Jak zbudować własną strategię inwestycyjną? – instrukcja krok po kroku

[Muzyka] panie W co zainwestować odłożyłeś 100 000 zł albo więcej Masz jakiś pierwszy większy kapitał myślisz o tym jak te pieniądze pomnażać no i kiedy zaczynasz szukać odpowiedzi gdzieś w internecie to wcześniej czy później trafisz na jakiś kanał czy na jakąś stronę gdzie czyjąś ulubioną klasą aktywów są tylko kryptowaluty albo ktoś powie że tylko złoto bo będzie koniec świata Albo tylko nieruchomości albo tylko spółki które sobie wybierzesz no efekt może być taki że taka osoba która dopiero zaczyna przygodę z inwestowaniem nie robi nic I co się dzieje no i pieniądze leżą odłogiem na rachunku bankowym i w zasadzie mamy 100% szansę że z upływem czasu będą tracić na wartości ze względu na inflację Witam was bardzo serdecznie na dzisiejszym wtorku z finansami na którym porozmawiamy o tym jak krok po kroku zbudować strategię inwestycyjną a będę rozmawiał o tym z Maćkiem pioki wi Maciek co zaradzić w takiej sytuacji kiedy pojawia pytanie w co inwestować Cześć wam Słuchajcie mnie przychodzi przede wszystkim jedna rzecz Trzeba sobie zdać sprawę z tego że nie ma jednej najlepszej strategii inwestycyjnej nie ma jednej najlepszej drogi w tym świecie inwestycji bo nie ma dwóch identycznych osób i każdy z nas inwestując musi podejść do tego troszeczkę inaczej bo to musi być na twoich zasadach to musi być pod twoje ograniczenia pod twoje oczekiwania potrzeby i przed też pod twoje Strachy No bo to ty musisz spać z Takimi inwestycjami potem spokojnie i na szczę częściej jest cały zestaw kroków które można podjąć żeby sobie odpowiedzieć na to pytanie to jak uczynić te inwestycje moimi i właśnie o tym algorytmie dzisiaj wam opowiemy Słuchajcie dobra strategia Inwestycyjna taka której będziemy się trzymać powinna składać się przynajmniej z tych trzech elementów z części o tobie z części o portfelu i ze spisanym regułami działania i bardzo wiele osób jeżeli już w ogóle ktoś rozważa portfel inwestycyjny No a zawsze mówimy o portfelu bo nawet jak ktoś trzyma 100% pieniędzy w gotówce to jest portfel tylko że postawiliśmy na jednego konia na gotówkę No to kiedy ktoś chce to się ludzie bawią w takie optymalizowanie tego portfela ile aktywów tam ile one powinny ważyć i Jak wykreślić Jak wykręcić maksymalną stopę zwrotu to jest wszystko wszystkie dyskusje krążą właśnie wokół tego tego portfela a nie ma tej części o tobie Jaki jest efekt że ten portfel jest niedopasowany do konkretnej osoby że może ta osoba kogoś naśladuje jeszcze jak nie ma spisanych reguł działania No to pojawia się jakiś kiepski rok taki jak poprzedni albo taki jak covid albo taki jak rok 2008 i Porzucamy w panice naszą strategię inwestycyjną nie wiedząc co się stało uciekamy do tej gotówki często w najgorszym możliwym momencie I dzisiaj właśnie Chcemy wam pokazać coś więc dzisiaj wymienimy Słuchajcie sobie poszczególne elementy w każdej z tych trzech stref i od razu mówię będzie ich sporo ale też podejdźcie do tego tak że jeżeli raz poświęci na to czas solidnie przysiądzie do tego zrobicie to zadanie to macie spokój na całe życie no bo te zasady działania one się nie zmieniają są ponadczasowe owszem są niuanse będziecie w nie wchodzić rozwijać się mam nadzieję inwestycyjnie ale Mając taką strategię inwestycyjną porządnie przygotowaną nie będziecie wracać co roku z takim pytaniem Dobra no to w co inwestować i My nie sprzedajemy marzeń dlatego pokażemy wam co naprawdę warto zrobić Pierwsza sprawa W tej sekcji o tobie definiujesz twój cel i horyzont to jest na pewno dla was oczywiste bo zupełnie inaczej inwestuje się z myślą o wkładzie własnym za TR lata inaczej o studiach dzieci za lat 15 inaczej o własnej emeryturze duży wpływ ma też to Czy macie jakieś potrzeby poży płynnościowe nie pożyczk płynnościowe tego portfela oż pożyczk zaraz będzie Natomiast jeżeli chcecie po drodze wyciągać pieniądze z tej inwestycji No to też będzie wam rzutowało na to właśnie jaki jest ten Horyzont inwestycyjny ile ryzyka możecie w tym podjąć Więc trzeba też wiedzieć że Czy to są pieniądze odłożone i nie dotykam czy jednak może będę musieć po nie sięgnąć bardzo ważna sprawa ile czasu chcesz poświęcać Słuchajcie jest ważne jest stopa zwrotu z kapitału ale jeszcze jest też ważna stopa zwrotu z waszego wysiłku bo ja na przykład poświęcam raz na kwartał około 6 godzin na mój portfel długoterminowy to daje 24 godziny w roku Jeżeli ktoś poświęca godzinę dziennie na inwestowanie w jakieś tam spółki to jest 300 godzin w roku ja sobie myślę kurczę mając do dyspozycji ile tam tych 276 dodatkowych godzin to ja naprawdę jestem w stanie mocno zwiększyć moje