Jak zbudować strategię inwestycyjną? – Michał Wojciechowski, mBank / Nic za darmo #220 [Strategia Inwestycyjna Krok po Kroku]

to dla mnie to też jest taki paradoks że Polaków którzy już inwestują jak pytaliśmy się o to jaki jest ich cel inwestycji to najczęstszą odpowiedzią była czarna godzina sprzedaliśmy nieruchomość dostaliśmy spadek No i nagle my zupełnie jakby zmieniamy ligę gry bo z portfela 10 000 może się okazać że my przeskakuj nagle do portfela na przykład milion złotych No i teraz pytanie czy nadal Nasze podejście do ryzyka Jest jest tak samo przy tak dużym przy tak dużym portfelu nawet fantastyczna Strategia jest łatwo zapominasz Czegóż rynek zachowuje się troszkę inaczej niż my byśmy chcieli koniec roku to taki czas kiedy przychodzą jakieś podsumowania co ja w tym roku zrobiłem czego nie zrobiłem Jakie były postanowienia noworoczne z ubiegłego roku i dlaczego na przykład nawet nie zacząłem często pojawiają się w tym finanse i może w przyszłym roku zacznę oszczędzać A może coś więcej pomyślę o dalszej przyszłości pomyślę o emeryturze albo po prostu zacznę coś więcej robić ze swoimi pieniędzmi i dopóki Posługujemy się takimi okrągłymi pojęciami to jest łatwo ale jak przychodzi co do czego stajemy twarzą w twarz z rachunkiem maklerskim i pojawia się strategia Inwestycyjna może się zrobić Trudno no ale to wcale takie straszne i trudne nie jest i dzisiaj spróbujemy to odczarować po to żeby przyszły rok może właśnie zacząć od tych konkretnych działań i po tym nagraniu usiąć do Planowania swojej strategii inwestycyjnej No ale sam na pewno nie będę o tym opowiadał bo mam bardzo doświadczonego gościa ze mną jest Michał Wojciechowski z Domu Maklerskiego mBanku Cześć Michał Cześć Tomku Witam państwa No temat na pewno nie łatwy bo jak ludzie nie inwestują na co dzień boją się trochę tych tematów finansowych widzą te wykresy czy takie szablonowe stereotypowe 10 monitorów z wykresami potrzebnych do inwestowania później się mówi strategia i się panicznie boją No dzisiaj będziemy to odczarować ale ja nie mogę Nie byłbym sobą jakbym z dziennikarskiego punktu widzenia nie zapytał człowieka który widzi masę danych z poziomu Domu Maklerskiego jak Polacy inwestują twoim zdaniem znaczy ja bym chyba zaczął od tego że Polacy jakby to ładnie politycznie poprawnie ująć nie inwestują Czyli idziemy szerzej niż dom maklerski ci którzy jeszcze do Domu Maklerskiego nie dotarli nigdy tak tak dokładnie znaczy ja widziałem ostatnio takie badanie ile ile oszczędności i okazało się to chba postawy Polaków wobec finansów okazało się że 19 osób badanych odpowiedziało że ma oszczędności powyżej sześci miesięcznych dochodów to już tak w teorii finansów mówi się o tym że to są już tak duże oszczędności że jest ta poduszka finansowa że właściwie już te nadwyżki moglibyśmy zacząć inwestować No to Policzmy 19 Polaków jeśli ma takie oszczędności To wychodzi jakieś tam 5 milionów tymczasem Ile osób inwestuje 400 000 na giełdzie być może powyżej miliona fundusze inwestycyjne No nawet jak dodamy te kolejne 800 000 na nieruchomości w nieruchomości No to mamy tam około d milionów Czyli nadal 3 miliony Polaków Najprawdopodobniej w ogóle nie inwestuje mimo tego że ma pieniądze mówimy o tych którzy mają pieniądze mogliby inwestować także tak tak to na razie trochę wygląda z różnych badań które które prowadziliśmy i rozmów z osobami które twierdziły że one by chciały zacząć No to one wskazują że no tak właściwie zacząłem zaczęłam inwestować bo otworzyłem rachunek