Emocje na giełdzie – największy wróg czy ukryty motor decyzji? [Zarządzanie emocjami na giełdzie]

[muzyka] Większości ludzi wydaje się, że inwestowanie to głównie liczby, wykresy i chłodne kalkulacje. Ale prawda jest taka, że to głównie emocje rządzą giełdą. Strach, chciwość, euforia, panika, to one w dużej mierze decydują co kupujemy, co sprzedajemy oraz kiedy to robimy. I co ciekawe, nawet doświadczeni inwestorzy z wieloletnim stażem na rynku bardzo często popełniają błędy inwestycyjne właśnie ze względu na emocje. W tym filmie pokażę wam jakie emocje najczęściej powodują, że popełniamy tego typu błędy, jakie błędy są najczęstsze oraz co możemy zrobić, żeby temu zapobiec. Problem polega na tym, że nasz mózg nie ewoluował do tego, aby inwestować na rynkach finansowych. Został on stworzony do szybkich reakcji na zagrożenie, tak zwane walcz albo uciekaj. Kiedy widzimy spadające ceny akcji, wtedy mózg odbiera to jako niebezpieczeństwo, jako realne zagrożenie. Emocje przejmują kontrolę i nagle zaczynamy panikować. Właśnie tym zajmował się Daniel Kanman, laureat nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii, który co ciekawe nie był z wykształcenia ekonomistą a psychologiem, ale który pokazał, że pod wpływem emocji ludzie yyy a zwłaszcza inwestorzy często nie podejmują racjonalnych, przekalkulowanych decyzji, tylko właśnie impulsywne, emocjonalne decyzje, które później najczęściej kończą się dużymi problemami tudzież dużymi stratami. Pierwszą i najsilniejszą emocją jest strach. Wyobraź sobie taki scenariusz. Rynki zaczynają spadać, akcje tracą na wartości, portfel robi się czerwony, a wszelkie media krzyczą i trąbią o kryzysie. I co robi typowy inwestor? Zaczyna sprzedawać. I problem polega na tym, że często to jest właśnie sprzedawanie na dołku, czyli de facto w najgorszym możliwym momencie. Strach powoduje, że chcemy jak najszybciej otrzymać ulgę i po prostu móc się zrelaksować, nie myśleć o tych potencjalnych jeszcze większych stratach i wolimy po prostu zebrać takie straty, które już mamy i na tym zakończyć. Strach sprawia, że nie myślimy długoterminowo. Podejmujemy impulsywne decyzje, czyli bardzo często najgorsze możliwe decyzje. I przede wszystkim, tak jak wspomniałem, chcemy natychmiastowej ulgi. I paradoksalnie właśnie wtedy, kiedy strach jest najsilniejszy, często pojawiają się najlepsze okazje inwestycyjne. Druga strona medalu to chciwość. Rynek rośnie, wszyscy chwalą się zyskami, a na YouTubie zaczyna się pojawiać tytuły na zasadzie to dopiero początek wzrostów. Firma XY Z wzrosła o 100% w tak krótkim czasie. To dopiero początek wzrostów w branży AI, krypto czy na metalach szlachetnych. I standardową reakcją emocjonalną jest impulsywny zakup, bo obawiamy się, że to nas ominie i nie możemy sobie na to pozwolić. I to właśnie jest FOMO, czyli z angielskiego fear of missing out, czyli tłumacząc po prostu lęk przed tym, że ominie nas okazja inwestycyjna i ona już więcej się nie pojawi, już więcej nie będziemy mieli takiej okazji. W praktyce kończy się to bardzo często kupowaniem aktywów, które są już bardzo drogie. ich wyceny zdążyły już wywindować do naprawdę wysokich poziomów, ale po prostu myślimy, że to się nie skończy, że to musi to musi iść dalej. Tak, te