dochody albo Zastanowić się jak moje wydatki tutaj zoptymalizować bo każdych 500 zł miesięcznie które zaoszczędzę to jest 6000 w skali roku i to są taksa Tak jest dokładnie te same pieniądze które można zarobić w inwestycjach No właśnie żeby się nie dać wessać tylko w ten jeden Filar budowania swojego bogactwa jakim jest inwestowanie pamiętajmy o tych dwóch poprzednich i tak samo w tej strategii inwestycyjnej trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie czy będziesz inwestować Jednorazowo czy może regularnie i jeżeli to drugie jeżeli regularnie będziesz na przykład dopłacać no to dzięki możesz zminimalizować ryzyko tego że wpłacisz w złym momencie Jeżeli chcesz jednorazowo zainwestować No to czasami trzeba się zastanowić czy na przykład nie podzielić tego na jakieś transze i też w czasie zdywersyfikować tworzenie takiego sobie portfela inwestycyjnego już wiem że przebieracie nogami żeby przejść do tej treści części o portfelu ale jeszcze moment Słuchajcie sytuacja podatkowa ważna decyzja czy będziemy korzystać z Ike czy będziemy korzystać x czy będzie nam się chciało co kwiecień czy tam co marzec spędzać długie godziny na rozliczaniu podatków od każdej wypłaconej dywidendy z każdej spółki No i wreszcie dochodzimy do tych potrzeb pożyczkowych słuchajcie bo niesamowicie ważna jest wasza zdolność do podejmowania ryzyka czyli to na ile ryzyka możecie sobie pozwolić i jak ewentualne straty wpłyną na waszą sytuację finansową pierwsza rzecz macie długi nie dotykacie inwestycji Najpierw trzeba się pozbyć długu wyjątkiem jest tylko kredyt hipoteczny tutaj druga rzecz nie macie poduchy bezpieczeństwa odłożone też nie tykaj się jak bard skomplikowanych inwestycji ulokujesz kilka innych takich elementów na pewno tutaj można byłoby wymienić CL jest takie żeby wiedzieć na jaką stratę mnie ewentualnie stać ale to i tak nie to samo co No właśnie drugi element jest skłonność do podejmowania ryzyka Bo może być tak że ktoś bardzo chce podjąć ryzyko ale po prostu nie powinien nie może bo na przykład ma długi i to by było głupotą żeby podejmować ryzyko ale może być też tak że ktoś po prostu chce po prostu spokojnie spać nie chce obserwować strat przekraczających 30 40 50 proc bo wie że go to stresuje i odciąga go na przykład od zarabiania odciąga go od oszczędzanie odciąga go po prostu od cieszenia się życiem to jest bardzo ważny element który warto wziąć pod uwagę Ja zaobserwowałem że osób ma wysoką skłonność do ryzyka gdy zaczyna inwestować szczególnie gdy na czyta się różnych tam obietnic na temat możliwych do wykręcenia stóp zwrotu ale ta skłonność do ryzyka drastycznie spada gdy w ich portfelu pojawiają się straty bo nagle widzimy że kurczę Straciłem 10 proc albo o Jezu straciłem 20 proc ile ja to będę odrabiał Na lokatach Często też ta skłonność do ryzyka nam maleje jak zaczniemy przeliczać straty procentowe na konkretne kwoty jak ktoś ma portfel rzędu milion złotych No to jak traci 20 proc to wow 200000 zł i zaczynamy myśleć ile to my moglibyśmy za to kupić Trzeba samochodów luksusowych chociażby no no luksusowych to pewnie pół ale tak naprawdę tutaj warto jest poświęcić czas i dokładnie sobie to przemyśleć jaka jest moja zdolność jaka skłonność i zderzyć ze sobą te dwie rzeczy bo taka podstawowa zasada wybierz ten niższy z tych parametrów Czyli jeżeli masz na przykład możesz sobie pozwolić na bardzo dużo ryzyka ale zupełnie się z tym nie czujesz nie śpisz to po prostu weź tego ryzyka mniej natomiast tu mi się aż dygresja nasuwa pewnie Wiele osób ma tak że w ogóle nie chce ryzyka No ale tu wracamy do tego punktu wyjścia na samym wstępie odcinka je tak ale jeżeli też nic nie robisz to ty tak czy siak masz to ryzyko masz to ryzyko że nie zrealizujesz swoich celów że inflacja przeje twoje twoje oszczędności więc trzeba się po prostu pogodzić z tym że jakieś ryzyko zawsze na sobie mamy tylko trzeba je po prostu kontrolować I kolejna rzecz właśnie trochę związana to to jakie mamy doświadczenia pod tym względem bo może jest tak że na przykład niedawno zainwestowałeś w covid Czy w 2022 roku i była strata i z tego punktu i z tego punktu startowego w ogóle nie chcesz podejmować kolejnych Ryzyk to ma nawet takie taką nazwę efekt węża że ktoś ugryziony potem zupełnie Stroni od danych inwestycji i to jest coś co warto sobie uświadomić żeby nie popełniać błędu takiego że nie biorę zupełnie ryzyka a potem wrócić na przykład na fali dobrych wyników na giełdzie więc pamiętajmy też że tymczasowo ta skłonność do ryzyka się zmienia Kolejna sprawa trzeba wiedzieć w co się inwestuje czyli mieć podstawową wiedzę o tych najważniejszych klasach aktywów trzeba wiedzieć