oszczędnościowy więc ten poziom jakby zrozumienia tego co to co to są inwestycje jest jeszcze myślę że niewystarczający No a chęć do działania nawet do tego inwestowania nawet u niektórych osób widać że jest No tylko nie ma nie ma tych działań spróbujemy w takim razie przeprowadzić bo obiecałem widzom już dawno temu że na koniec roku będzie właśnie taki odcinek gdzie spróbujemy przeprowadzić przez tą strategię inwestycyjną to to wiadomo dla tych którzy zostali tylko z rorem czy kontem oszczędnościowym może być jakieś wyzwanie ale to nie jest takie straszne bo przechodząc trochę dalej do tych którzy już mają konto maklerskie jak gdzieś podglądasz jak to mniej więcej wygląda w danych jak mamy z inwestowaniem długo terminowym Czy kiedyś bardzo popularnym spekulowanie Czyli jak najszybciej w krótkim terminie się dorobić dużo czytałem takich opracowań że Polacy inwestują konserwatywnie że u nas jak nie ta część obligacyjna to jakieś takie instrumenty defensywne bo dywidenda bo duża spółka jak to jest z twojego punktu widzenia jesteśmy tacy konserwatywni mocno w inwestowaniu czy może tak po prostu trochę dane mówią ale w praktyce inaczej deklarujemy a inaczej inwestujemy zdecydowanie jesteśmy konserwatywni to o tym Może świ Chociażby to że ponad 53 naszych aktywów tak zwanych aktywów gospodarstw domowych jest na rachunkach bieżących w gotówce albo w depozytach natomiast akcje na przykład akcje notowanych spółek tam stanowią zaledwie 3 proc więc ja oczywiście jak już mam podgląd na rachunki osób które otworzyły rachunki maklerskie No to widzę właściwie tylko taką ograniczoną grupę ludzi którzy już rzeczywiście zdecydowali się na na inwestycje natomiast na te inwestycje Powiedzmy że bardziej ryzykowne tak Czyli akcje ETF ETF akcyjne i tak dalej natomiast przed przed tą grupą która dopiero przyjdzie i otworzy rachunek Maklerski No jest cała masa osób która nawet jeśli się decyduje na inwestowanie No to Spójrzmy na to jak dużo jest aktywów w funduszach dłużnych A jak mało w stosunku do tego fundus także cały cz jeszcze to Nasze podejście to szersze podejście społeczeństwa To jest po pierwsze w ogóle boję się inwestowania a potem nawet jeśli coś spróbuje No to najlepiej to najlepiej żeby to było bezpieczne a jednocześnie dawało wysoki wysoki zwrot to jest No powiedziałbym że taki paradoks który nawet jeśli ludzie rozumieją że z ryzykiem [Muzyka] wiąże się zawsze jakieś większe ryzyko to nie ma czegoś takiego jak ni Ryzykowny instrument który da nam zwroty wyższe niż lokata czy inflacja i tak dalej No to mimo wszystko jest tam ta chęć żeby znaleźć coś takiego jakiś taki sprytne pewne pewną inwestycję nawet wśród inwestorów giełdowych Ja czasami jak rozmawiam z nimi właśnie pytam się o strategi no to na przykład słyszę coś takiego No tak tak To jak mam takie niepewne inwestycje w akcje to tylko tam 10 proc Ale jak mam pewną inwestycję No to ładuję % swojego kapitału no i wtedy powstaje pytanie pewna inwestycja na rynku akcji takie mieć Ciastko i zjeść ciastko tylko później rynek niestety lubi to zweryfikować ale w takim razie przechodząc trochę do tego step by step jeśli Siadamy do strategii zastanawiamy się co z tym zrobić przychodzi ten styczeń 2025 albo dowolny moment jak ktoś trafi na ten odcinek tros troszkę już powiedziałeś bardzo ważną rzecz czyli to przed inwestowaniem przed założeniem Rachunku Maklerskiego czy w ogóle wybraniem formy wspomniałeś już o tej poduszce finansowej o tych oszczędnościach które gdzieś muszą być