emocje, ta chciwość sprawia, że chcemy chcemy wierzyć, że to dopiero początek. No i nieraz kończy się to tym, że po prostu kupujemy w nieodpowiednim momencie, nie pod wpływem analizy i i konkretnych liczb, tylko po prostu pod wpływem emocji, a konkretnych chciwości. Rynek to czasem jedno wielkie emocjonalne stado. Ludzie mają tendencję do po prostu do podążania za tłumem. Skoro wszyscy kupują, to znaczy, że muszą wiedzieć coś, czego ja nie wiem. Skoro wszyscy sprzedają, no to znaczy, że że to chyba jakaś katastrofa, tak? No trzeba sprzedać koniecznie. Media społecznościowe jeszcze tylko bardziej to wszystko nakręcają, pompują te nasze emocje, ponieważ widzimy setki postów na temat zysków, wzrostów, profitów i tak dalej. I efekt jest taki, że czujemy po prostu, że musimy teraz w tym momencie, w tej sekundzie podjąć decyzję, bo już nie nadarze się taka okazja. No i kończy się to tym, że podejmujemy decyzj nie na podstawie analizy, na podstawie faktów i tak dalej, tylko pod wpływem impulsu i emocji. I tak jak mówię, jest to z reguły najgorszy możliwy scenariusz do podejmowania decyzji. Jest jeszcze jeden bardzo typowy błąd emocjonalny. mianowicie kiedy widzimy już jakieś zyski na naszych pozycjach, jak najszybciej je sprzedajemy. Yyy, podczas gdy widzimy straty na innych pozycjach, w innych aktywach, trzymamy je długimi miesiącami, a nawet latami. W rezultacie szybko ucinamy zyski i nie dajemy im rosnąć jeszcze dłużej. A z kolei straty trzymamy i trzymamy i nieraz pozwalają pozwalamy im się powiększać i powiększać. Te emocje działają w ten sposób, że zyski po prostu chcemy jak najszybciej spieniężyć, bo przecież za chwilę może może być na zero, może nawet na czerwono. No trzeba te zyski spieniężyć, prawda? A straty z tyłu głowy myślimy sobie: "Okej, no na razie jesteśmy na czerwono, na razie jesteśmy na minusie, ale na spokojnie odrobimy to. Zamiast dokonać konkretnej analizy, zobaczyć czy może nasze nasze oryginalne założenia już nie są aktualne, już nie mają racji bytu, to wolimy po prostu zamieć to pod dywan, przeczekać i trzymać kciuki na to, że faktycznie uda się odrobić te straty. To czysta gra emocji, zarówno strachu, że zysk zniknie, jak i nadziei, że strata sama się naprawi. Psychologia finansowa jasno pokazuje, że ludzie nie są racjonalnymi graczami, jeśli chodzi o inwestowanie. Badania pokazują między innymi, że straty bolą nas dwa razy mocniej niż cieszą zyski. Podejmujemy nieracjonalne i emocjonalne decyzje nawet wtedy, kiedy wiemy, że tego nie powinniśmy robić. Czyli mimo nawet tej świadomości to i tak to robimy oraz bardzo często przeceniamy swoje umiejętności jeśli chodzi czy o analizę czy również po prostu o trzymanie wodzy nad tymi emocjami. Dużo z tych mechanizmów opisano w książce Thinking Fast and Slow. W tej książce Daniel Kanman, o którym już wcześniej wspominałem, wraz z Amosem Twerskim wspominają i bardzo szczegółowo opisują jak nasze decyzje zostają zniekształcone i zmanipulowane przez nasze emocje i wszelkiej maści skróty myślowe. Biorąc te wszystkie kwestie pod uwagę, co możemy zrobić, żeby zapanować nad emocjami i żeby nie pozwolić im w negatywny sposób wpłynąć na nasze wyniki finansowe? Skoro wiemy, że emocje to jest coś nieodłącznego i nie jesteśmy