że jak stopy procentowe będą rosły to nie jest niczym nadzwyczajnym że obligacje notowane na rynku tracą na wartości że jak wzrost gospodarczy jest niższy od oczekiwań to akcje będą wtedy tracić że złoto nie jest receptą na wysoką inflację w każdej sytuacji i tak dalej i tak dalej Po prostu trzeba naprawdę taką esencję wiedzy o każdej klasie aktywów mieć nie trzeba się z tego doktoryzować ale zasada pod tytułem rozumiem w co inwestuje obowiązuje i naprawdę warto się tego trzymać więc inwestujemy w te klasy aktywów które znamy i rozumiemy i powoli Zbliżamy się do końca tej listy o tobie I tu się pojawia rzecz którą często usłyszycie pierwszą to ile na tym Da się zarobić i podstawowa rzecz jest taka by mieć realistyczne oczekiwania co do stóp zwrotu i realistyczne Po pierwsze w odniesieniu do czego No moim zdaniem kontrproduktywne jest takie rozważanie to czy to 10 15 20 proc rocznie bo Ważne jest to do jakiej inflacji się porównujemy w czasach wysokiej inflacji zazwyczaj też potrafią być wysokie stopy zwrotu z klas aktywu przy niskiej inflacji niższe więc w stosunku do inflacji trzeba kombinować i ile można realistycznie oczekiwać Słuchajcie co badanie co jakieś co jakieś narzędzie analityczne to trochę inne cyfry się pojawiają my na przykład lubimy takie badanie które od 1870 roku Do 2015 przebadał mnóstwo różnych krajów i odpowiedziało na pytanie ile ponad inflację średniorocznie zarabiały takie krótkoterminowe bony skarbowe obligacje akcje i też nieruchomości dotyczy to 16 krajów z tak zwanych rynków rozwiniętych Które wtedy były i przedział jest mnie więcej taki takie krótkoterminowe bony skarbowe przynosiły ponad inflację średnioroczne w takim bardzo długim okresie 08 PR niecałe obligacje niecałe 2 PR akcje takie około 4,5 PR średniorocznie ponad to i nieruchomości około 6 i6 i zobaczcie że nie ma tutaj prawda obietnicy że zarobisz 10 proc rocznie choćby nie wiem co to jest klucz n kotwicz się na tym że to jest konkretnie 464 to nie jest aż takie ważne Bo jakbyśmy zmienili okres to wychodzą trochę inne cyfry najważniejszy wniosek z tego jest taki że po pierwsze te klasy aktywów Jeśli je podobamy do nawet te najprostsze do portfela pozwalają już nam powalczyć z inflacją A druga rzecz to to taka że nie ma tam tych właśnie dwucyfrowych wysokich stóp zwrotu ponad inflację dwucyfrowych wysokich ponad inflację i kolejna bardzo ważna rzecz jeśli spojrzycie Jak wyglądały takie stopy zwrotu od też tego 870 roku na akcjach czy na nieruchomościach tutaj to pokazujemy w takich 10-letnich okresach czasowych to Zauważcie że one też się bardzo wahały tam przed chwilą pokazywaliśmy trzeba wiedzieć że ta średnia to tylko jeden punkt od niego się odchylamy i były takie dekady kiedy inflacji nie udawało się pobić tym klasą aktywów były takie kiedy po dekadzie było to dwucyfrową ten wynik wsus inflacja był dwucyfrowy Trzymajmy się gdzieś w tych rozważaniach ile realistycznie środka i dla mnie taki prosty wniosek Jeżeli gdzieś słyszysz 10 15 proc ponad inflację to powinna zapalić s lampka że to może być jakiś sprzedawca marzeń albo No po prostu ktoś kto proponuje bardzo ryzykowne podejście które pewnie ma duże szanse się nie sprawdzić tak ja mam takie założenie że nie wiem wiecie obligacje indeksowane inflacją No tobie mamy marżę tak tam 12,5 ponad inflację akcje globalne Myślę że racjonalnym Założ jest jakieś 5 6 proc ponad inflację i pozostałe aktywa gdzieś tam pomiędzy tymi wartościami oscylują ale z tego tutaj wykresu widać że nawet w 10 letnich okresach te stopy mogą być wyższe ale mogą być też niższe natomiast Zobaczcie Im dłuższy okres tym większa szansa że tu po pierwsze pobijemy solidnie tę inflację i warto o tym pamiętać natomiast bardzo dużo zależy od tego jaki wybierzemy okres ktoś wam powie że od 1970 roku stopa zwrotu wyniosła x ale jak dodamy do tego rok 2022 To się okaże że ta średnia stopa zwrotu drastycznie spadła natomiast możecie sobie gdzieś kalibrować te swoje oczekiwania na przykład Korzystając po prostu z serwisów i z oczekiwań publikowanych przez różnego rodzaju firmy inwestycyjne i tutaj na slajdzie Mamy dla was trzy przykłady research affiliates firma firma blackrock i firma JP Morgan możecie zobaczyć jakie są ich długoterminowe oczekiwania w zakresie poszczególnych klas aktywów jakie mniej więcej ryzyko tym klasom aktywów przypisują warto sobie to na to zajrzeć żeby skalibrować oczekiwania natomiast nic nam to nie mówi o tym ile rzeczywiście zarobią te klasy aktywów w przyszłości jest to po prostu element budowania sobie tej swojej strategii Tak więc wszelkie dyskusje pod tytułem stopa zwrotu wyniosła 5 proc a ktoś mi powi nie