014 rok kupujesz po 10 latach masz 5 zwrotu wytrzyma Chciałbym zobaczyć kogoś kto wytrzyma 10 lat w strategii która może nie działać i będzie regularnie dopłacał to jest robot to nie jest człowiek większość inwestorów twierdzi że przewaga nad rykiem jest taka że mają długi Horyzont fundusze uniwersyteckie mają jeszcze dłuższy Horyzont wcale nie mają lepszych wyników dobre strategie aktywne są bardzo to bardzo trudne i to mówią ludzie którzy się specjalizują z tym no Pain No Gain będzie po prostu bardzo bardzo bolało po to żeby po 20 latach bólu dowiedzieć się czy to był błąd czy jednak nie dobra perspektywa ja tylko dodam że też uśredniania jakaś przychód to przeważnie większy że co miesiąc regularnie to samo więc jest mi często ciężko nie zawsze jest mi ciężko zainwestować tą większą kwotę więc dzielę sobie na części i ustawiam zlecenie cykliczne żeby się co miesiąc coś tam zasilał na samym końcu żałuję że nie kupiłem od razu bo przeważnie zawsze było najlepiej kupić od razu za całość ale mimo wszystko Cieszę się że w ogóle wszedłem w rynek bo nierzadko było tak że ja czekałem może spadnie może spadnie zostawałem z gotówką W ręku rynek mi odjeżdżał i pozami kiedy te kupujesz bo ja kupuję zawsze od razu i często żałuję Ja chętnie się doem kiedy ty kupujesz co my zaczy nie jak ma przychód To jak masz największy przychód dawaj znać to wtedy ja będę wchodził jescze czas na my że jedno pytanie na pewno może tylko dodam że chciałbym też powiedzieć że John Bog też nie był takim mega pasywnym inwestorem tak już chyba padło że jakiś w każdym bądź razie on można zobaczyć na YouTubie jest film Kiedy On opowiada jak to tam w szczycie euforii związane ze spółkami it tej banki tak zwanej internetowej mocno redowa prz oig całego filmiku ponieważ on opowiadał czemu to robił kwestie kwestie osobiste choroba serca i To spowodowało i mówi chyba co pamiętam ale to co to co masz na racji jerek ulubiony fundusz Jacka bogla to był aktywny Wellington to był fundusz który bardzo bardzo lubił jak b przekazywał pieniądze ch na jakąś uczelnie instytucje doradza portfeli nawet złoto dał tam wcale nie było dogmatyzmu bogel był fanatykiem kosztów i to też wcale nie od razu No tako po prostu się życie ułożyło tak się musiał spozycjonowani niskich kosztów niekoniecznie pasywności nadal jest czas na przynajmniej jedno pytanie Dzień dobry mam taki pytanie odnośnie zakupu bezpośrednio samego zakupu panowie jesteście zwolennikiem uśredniania ceny czy szukania okazji szukania spadków dziękuję Ja myślę że regularne uśrednianie jest chyba lepszym rozwiązaniem przynajmniej z punktu widzenia zarządzania właśnie ryzykiem i lepszego nastroju ponieważ w ten sposób Rzeczywiście ograniczamy ryzyko że trafimy na szczyt No i praktycznie dzięki temu nasz wynik na końcu oczywiście będzie pewnie nieoptymalny z punktu widzenia znalezienia odpowiednich momentów ale na pewno da dużo spokoju i i nie będzie że tak powiem nerwowo nas wykańczał to może dodam od siebie że tak postawione pytanie prawdopodobnie oznacza że ktoś ma zły portfel bo jest pytanie czy mam wpłacić milion złotych teraz czy rozłożysz na 12 miesięcy po 100 000 na końcu będziesz zainwestowany w 100% tak czy siak tak czy siak ta kwota znajdzie się w twoim portfelu jeżeli się o to pytasz to prawdopodobnie bierzesz na siebie zbyt duże ryzyko ale tak czysto statystycznie oczywiście dużo lepiej jest wchodzić od razu w globalny koszyk akcji behawioralnie lepiej rozdzielać na pewno Jeśli uważasz że wolisz rozdzielić behawioralnie statystycznie nie wychodź poza 12 miesięcy to tyle ale ja bym przemyślał czy portfel jest dobry bo to prawdopodobnie oznacza że się boisz a i tak z tym