w stanie kompletnie ich ograniczyć, kompletnie ich wyeliminować, to znaczy, że potrzebujemy jakiegoś narzędzia, które pozwoli nam ograniczyć ich negatywny wpływ. A tym narzędziem jest nasza strategia inwestycyjna, czyli kiedy kupujemy, kiedy sprzedajemy oraz co kupujemy i co sprzedajemy. To są absolutne podstawy, które musimy założyć sobie zawczasu po to, żeby później, kiedy nieuniknione emocje na pewno nas dotkną i na pewno do nas przyjdą, żebyśmy mogli sobie wrócić do tej strategii i przypomnieć sobie jaki proces myślowy kierował nas do podjęcia tego typu decyzji, a nie innych, prawda? tak, żebyśmy mieli ten punkt zaczepny y, który będzie działał jak taka kotwica i sprawi, że w momencie, kiedy emocje będą na najwyższym poziomie, zwłaszcza te negatywne, będziemy mogli sobie na spokojnie usiąść, przeczytać raz jeszcze to przeanalizować i zobaczyć jakim procesem myślowym się kierowaliśmy. Jeśli mamy wcześniej opracowany plan oraz strategię, decyzję podejmujemy na chłodno, a nie w środku paniki. Do tego dorzucamy jeszcze dywersyfikację i nagle okazuje się, że emocje stają się już dużo, dużo mniejszym zagrożeniem. Dodatkowo im mniej patrzymy na każdy ruch wykresu, jeśli chodzi o nasz portfel i o akcje tudzież obligacje, które mamy w swoim portfelu, nieraz działa to na naszą korzyść. Zwłaszcza jeśli mówimy tutaj o inwestorach, którzy patrzą na długi termin, na długi okres, nie operują na krótkich ruchach, to faktycznie nieraz jest to bardzo korzystne, żeby po prostu kupić i zapomnieć. Nie dosłownie, ale chociaż na jakiś czas. Z tego względu, że drobne ruchy nieeraz mogą wywołać u nas negatywne emocje. Tak jak mówiłem, zobaczymy jakieś zyski, już chcemy je zamykać, już chcemy zamykać pozycję, zobaczymy straty, może zaczniemy panikować, możemy też myśleć o sprzedaży, żeby już tylko, żeby już tylko otrzymać jakąś ulgę. Natomiast jeśli planujemy inwestować na kilka miesięcy tudzież kilka lat, to nieraz lepiej jest kupić i na dłuższy czas zapomnieć, raz na jakiś czas zobaczyć co się w naszym portfelu dzieje, tak żeby po prostu nie pozwolić tym emocjom wziąć za wygraną. Kolejną rzeczą, która na pewno jest w stanie nam bardzo dobrze pomóc, to są poszczególne narzędzia, które właśnie kontrolują nasz portfel yyy tak, żebyśmy my nie musieli tego robić na bieżąco. Y dwa takie najprostsze mechanizmy to jest tak zwany stop loss oraz take profit, tak? Czyli stop loss, narzędzie, które yyy określa kiedy automatycznie nasze pozycje są zamykane na poziomie jakiejś straty, na przykład kilku procent albo jakiejś kwoty nominalnej. M tak żebyśmy po prostu y ucinali wtedy te straty i i na tym kończyli, bo takie mamy wcześniej założenie. No i take profit, czyli to samo tylko w drugim kierunku. Powiedzmy, że zakładamy sobie, że chcemy zarobić 15% na danej spółce, no ale nie chcemy codziennie je obserwować, zobaczyć co tam się dzieje, codziennie patrzeć na wykresy. Ustawiamy sobie take profit. Jeśli dojdzie do takiej kwoty, która nas satysfakcjonuje zgodnie z naszymi założeniami, no to wtedy yyy pozycja sama się zamyka, profity są yyy profity są ulokowane i i nie ma problemu. Kolejną rzeczą y jest regularne inwestowanie konkretnej kwoty w konkretnym interwale czasowym, który sobie wcześniej założymy, czyli