nie nie 5,75 to jest bzdura bo tor mówimy że kiedyś w przeszłości tak było jak będzie w przyszłości nie wiemy ale jeśli Założymy że gospodarki będą się rozwijać townie gdzieś w tych granicach Będziemy się poruszać więc te oczekiwania muszą być po prostu racjonalne i tak dochodzimy Słuchajcie płynnie do tej ące części czyli jak zbudować ten portfel i tu za chwilę wrócimy do po co nam były te określania ile wytrzymamy straty i jakiej oczekiwanej stopy zwrotu jaką oczekiwaną stopę zwrotu byśmy chcieli zobaczyć natomiast będziemy juć o konkretnych klasach aktywów i bardzo ważne przypomnienie robimy to wszystko w celu edukacj To są nasze też często opinie nie naśladujcie nas i nie kopiuj Szczególnie przy takim odcinku gdzie mówimy o tym żeby zbudować własną strategię inwestycyjną jest to na czasie ostrzeżenie Słuchajcie mówimy o portfelu inwestycyjnym Nie bez powodu Jeżeli ktoś ma tylko gotówkę to stawia na jednego konia w wyścigu inwestycyjnym na gotówkę A jak możecie zobaczyć tu jest taka kojarzy mi się z tablicą Mendelejewa bo ostatnio dużo z moją Gabrysią siedziałem nad chemią to gotówka przez wiele lat była najgorszą klasą aktywów No wyjątkiem był rok 2002 na przykład tu czy 2018 gdzie inne klasy aktywów traciły ale zwróćcie uwagę jak bardzo różnie w poszczególnych latach te klasy aktywów się zachowywały weźmy sobie rejty czyli takie akcyjne akcyjną ekspozycję na akcje na nieruchomości tak tu się powiem Zobaczcie rok 2019 28,7 proc na plusie druga najlepsza klasa aktywów ale już rok później 2020 min 5 i1 najgorsza ze wszystkich klas aktywów ale bum przychodzi rok 2021 Wow 41 I3 PR do góry fantastyczna klasa aktywów i tylko po to żeby w 2022 stracić 24,4 i znowu wylądować na końcu stawki postawienie na jednego konia wiąże się z bardzo nieprzyjemnym snem i z tym że po prostu są ciężkie emocje które nam tutaj będą towarzyszyć i drugi element jest taki że portfel to jest coś z niż tylko taka prosta suma złożona tych aktywów bo ze względu na tak zwaną korelację między aktywami kiedy je zmieszamy to spada nam sumaryczne ryzyko tego portfela No tak samo jak drużyna piłkarska to nie jest 11 sportowców biegających Lewandowskich przegrał muszą być bardz zawodnicy o różnych umiejętnościach na różne rodzaje spotkań i jak widzicie tą tablicę Manda to ja rozumiem że może być taki efekt przytłoczenia Ojejku to jest tyle różnych tych klas aktywów których tu się w ogóle chwycić i jeszcze jak przed chwilą powiedzieliśmy że trzeba wiedzieć w co inwestujesz No to od czego zacząć dobra wiadomość jest taka że klasa aktywów w klasie aktywów nierówna i są takie które są bardzo uniwersalne i pewnie znajdą się w większości przeważającej portfeli inwestycyjnych i temacie przez nas powiedzmy Sob tak przez nas subiektywnie wyselekcjonowane i tutaj posg im wyżej na na tym zestawieniu zobaczycie klasa aktywów tym bardziej jest ona uniwersalna i takie rzeczy jak gotówka i lokaty obligacje detaliczne czy akcje globalne jak tak sobie z Marcinem debatowali miy Oczywiście to jest nasz podział jesteśmy ciekawi czy wy byście coś tutaj dodali dla nas te trzy to jest taki absolutny trzon od którego trzeba zacząć To są te podstawowe potem Zastanawialiśmy się i doszliśmy do tego że są takie które uzupełniają te podstawowe i można z czasem zacząć się poznawać dokładać takie jak nieruchomości złoto koszyk surowców może rejty akcje zaczą dzielić z globalnych na rynki rozwinięte czy wschodzące to już jest kiedy zgłębiam ten proces inwestowania i trochę troszeczkę wchodzimy w głębiej mamy czas też żeby to optymalizować natomiast jest bardzo wiele takich rodzajów inwestycji które byśmy wprost nazwali egzotyk i to mogą być od takich które są mało egzotyczne jak na przykład globalne akcje małych spółek po aż tak odjechane jakieś uran Krypto czy inwestycje venger Capital Oczywiście jest też wiele opcji środku takich jak inwestowanie w pojedyncze akcje i bardzo dużo wyznaczy wam odpowiedź na pytanie ile możecie na to Poświęcić czasu bo Marcin Zobaczmy na przykładzie twojego portfela długoterminowego po które ty sięgasz w tej chwili poza nieruchomościami mam akcje rynków rozwiniętych i wschodzących złoto obligacje detaliczne tak portfelu więc koniec nie komplikuje tego w żaden sposób nawet w portfelu tym ofensywnym to właśnie akcje globalne dominują i są i nieruchomo też tam dominują ale mało bardzo Mam tutaj tej egzotyki ale ludzie bardzo dużo czasu poświęcają właśnie na takie wow którą tam akcje małej spółki teraz kupić żeby zarobić Bardzo dużo pieniędzy żeby zarobić Bardzo dużo pieniędzy najlepiej skoncentrować się na swojej pracy to jest myślę porada która w 99 PR przypadków będzie prawdziwa