zgromadzone najpierw czy to nie jest tak że zanim podejdziemy w ogóle do strategii powinniśmy usiąść do finansów sprawdzić czy to jest ten moment to co wspomniałeś jakie my nadwyżki mamy jak to jest tak zgodnie z solidną teorią żebyśmy nie zaryzykował tego co robimy to jak to jest najpierw jest krok zero zdecydowanie to to jest to uporządkowanie finansów osobistych czyli czyli sprawdzenie czy jeśli mamy jakąś nadwyżkę to czy to jest nadwyżka która pojawiła się nagle i niespodziewanie skąś czy też co miesiąc jesteśmy w stanie odkładać jakąś jakąś kwotę No i na pewno te pieniądze które nam się pojawiły a są to pierwsze pieniądze które mamy czyli te oszczędności które mamy to na pewno ja bym ich nie nie inwestował nie pod ryzyku No chyba że jesteśmy rzeczywiście bardzo bardzo młodym człowiekiem który jest na utrzymaniu rodziców nie ma kosztów stałych i wtedy może spróbować zaryzykować po to żeby poznać Co to znaczy inwestowanie Natomiast generalnie mówi się o tym że trzymiesięczne nawet sześciomiesięczne koszty które mamy to to powinna być taka czyli te pieniądze powinniśmy jeśli inwestujemy to jak najbardziej bezpieczne instrumenty czyli nie Nawet niech to będą lokaty niech ewentualnie obligacje ale te obligacje detaliczne które nie podlegają powiedzmy wahaniom i które łatwo jest upłynnić bo to ta kwota da nam ten nie chc powić że może luksus tą spokojną głowę że kwoty ponad tą poduszkę nawet jeśli zainwestujemy przyjdzie jakiś gorszy czas No to nie będziemy mieli tego stresu że my musimy korzystać już z tych naszych inwestycji w najgorszym z możliwych momentów wychodzić z nich tylko będziemy mogli skorzystać z tej poduszki ja bym powiedział To mnie też dla mnie to też jest taki paradoks że Polaków którzy już inwestują jak pytaliśmy się o to jaki jest ich cel inwestycji to najczęstszą odpowiedzią była czarna godzina och to zawsze pamiętam z badań jeszcze jako dziennikarz wszystkie możliwe konferencje gdzie były większe badania o finansach Polaków czarna godzina top 3 to w ogóle zawsze ale z reguły pierwsze miejsce jak oszczędzamy jak inwestujemy czarna godzina a już było parę w ostatnich latach jakbyśmy tak dobrze zsumowac to chyba były te czarne godziny właśnie pytanie dla mnie ta odpowiedź czarna godzina to jest taka trochę zakamuflowana odpowiedź Nie mam pojęcia na co inwestuję albo albo na co oszczędzam bo gdybyśmy sobie zdefiniowani bardziej tą czarną godzinę to jest tak jakby też trochę część tej budowania właśnie tej strategii Czy jeżeli to jest nasz cel No to dobrze to opiszmy sobie Co to znaczy ta czarna godzina czy to oznacza że na przykład boimy się tego że utracimy pracę i na przykład właśnie przez 6 miesięcy nie będziemy w stanie tej nowej pracy zyskać No więc okej No to już jest to już jesteśmy w stanie to policzyć sześciomiesięczne koszty m odłożone w jakiś sposób w instrumenty które będą płynne i łatwo dostępne one nie muszą zarabiać jakichś strasznych pieniędzy No bo bo zazwyczaj jeśli instrument nie jest płynny albo inaczej jeżeli on jest płynny i ma być łatwo dostępny to to zazwyczaj on nie przynosi jakiś dodatkow bardzo bardzo wysokich zysków no i jeśli w ten sposób zdefiniujemy sobie tą czarną godzinę no to też już łatwiej nam będzie potem te kolejne cele inwestycyjne bo strategie Myślę że należałoby strategia to jest taka bardzo poważne słowo więc myślę że część słuchaczy może może mieć takie podejście do tego różne ja bym powiedział że tak zacznijmy tą strategię właśnie od od budowania czy właściwie