ryzykiem skończysz tylko później no nie ja nie jestem zwolennikiem czekania na okazję bo nie jesteśmy w stanie stwierdzić kiedy te okazje przyjdą kiedy możemy czasami czekać Naprawdę długo zanim ta okazja przyjdzie jak się pojawi to wtedy pracujemy właśnie często z klientami Moi koledzy którzy też są na sali często to jest argument który często kwestorzy podają to nie jest dobry moment to nie jest dobry moment to nie jest dobry moment i czasami przychodzi dobry moment jest duże zawirowanie przychodzi kovid albo tego typu rzeczy Teraz to na pewno nie jest dobry moment wtedy było za wysoko a teraz jest za dużo niepewności wizi jeszcze jedna metoda ona jest wydaje mi się Całkiem ciekawa czy jeżeli chcemy docelowo zainwestować jakąś kwotę to rozdzielamy sobie na na te właśnie raty jeżeli osiągniemy tą kwotę wcześniej to po prostu przestajemy wpłacać No bo może być tak że rynek nam rośnie tak i w wyniku tego nam wzrastają jakby te aktywa więc można też to w taki sposób robić było chyba jeszcze jedno pytanie tak tutaj z tej strony ale fajnie że skończyliśmy na dopłatach bo one mają większe znaczenie niż stopy zwrotów portf dla większości z nas ważne ile dopłacamy ile oszczędzamy za kag nie kupimy bułek to pytanie od starszej części widowni jakbyście sobie mieli panowie wyobrazić sytuację dzisiaj w dzisiejszej sytuacji rynku akcji w dzisiejszej sytuacji rynku obligacji człowiek ma do emerytury powiedzmy 15 lat i zaczyna dzisiaj znaczy zaczyna no ma jakieś tam zgromadzone środki ale chce wejść w rynek akcji ma bezpieczne środki dzisiaj na jakim procencie akcji dzisiaj byście to rekomendowani zrobić Kto powie to zależy to zależy mamy to okej Nie no to naprawdę jesteś doradcą okej Nie no to bardzo zależy no bo ja ja bym pewnie trzeba zacząć naprawdę konserwatywnie no bo trzeba zobaczy się zmierzyć z tym jak znosimy te wahania rynkowe jeżeli przyjdzie pierwsza korekta nie wiem załóżmy startujemy od 20 akcji zresztą Jeżeli mam taki konserwatywny portfel załóżmy to są obligacje skarbowe stały kuponowe to ten 15 20 portfela w akcjach uwaga zmniejszy nam ryzyko portfela to jest w ogóle ciekawe bo te dwie klasy aktywu są ze sobą słabo skorelowane i często w takich sytuacjach które są dobre dla obligacji to one są słabe dla akcji odwrotnie więc jak sobie dodamy stosunkowo niedużo tych akcji do portfela to nam nawet nie za bardzo zwiększy zmienność a może nawet zmniejszyć i podnieść stopę zwrotu ale warto sobie zacząć od stosunkow dużej i zobaczyć jak reagujemy na spadkach Jeżeli reagujemy dobrze no to Alleluja to można sobie potem zwiększyć do nie wiem 40 % ale jeżeli reagujemy słabo no to wtedy być może delikatnie zredukować zostać na tym na czym na czym jesteśmy Jarek A co jeśli inwestor Jest bezczelny i będzie chciał długo żyć to niestety to to jest problem ponieważ w inwestowaniu jest kwestia konsumpcji inwestor bezczelny będzie długo się okaże konserwatywny portfel był bardzo Ryzykowny to prawda Tylko że jeżeli prem tym ryzykiem to inwestor zamknie ten portfel prawda zamknie ten portfel na stracie odniesie bo są dwa rodzaje ryzyka to tutaj trochę Maciek go to teraz zahaczył jedno to jest ryzyko tak zwane płytkie czyli to ryzyko zmienności że mamy to wahania tego portfela ale tak naprawdę najważniejsze ryzyko z punktu widzenia każdego z nas to jest to realne ryzyko że właśnie po tych 20 30 latach my odkładamy środki i mamy mniej realnie albo poniesiemy dużą realną stratę który nie jesteśmy w stanie odrobić i jeżeli zamkniemy właśnie na jakieś korekcie to ponosimy dużą realną stratę którą będzie nam bardzo trudno odrobić więc więc to płytkie ryzyko może łatwo przerodzić się w to Takie głębokie ryzyko w to