wybierając klasę aktywów Zacznij od takich najbardziej uniwersalnych a dopiero potem bardziej takie specjalistyczne Jeżeli masz na to czas i energię No i teraz pytanie Dobra to Trzeba dopasować jakoś wagi do tych aktywów i jak do tego podejść Słuchajcie Jeżeli dobrze przeszliście sobie ten pierwszy element o tobie No to dużo dowiedzieliście się fajnych rzeczy i między innymi wiecie dokładnie ile Jesteście gotowi stracić jaki jest ten wasz próg bólu czyli tam maksymalne obsunięcie kapitału mniej więcej Wiecie jaka jest ta oczekiwana stopa zwrotu i gdybym ja robił taki portfel dla siebie z podstawową wiedzą i załóżmy że tu by nam jeszcze wyszło że okej pouczył się do detali obligacjach skarbowych No i rozumiem mniej więcej jak działają akcje globalne i wiem że nie jest niczym nadzwyczajnym że one stracą na wartości na przykład 50 proc takim fatalnym roku przeliczeni na złotówki żeby było bardzo bardzo trudny rok No to jak mam tu 50 proc straty na obligacjach tych indeksowanych inflacją na minusie Nie będę nigdy no to jakby na przykład wyglądał taki portfel połowa tego i połowa tego w najgorszym oczywiście możliwym momencie bo tak tutaj się koncentrujemy Słuchajcie na ryzyku i to jest nasz to jest punkt wyjścia naprawdę tego warto warto zacząć bo jeżeli nie dopasuje sobie ryzyka to będziecie uciekać po prostu z rynku w najgorszym momencie i mieć fatalne wyniki inwestycyjne bo będziecie po prostu Mieli straty No więc weźmy sobie taki portfel że połowę wkładam w globalny rynek akcji zakładam sobie że 50 proc stracę w ciężkim roku Jeżeli tego tych akcji jest połowa w portfelu No to stracę 25 proc na tych akcjach ale te obligacje dadzą mi zarobić przynajmniej tą marżę Nawet jeżeli to by była jakaś wielka recesja i mocna deflacja tak więc pewnie minus 24 proc by taki portfel był z takim portfelem mogę spać spokojniej nie mogę spać spokojniej No to zmniejszam akcje kosztem obligacji a jak A jak chcę więcej ryzyka to mogę ich trochę dodać ale jest to jakiś taki rozsądny punkt wyjścia potem gdybym chciał bardziej z tym kombinować No to już pojawiają się nieco bardziej skomplikowane obliczenia Natomiast tutaj Powiedzmy że to jest taki iteracyjny proces że okej Próbuję Patrzę jak mi to wychodzi na na cyfrach i próbuję to jakoś dopasować do tych swoich odpowiedzi o mnie tak i tym to ja zadał nam pytanie byłoby cudownie jeżeli podali byście narzędzia które mogą się przydać do testowania stworzonej strategii na danych historycznych i takie trzy narzędzia darmowe internetowe które chcielibyśmy wam gorąco polecić sami sobie do nich po prostu przy pewnych pomysłach zaglądamy patrzymy analizujemy to portfolio Charts asset allocation Interactive od research affiliates i portfolio Visualizer każde z tych narzędzi ma naprawdę też y potężne możliwości ale można bardzo prosto zacząć Po prostu patrząc na przykład rozkład stóp zwrotu i właśnie maksymalne obsunięcia kapitału czyli ile na przykład dany portfel straciłby w konkretnym roku i właśnie dzięki przy pomocy takiego narzędzia kalibrować sobie mniej więcej ile takiego ryzyka w portfelu możemy mieć ryzyka czyli na przykład tych akcji na tle obligacji i też z czasem jak poznacie kolejne klasy aktywów dołożyć sobie jakąś do do takiego narzędzia zobaczyć jak ona wpłynęłaby na ten portfel gdyby miała tam 5 10 15 proc może więcej i yyy na tej podstawie będziecie w stanie sobie rozbudowywać tą swoją strategię ale też dają te narzędzia możliwość zaczęcia od prostego No to jest bardzo ważna sprawa Słuchajcie naprawdę Miejcie wielki dystans do tego modelowania bo to nie jest apteka to po pierwsze Po drugie każdy kolejny rok dodany tam stóp zwrotu zmienia nieco te założenia więc to jest bardziej takie zorientowanie się jak będzie wyglądała ta moja przygoda jak ponieważ wiem jak w przeszłości wyglądała przygoda z takim portfelem ile on mniej więcej tracił w najgorszym momencie ile on mniej więcej zarabiał jak to wyglądało na tle takiego ogólnego rynku akcji bo tam można sobie różne rzeczy porównywać to pozwala nam lepiej skalibrować te nasze oczekiwania i bardzo ważna sprawa nie ma żadnej gwarancji że w przyszłości to będzie wyglądało dokładnie tak samo a w zasadzie jest gwarancja że to nie będzie dokładnie tak samo to będzie będzie podobnie ale jednak inaczej prosta sprawa Zobaczcie nawet jeżeli w tych danych historycznych jest jakiś najgorszy historycznie rok to ten najgorszy historyczny rok kiedyś nie był najgorszym historycznym rokiem przed nim był jakiś inny najgorszy historyczny rok który nie był tak zły więc trzeba mieć naprawdę bardzo duży dystans i mówię o tym bo ja już tyle widziałem takich pytań takiego cyzelowanie