od sprawdzenia to dobra to jaki jest ten cel co ja chcę osiągnąć tym że że będę inwestować to ja właśnie swoją drogą jeszcze zebrałem przed tym naszym odcinkiem kilka takich przeróżnych komentarzy właśnie z czysto inwestycyjnych tematów które nagrywałem dla początkujących i takie Powracające troszeczkę tematy a propos tego co powiedziałeś o poduszce finansowej No to niektórym się bardzo spieszy żeby już poduszka ona jest według wyliczeń relatywnie duża więc zanim ją uzbieram to już bym chciał coś zacząć robić z moimi pieniędzmi i czasem jest takie szarpanie się czy to już zacząć nie zacząć czy Inwestycyjna to działa jak ja mam tylko 200 zł miesięcznie czy to tak jak WPiA poważne słowo czy to 200 zł to już możemy zacząć tak naprawdę więc coś w tym jest że niby ten pierwszy krok prosty cel pierwsze w zasadzie rzeczy do wyliczenia a już się pojawia ileś obiekcji się nie dziwię że wiele osób po prostu odkłada te decyzje tak natomiast myślę że to to nie jest bardzo skomplikowane My nie musimy od razu na początku wymyślać się jakieś niewiadomo Jakiego Jakiego celu bo wiadomo że ta przyszłość jest dosyć nieznana Nazwijmy to więc może się może się ten nasz cel zmieniać natomiast fajnie jest żebyśmy jednak zdefiniowani sobie ten cel bo on też daje nam jakby wymusza na nas a czasami też ogranicza kolejne kroki czyli No bo dalej po tym po określeniu tego takiego celu powinniśmy się zorientować jakie mamy możliwości w jaki sposób ten cel będziemy mogli osiągnąć Po pierwsze czy mamy czas czy mamy wiedzę czy przede wszystkim jakie mamy podejście do ryzyka No ale też powinniśmy sprawdzić czy ten cel który sobie wyznaczyliśmy jest realny bo jeżeli wymyślimy że za 5 lat chcemy być milionerem A mamy W tej chwili 200 zł No to chyba Pozostaje nam tylko grać w lot to ewentualnie zamknąć oczy i zainwestować wszystko w kryptowaluty i i liczyć najlepiej na lewarze jeszcze to żart oczywiście ale tak faktycznie to co powiedziałeś to jest fajne ograniczenie Ale z drugiej strony taka ulga Przy niektórych strategiach No bo ja często jak prowadzę jakieś warsztaty dotyczące chociażby inwestowania z myślą o emeryturze to mało kto wierzy że jest w stanie zebrać te duże kwoty ale jak się pokazuje ten Horyzont że faktycznie co innego jak stawiam sobie za cel najbliższych 5 lat ale jak stawiam za cel 25 lat czy 30 lat no to nagle już te liczby zaczynają być dużo dużo większe i faktycznie to się po prostu broni w Excelu Czy w podstawach po prostu odkładania pieniędzy i nawet na tych spokojnych dosyć konserwatywnych instrumentach A trochę ludzi bardziej Oswaja z tym że 20 parę lat to jest zupełnie inna bajka chociaż trudno trudno trochę sobie wyobrazić co będzie za 10 20 30 lat Szczególnie jak zaczynają ci najmłodsi ale dobra mamy w takim razie postawienie sobie celu gdzieś tam dopasowan kku rzy wspomniałeś ryzyka No ryzyka to jest bardzo szeroki worek pojęć ale myślę że kilka podstawowych mógłbyś pewnie o każdej porze dnia i nocy wymienić jak tylko myślimy o rynkach finansowych tak tak Ja jeszcze wrócił na chwilę do tych celów żeby pokazać jakby przykład może to to pomoże Jakby odnaleźć się w tym naszym słuchaczom nie wiem weźmy sobie na przykład 20 letnią kobietę która nie ma wied o inwestowaniu ale ma duże chęci nie ma jeszcze kapitału nawet jeśli nie ma tej poduszki ale ale nie ma też zbyt dużych kosztów na utrzymanie i ona chce się nauczyć i wyznacza sobie taki długoterminowy cel będąc Czy mając 20 lat ja kompletnie nie myślę emeryturze więc wyjmij taki