tak zwane dollar cost averaging tudzież DCA. Yyy, strategia ta polega na tym, tak, tak jak mówiłem, inwestujemy sobie yyy konkretną kwotę yyy jaki tudzież jakiś procent na przykład naszej naszych miesięcznych dochodów. powiedzmy raz na tydzień, raz na miesiąc, raz na kwartał, to już jak sobie założymy. I to powoduje, że zamiast właśnie analizować wykresy i analizować kiedy jest dołek, kiedy jest ten idealny, wymarzony moment na na zakup tudzież na wejście w daną pozycję, po prostu konsekwentnie sobie dokupujemy raz na jakiś czas ten sam ten sam y okres. yyy i co to sprawia, że to nasze wejście po prostu uśredniamy cenowo na przestrzeni długiego czasu. Także to też jest świetny mechanizm, który pozwala nam po prostu na chłodno, bez jakiś y wielce skomplikowanych analiz podejmować decyzj i na przestrzeni czasu fajnie uśrednić nam cenie wejścia i nieraz też zwiększyć dzięki temu profity. Świetnym pomysłem jest też prowadzenie dziennika inwestora. Zapisujemy sobie co kupiliśmy, dlaczego to kupiliśmy, jakie emocje nam towarzyszyły w danym momencie i później po jakimś czasie, gdy wracamy do tego, nieraz widzimy, jak często to właśnie emocje wpływały na nasze decyzje i jak kluczową rolę w tym wszystkim odgrywały. I też dobre jest to dobre narzędzie, do którego możemy wrócić właśnie, gdy czujemy, że te emocje są zbyt intensywne i ió już czujemy, że zaraz podejmiemy pochopną decyzję, wracamy sobie do tego, analizujemy co tam sobie zapisaliśmy i nieraz jest to nas w stanie uspokoić i i da nam to możliwość ochłonięcia. Podsumowując, emocje w inwestowaniu są nieuniknione. Dotykają one wszystkich inwestorów, łącznie z tymi profesjonalnymi, bardzo doświadczonymi. Natomiast kontrola nad emocjami to jest to, co oddziela inwestorów, którzy tracą pieniądze od inwestorów, którzy je zarabiają. Strach każe sprzedawać na dołkach, chciwość każe kupować na górkach. A plan to jest to, co sprawia, że na chłodno podejmujemy konsekwentne decyzje zgodne z naszymi założeniami. Jeśli chcesz inwestować skutecznie, musisz nauczyć się zarządzać nie tylko pieniędzmi, ale też swoimi emocjami. I na koniec kilka punktów, które warto sobie zapamiętać, tak żebyśmy mogli właśnie trzymać te emocje na wodzy. Przede wszystkim trzymajmy się swoich założeń i miejmy wcześniej opracowaną konkretną strategię inwestycyjną. Używajmy tych narzędzi, o których wspominałem. Stop losy i take profity. Pomagają nam one zarządzać emocjami i zarządzać ryzykiem. Dywersyfikujmy portfel. Kolejne narzędzie, które też pozwala nam na zarządzanie ryzykiem, co często sprawia, że jeśli jest gorszy moment na rynku, to nasz portfel przy dobrych wiatrach nie będzie aż tak czerwony, jak mógłby być, gdyby nie był dobrze zdywersyfikowany. Prowadźmy ten dziennik inwestora, o którym wspominałem, bo to też nieraz pozwala nam na chłodno spojrzeć, dlaczego podjęliśmy takie decyzje, a nie inne. Edukujmy się pod kątem finansowym, ale też psychologicznym i automatyzujmy tam, gdzie się da. Czyli na przykład właśnie ta strategia dollar cost averaging, która też po prostu pozwala nam na konsekwentne egzekwowanie naszych założeń. A teraz napisz w komentarzu, która emocja najbardziej namieszała w twoich decyzjach inwestycyjnych. [muzyka] >> [muzyka] >> હ