czy dodać 13,2 proc czegoś do portfela bo to o 0,7 średniorocznie poprawi mi stopy wę skali 50 lat poprawi mi o tyle Nie róbcie prostej ekstrapolacji przeszłości na przyszłość jak mówił Warren buffett bardzo lubię to powiedzenie on chyba ke cytował Wolę mniej więcej mieć rację niż bardzo dokładnie się mylić I w tym kontekście też fajną inspiracją mogą być na portfolio chart zawarte takie gotowce portfeli absolutnie ich nie kopiuj Ale zobaczcie zajrzyjcie do środka Zobaczcie jako inspirację co część z nich jest stworzona przez naprawdę wytrawnych inwestorów i co jest tam znamienne to tam nie ma portfeli Gdzie jest 23,5 PR złota i do trzeciego miejsca po przecinku po ustalane wagi Często są to na przykład po 25 proc jakieś konkretne klasy aktywów najważniejsze żebyście wiedzieli że portfel który wam zajmie mało czasu i Który Z którym startuje nawet powinien być prosty i to nie ma duż musi być Prost szkoda szkoda na to czasu i prądu kochani Macie załatwione to przechodzimy do wyboru konkretnych instrumentów Tak wiemy jakie klasy aktywów to jak odwzorować na przykład jest pytanie Czy moglibyście podpowiedzieć jakie ETF dla początkujących jakie byście rozważy zakładając że zaczynamy od tych podstawowych dwóch klas aktywów o których mówiłem czyli obligacji indeksowanych inflacją i akcji globalnych jest taka strona Just ETF Bardzo ją polecam możecie sobie wpisać jakie ETF naśladują szerokie indeksy globalne No i na przykład takie indeksy najbardziej popularne MS All Country World i f All World I tutaj macie listę s etfów na przykład MS ETF to jest ETF którego mam dużo w swoim portfelu ofensywnym może być vangard f All to są te europejskie naam ważna informacja jest również taka że najlepiej jest dobierać do swojego portfela ETF akumulujące dywidendy ponieważ to jest efektywne podatkowo i czasowo bo nie musicie potem rozliczać się z wypłaconych dywidend i nie musicie potem no wypełniać tych formularzy podatkowych Kolejna sprawa ale nie musicie się też martwić co W co zainwestować tą gotówkę wypłaconą w formie dywidendy i ponosić kosztów transakcyjnych z tym związanych co dla jasności nie oznacza że z tych dywidend rezygnujecie one po prostu zostają w portfelu i są reinwestowane d zwiększają stopę zwrotu takich etfów doceńmy też że w tym pytaniu już było konkretnie o ETF a w swojej strategii inwestycyjnej właśnie trzeba zadać sobie dobra to czy ja chcę używać etfów które są tanie i pasywne czy na przykład będę korzystać z usług jakiegoś innej instytucji z droższym produktem więc koszty też są bardzo ważnym elementem i tu nawet macie wymieniony taki element Total expense Ratio w kolumnie drugiej od prawej strony pokazujący Ile rocznie kosztuje taki instrument i na to realnie macie wpływ budując swoją strateg strateg inwestycyjną ile oddacie po prostu instytucji która Was prowadzi dobra dobrze siebie znamy wybraliśmy klasy aktywów na których się znamy dopasowaliśmy wagi do naszego poziomu ryzyka i oczekiwanej stopy zwrotu wybraliśmy instrumenty więc trzeba jeszcze wybrać instytucje finansowe tutaj może przelecimy szybko Maciek z jakich Ty korzystasz domów maklerskich mnie to wyznacza Ike x i to że chcę inwestować za granicą więc Zobaczcie poprzednie punkty już prowadzą też do do zawężenia wyborów w kolejnym i dla mnie to jest akurat w tym momencie Bossa czyli Maklerski Bos banku do którego się przenoszę w tym momencie z mBanku ze swoim ik i też Rozważam w tym momencie pod swój portfel ofensywny brokera jednak zagranicznego może Interactive Brokers A ja jak wiecie Bo to pokazuje Bossa jeśli chodzi o Ike x xtb tam pokazuje ten mały portfel i tam też sobie inwestuje ze względu na plany prowizyjne które tam obowiązują i Interactive Brock portfel ofensywny i tam gdzie są te aktywa zagraniczne czy nie chcemy nikomu robić tutaj reklamę My akurat z tego korzystamy może się okazać że dla ciebie na przykład będzie inna instytucja dobry punkt wyjścia przy Rozglądam się na przykład za brokerami oczywiście dużo niuansów można dalej dyskutować to komplikować ale my nie będziemy się komplikować jedziemy dalej reguły działania w ogóle zaczynamy to bardzo r czyli wiemy o tobie ta część Znamy siebie już mniej więcej wiemy jak dziać druga sprawa dobra już mamy ten portfel mamy go na papierze mamy go przebadano wiemy gdzie będziemy kupować jeszcze przed rozpoczęciem inwestowania naprawdę warto jest sobie spisać parę reguł i jeszcze kilka rzeczy ustalić Pierwsza sprawa monitorowanie i Analiza wyników Jak często to robić tak codzienne ekscytować wam aplikację myfund zaoszczędzę bardzo fajnie w każdym momencie ten swój portfel obserwować większość osób naprawdę nie ma