bardziej realistyczny cel na przykład niech to będzie rzeczywiście taki długi 30 czy 40-letni ale powiedzmy że niech to będzie niezależność finansowa albo albo coś albo jakaś kwota pieniędzy która pomoże jej potem w w takim życiu jaki ona sobie wyobraża na na emeryturze czyli pierwsza podstawowa sprawa no to to jest mały kapitał ale jednocześnie ten mały kapitał czy właściwie nie mam kapitału ale Zakładam że co miesiąc te 200 zł będę mogła inwestować długoterminowy cel to daje szansę na to że można się zainteresować tymi bardziej ryzykownymi instrumentami tak bo jeżeli jeżeli ten cel mamy kilkuletni dwu trzyletni No to to interesując się na przykład akcjami czy TFI na akcje No będziemy podejmować o tyle wysokie ryzyko że w krótkim okresie może się okazać że Trafiliśmy na kiepski moment na rynku akcji nastąpi ten gwałtowny spadek No i my w ciągu i my na koniec po tych dwóch latach będziemy musieli musieli to sprzedać ze stratą bo to myślę że warto warto też o tym powiedzieć że te Im dłuższy termin na rynku akcji to tym mamy oczywiście wszystko to jest na podstawie danych historycznych nie wiadomo jaka będzie przyszłość ale do tej pory było tak że Im dłuższy termin tym większe prawdopodobieństwo tego że my osiągniemy osiągniemy ten zysk czy że te stopy zwrotu będą dodatnio może tak stopy zwrotu będą dodatnie mówi się o tym że powyżej że jeżeli ten horyzont jest między 7 a 10 lat to w przyszłości w 95 proc przypadków inwestycja w szeroki zdywersyfikowany portfel dawała nam zyski A w przypadku 20-letniego horyzontu to w 100% przypadku czyli nawet jeśli byśmy zainwestowali w najgorszym z możliwych momentów czyli na jakimś szczycie jakiegoś krachu to okazuje się że po 20 latach ten rynek wraca jakby do tego miejsca i nawet przynosi przynosi zyski dlatego to to jest tak jakby przykład tego jak ten Horyzont nasz i ten pomysł na inwestowanie czy cel tego inwestowania może nam zmieniać zupełnie to nastawienie jakimi instrumentami powinniśmy się zainteresować Ja gdzieś mam z tyłu głowy oczywiście wykresy i stopy zwrotu z ostatnich lat które siłą rzeczy gdzieś tam siedzą i mi się przypomina jak powiedziałeś o krótkim horyzoncie że ktoś chciałby w dwa trzy lata i nagle taki 2022 który statystycznie był naprawdę paskudny i dla akcji i dla obligacji pokazywany w zasadzie w danych historycznych że tak źle dawno nie było No a zaraz po nim 20232 większość inwestorów raczej Narzekać nie może rynki w zupełnie innym miejscu ale wystarczyło mieć ten króciutki Horyzont i akurat trafić na ten jeden rok i już bylibyśmy w zupełnie innej sytuacji No i tu pojawiają się chociażby te wspomniane ryzyka ten krótki termin jednak otwiera nam całą pulę tych Ryzyk tak Tak znaczy ja podzielił ryzyka na takie może dwa dwa rodzaje Ryzyk jakby Myślę że kluczowe dla dla naszych słuchaczy jedno to jest takie ryzyko systemowe to znaczy jeżeli interesujemy się inwestycj No to to mamy bardzo szeroki wachlarz instrumentów oferowanych przez różnego rodzaju instytucje firmy No i teraz zupełnie innym ryzykiem będzie obarczona tym ryzykiem systemowym będzie obarczona inwestycja w instrument który sprzedał nam pan dzwoniący do nas przez telefon i opowiadający jak to fantastycznie można zarobić na przykład na apartamencie w Jeszcze ni wybudowanym budynku ale będzie będzie cudownie tak albo że kryptowaluty dają fantastyczne stopy zwrotu nieznana firma nieznana osoba y inwestycja o której właściwie my nic nie wiemy Tak to jest to jest po jednej stronie po drugiej stronie mamy