takie fundamentalne ryzyko dlatego no no no faktycznie czasami będzie tu może być konflikt albo dobrze śpimy ale jest ryzyko że nie nie nie zachowamy tego stylu życia gdzieś tam na emeryturze albo nie swoich celów albo śpimy trochę gorzej albo słabo ale jest dużo większa szansa że uda nam się zachować ten po uwag zanim Kazimierz powie czyj teorii najlepsze rozłożenie akcji to jest akcje są wysoko starzejemy się maleją ale potem znowu rosną znowu rosną to jest kwestia zarządzenia ryzykiem sekwencji zwrotów ale to mało poruszany temat u nas w Polsce teoretycznie to nie jest tak że trzeba maleć musi Mala udział akcji cały czas powinien rosnąć ale to jest dłuższy temat ale jeśli inwestor jest zamożnym inwestorem to wcale nie musi mieć tak konserwatywnej polityki inwestycyjnej może sobie pozwolić nawet na czyste akcje tak dowolnie moż argumentować kied zastanawiałem Jestem jestem bardzo bardzo bogaty mam mieć dużo akcji żeby zostawić dużo dzieciom żeby przepił czy jednak może samemu więcej wydawać mieć obligacje No to jest do rozważenia na pewno albo mogę mogę sobie zabezpieczyć realnie obligacjami inflacyjnym bo już nie potrzebuję tak naprawdę wysokiej stopy zwrotu więc to to wszystko zależy ale to trochę wszystko no zależy od sytuacji indywidualnej Szanowni dobrze nie do mikrofonu bo nie będzie słychać to tak na koniec szybko Dziękuję bardzo świat pędzi bardzo szybko czy widz jakieś zagrożenie ze strony sztucznej inteligencji w inwestycjach i w pasywnym inwestowaniu z mojej strony na pewno spowoduje jest duże ryzyko że Branża finansowa będzie bardziej efektywna będzie mniej ludzi którzy tamują swój czas bardziej produktywnych aspektów gospodarki więc to jest dobrze co mi się wydaje się zawsze wydawało że Rozwój technologii wiedzy powin podać że Ryki są bardziej efektywne bardziej konkurencyjne ale jak się popatrzymy co się dzieje na rynku wcale tak się nie dzieje no bo na koniec jesteśmy ludźmi jest strach Jest jest chciwość ale jeśli miałbym obstawiać to oczywiście trochę to ogródka uważam że Rozwój technologii powoduje że po prostu trudniej zarobić rynki może nie są efektywne są bardzo konkurencyjne to mi się wydaje ale nie obstawiam w żaden sposób inwestycji w oparciu o moje nne przewidywanie bardz ja nie mam tut takiego szczególnego jeden z moich kolegów jakiś czas temu pokazywał taki strategię chyba b h na na tle jakiś mega wyszukanych algorytmów Ai i Ai No nie tam Szczególnie dobrze tlenie wyglądał więc to akurat jeżeli chodzi o to czy będzie jakieś super Teraz budował portfele i wygrywał z rynkiem to raczej nie sądzę ale wydaje mi się że to może być kiedyś o tyle fajne że A może jakby kiedy będziemy inwestowali to może będziemy takiego asystenta która nam powie Słuchaj twoja nie wiem strategia ma takie i takie szanse powodzenia z bardzo koncentruj zrób to i tamto może wyskoczy nam i powie Słuchaj korekty się zdarzają masz takie prawd sukcesu pamięt że cały czas jesteś na ścieżce osiągnięcia swoich celów i tak dalej więc może to tak trochę sztuczną inteligencję Wydaje mi się że zagrożenia istnieją właśnie realne w tym sensie że sztuczna inteligencja może zostać wykorzystana jakby przeciwko przeciwko szerokie Rzeszy inwestorom mówię tutaj o chociażby dystrybutorach którzy mogą wykorzystywać te sama sztuczna inteligencja nie jest zagrożeniem ważne jest kto z niej kto ją będzie wykorzystywał i w jakim celu czyli intencje które stoją za wykorzystaniem sztucznej inteligencji według mnie są kluczowe Myślę że będziemy kończyć Serdecznie dziękuję wam za udział w tej dyskusji za dołączenie do tej dyskusji dziękujemy i Maciej Wąsek BS Dziękujemy [Aplauz] [Muzyka] [Muzyka] [Muzyka] d a [Muzyka]