pojęcia jakie ma wyniki wie mniej więcej ile wpłaciło mniej więcej ile zarobiło ale jak to się ma do jakiegoś do jakiejś inflacji do punktu odniesienia do innych rzeczy Ludzie bardzo błędnie te wyniki interpretują Albo ich nie liczą dobra A jak często ty patrzysz na swoje wyniki No mam w aplikacji myfund więc zaglądam powiedzmy sobie ponieważ mam to mam to na bieżąco No to zaglądam pewnie nie wiem kilka razy w tygodniu tak ale patrząc się na portfel ofensywny ale bardzo ważna sprawa W ogóle nie interesuje mnie to co się dzieje na przykład z portfelem długoterminowym po drodze jak się zbliża moment w którym mam opublikować wtorek z finansami z kwartalnym wynikami to sobie zaglądam częściej No ciekawe jaki tam wyniczenko częściej ale jeżeli masz to monitorowane w inny sposób można to schować i odłożyć chodzi Po prostu o to żeby pod wpływem czegoś takiego jak na przykład ojej mój portfel stracił 3 PR nie podejmować złych wyników więc ja w ogóle nie zauważam tam złych nie zauważam tam na przykład drowów tak jak patrzę się na wykres dru raz na kwartał o 5 proc się odsunęła gdzieś tam po drodze nawet tego nie widziałem u mnie cuda zajmuje po prostu skupienie się na dwóch pozostałych filarach budowania bogactwa i jakoś nie znajduje czas żeby zbyt często śledzić te wyniki wystarcza mi dosłownie dwa trzy razy w miesiącu też z my Funda korzystam jak będziesz balansować Maciek jeszcze ważna rzecz to jest super ważna decyzja bo rebalans nowanie czyli przywracanie wag w tym portfelu naszym do takich jak sobie wyjściowo ustaliliśmy jest konieczne żeby utrzymać konkretny poziom ryzyka No będą te elementy się inaczej zachowywać czasami akcje będą miały świetną Pasę i na przykład wzrośnie ich udział w portfelu No ale jak wzrośnie ich udział w portfelu to oznacza że wzrosło też ryzyko całego portfela i wtedy przywracanie tego ryzyka może się dziać albo nowymi wpłatami albo raz na jakiś czas bo sobie ustalimy taki interwał może na przykład aplikacja wyśle nam powiadomienie że Przekroczyłeś poziom 5 punktów procentowych ponad twoją konkretną wagę która była w portfelu i warto już sobie na samym początku to ustalić bo to też potem zmniejsza pokusy i trudność podejmowania decyzji w momencie kiedy coś konkretnie dzieje się kiedy są duże emocje o na akcj dzieje się Super to może zostawić mam regułę działania trzymam się tej reguły nie kombinuję potem i nie tracę czasu na takie rozważania kolejny punkt Co zrobisz gdy spadnie wartość słuchajcie ja to nazywam takim listem do siebie Gdzie warto sobie już teraz napisać okej założyłem sobie że ten portfel może stracić 25 proc czy tam 30 proc czy 50 proc w zależności co do niego włoży co wtedy będę robił bo to będzie zupełnie inna sytuacja niż w momencie kiedy ten portfel sobie projektuje i jest spokojnie Wtedy będzie strach będzie panika w gazetach będą pisać że świat się kończy że w ogóle wszystkie aktywa to już teraz wyrzucić do śmieci że koniec akcji inflacja pożre wszystko więc napiszcie sobie co zrobię gdy mój portfel straci na przykład 30 proc nie i najlepiej sobie napisać z uśmiechem będę wtedy dokupować taniejące aktywa albo wiem że będę się wtedy bał ale mimo wszystko dokupię do takiej wagi jaką sobie założyłem i tak dalej i tak dalej napisać taki list do siebie ewentualnie gdzie sięgniesz po wsparcie y do jak do jakich inwestorów z są tacy inwestorzy którzy są bardzo długo na rynku którzy są długie dekady i ja lubię takie powiedzenie że na rynku Są Odważni inwestorzy i starzy inwestorzy ale nie ma starych odważnych inwestorów dlatego że jeżeli ktoś inwestuje bardzo długo to sobie daruje tę odwagę i skupia się przede wszystkim na ryzyku i warto słuchać Nie wiem howarda Marksa czy chociażby warrena buffetta kto ci tam Maciek masz kogoś jeszcze kto by ci przyszedł do głowy Rej dalio to z takich osób które jak jest panika to zwykle mają taki uspokajający No i gdzie poszukasz wiarygodnych informacji i ostatni punkt w naszej na naszej liście to nie stresuj się że to jest wyryte w Kamieniu już będziecie musieli do końca życia się trzymać tej strategii bo na pewno ta strategia się zmieni i może się zmieniać Albo dlatego że coś wydarzy się na zewnątrz nie wiem wprowadzą jakiś złodziejski podatek na przykład od nieruchomości politycy No to jaki wtedy sens będzie miało inwestowanie w nieruchomości trzeba będzie to zweryfikować albo na przykład pojawi się z kolei jakiś super instrument bardzo fajny rodzaj obligacji Z którego będzie można skorzystać No to też zweryfikujemy sobie czy nie dołożyć tego nie wymienić czegoś w portfelu jest tego dobry przykład Marcin w odpowiedzi na takie warunki rynkowe w których rentowność obligacji notowanych była po prostu bardzo niska wyciął te obligacje z portfela i to była taka jedna decyzja która się zadziała Słuchajcie też będzie się zmieniała wasza wiedza nie więc zmiana decyzji pod wpływem zdobycia lepszych informacji czy poszerzenia wiedzy to jest racjonalne zachowanie tak to nie musicie za wszelką cenę postawić na konsekwencje alby się waliło paliwo To nie jest dogmat ale im mniej tych zmian tym lepiej a będzie mniej zmian jak będzie dobrze przemyślana strategia i kochani patrz się na tą listę teraz jest 1052 osoby na live widzę bardzo się z tego cieszę i zdaję sobie sprawę że u wielu z was pojawia się takie wrażenie A kurczę dużo tego jest Ja to rozumiem ale naprawdę my bardzo Wierzymy w to że najlepiej jest włożyć pracę poświęcić na to kilka dni kilka tygodni może nie wiem trzy miesiące lub pół roku ale zrobić sobie to w taki przemyślany sposób zdobyć tę wiedzę rozpisać sobie tę strategię inwestycyjną przetestować ją zbadać spisać sobie te reguły postępowania i macie z głowy na 40 lat przez 40 50 kolejnych lat nie musicie co roku pytać panie A co teraz najlepiej zainwestować Czy w srebro czy w akcje Czy w coś bo niestety wtedy co roku możecie sobie zajrzeć do takiego dokumentu po prostu spokojnie i zobaczyć Dobra to czy coś się zmieniło i właśnie warto to przepisać sobie na papier bo on chętnie to przyjmie do działania sekund podsumować pada to pytanie w co inwestować Słuchajcie zobaczcie jak wiele jest elementów A jak banal jak bardzo upraszczając pytaniem jest w co zainwestować bo on dotyczy tylko wyboru instrumentów i często jest ile na tym zarobię czyli oczekiwanych stób zwrotu jak wiele jest innych zmiennych które koniecznie trzeba wziąć pod uwagę żeby wytrwać potem tych dobrze się z nimi czuć i Słuchajcie wiem że tego jest sporo ale My nie sprzedajemy marzeń tylko mówimy jak należy to zrobić w poprawny sposób i mam że znowu żeby nie było że my się nagaduje ćwiczenie wypiszcie sobie odpowiedzi na pytania z tej kolumny o tobie przygotowując inwestowania to jest bardzo Naprawdę fajne ćwiczenie i Człowiek sam sobie otwiera oczy na wiele rzeczy Skorzystajcie też z tych narzędzi które znajdziecie do nich linki w tym nagraniu Chociażby po to żeby porównać zakładaną swoją stopę zwrotu z tym co dzisiaj zakładają na przyszłość firmy inwestycyjne czy co przynosiły poszczególne portfele na przykład na portfolio chart sobie to Porównajcie skalibruj te dwie rzeczy a jeżeli rodzą wam się nowe pytania bo pewnie tak jest to jest super sygnał zapisujcie sobie te pytania Zobaczcie bo one wam świetnie pokazują jakiej jeszcze wiedzy albo jakich informacji Wam brakuje żeby zainwestować świadomie i nie popełniać tych błędów i potem po prostu można pytanie Po pytaniu sobie te wątpliwości rozwiewać mamy niekończącą się listę takich pytań właściw które wiemy że swobodnie sobie będziemy gdzieś odpowiadali Ale dzięki temu że raz Zrobiliśmy to i rozumiemy Co to jest Jak to działa to naprawdę to inwestowanie zajmuje dużo mniej czasu i można ten czas poświęcić na inne rzeczy Kochani bardzo was też serdecznie zapraszamy jeżeli po przejściu tych wszystkich rzeczy jeżeli macie jeszcze jakieś pytania albo chcielibyście w sposób taki bardziej systemowy tę swoją strategię inwestycyjną opracować inwestować bardziej świadomie to jedną ze ścieżek w naszej nowej społeczności Fin crafters to jest taka platforma społecznościowe edukacyjna i o niej bardzo dokładnie Opowiem wam za tydzień na wtorku z finansami będziemy między innymi taką ścieżkę z Maćkiem realizować i już 15 lutego będzie możliwość dołączenia do tego Rozpoczniemy sprzedaż otwarcie tej platformy będzie 1 marca lista zainteresowanych osób Słuchajcie sprawdziłem przed tym to już jest 5678 więc jestem bardzo ciekawy ile was będzie za tydzień na wtorku powiemy o wszystkim o cenach Co tam się dokładnie znajd Słuchajcie nawet jeżeli macie już swoje portfele ale na przykład macie jakieś znaki zapytania wtorku zróbcie Te kroki o których wam mówiliśmy Zobaczcie gdzie macie luki w swoim myśleniu Popatrzcie Jak można jeszcze tą swoją strategię ewentualnie poprawić a jeżeli jeszcze tego nie robiliście I inwestujecie chybił trafił nazwaliśmy to algorytmem przejście krok po kroku naprawdę otwiera oczy na wiele spraw i bardzo was do tego zachęcamy zmienia zupełnie zasady rozmowy potem o inwestowaniu i każdemu ze swoich bliskich bym właśnie przejście przez taki proces No na pewno polecił i chętnie bym przeszedł bo potem zupełnie inaczej działamy w tym inwestowaniu Dzięki za super pytania Dzięki że byliście dzisiaj z nami wspaniałego wieczoru trzymajcie się i do zobaczenia za tydzień cześć [Muzyka] C [Muzyka]