inwestycję y którą możemy wybrać sami z na przykład renomowanego banku yyy który oferuje różnego rodzaju inwestycje znów instrumenty notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych czy czy na giełdach w ogóle zagranicznych zupełnie inne jakby podejście i Obydwie te inwestycje one mogą przynieść nam straty i tu Przechodzimy jakby do drugiej części tych Ryzyk tak zwanych Ryzyk rynkowych czy obydwie obydwie inwestycje ich wartość może się może się wahać No i teraz pytanie czy my czy my wytrzymamy te wahania czy na przykład nie sprzedamy w najgorszym z możliwych momentów natomiast to jest zupełnie zupełnie inny rodzaj ryzyka Dlatego ja bym namawiał żeby jakby nie dodawać sobie tego ryzyka systemowego inwestować z zaufanymi partnerami natomiast mieć świadomość że nawet jeśli jakąś inwestycję oferuje nasz ulubiony doradca bankowy z największego banku na świecie i mówi że będzie cudownie to mieć do tego ograniczone zaufanie bo on ten Doradca nie wie jak będzie on powinien przedstawić bardzo konkretne informacje jakie ryzyka wiążą się z taką inwestycją także to chyba na początek takie takie dwa rodzaje Ryzyk na które na które w pierwszej kolejności powinniśmy zwrócić uwagę Zresztą my chyba też trochę zaczynając inwestować zderz samy te teori z praktyką No bo bardzo często słyszymy o tych ryzykach podpisujemy różne dokumenty robimy ankiety na papierze wszystko się zgadza akceptujemy dużo Ryzyk później widzimy to ryzyko już rynkowe na przykład wspomniane wahania No które na niektórych instrumentach potrafią być naprawdę zawrotne w zależności od tego co mamy w portfelu i przychodzi taka refleksja że w teorii to ryzyko akceptował ale w praktyce myślę o moim portfelu inwestycyjnym zanim zasnę i w ogóle mam problem ze spokojną nocą coś w tym jest jak zdefiniować w ogóle Bo tak może Jak przygotować się do tych wahań czy sprawdzić czy ja jestem w stanie zaakceptować albo czego ja się mogę spodziewać bowiem że tu też troszkę można się przygotować tak to znaczy prawdę mówiąc najlepiej najlepiej dowiadujemy się o sobie w praktyce czyli w tak zwanym boju natomiast no oczywiście w przypadku inwestycji trudno żebyśmy się rzucali od razu z naszym portfelem do tego boju ja pamiętam taką taką dykyj ktoś kiedyś mówił że najlepiej sprawdzić swoje podejście do ryzyka to paląc kolejne banknoty i przy którym spalonym banknocie jednak ręka nam zadrży i stwierdzimy nie więcej już nie jesteśmy w stanie więc tego nie polecam natomiast myślę że warto PR wszystkim o tych ryzykach poczytać i sprawdzić jakimi ryzykami rzeczywiście wiążą się jakie instrumenty bo często Dla nas to nie jest do końca intuicyjne znaczy wydaje nam się że na przykład akcje tak to jest Ryzykowny instrument tylko są po pierwsze różne rodzaje akcji Po drugie są różnego rodzaju Strategie po trzecie jest pytanie czy my będziemy ten portfel akcji dywersyfikować czy my zagramy No prawie jak na ruletce czyli postawimy wszystkie nasze pieniądze na jedną spółkę nawet jeśli to będzie fantastyczna spółka Lier na na rynku światowym no takich przykładów z historii Mamy parę chociażby Nokia która była liderem jak ktoś postawił wszystkie pieniądze na nią i nie sprzedał w odpowiednim momencie to teraz tych pieniędzy ma troszkę mniej więc ja Zachęcam do tego żeby spojrzeć na te instrumenty którymi się będziemy interesować wś pod kątem tego jaki jakie Jakie strategie możemy wybrać na te instrumenty dwa w zależności od tego jaką strategię wybierzemy jak bardzo ten instrument on się będzie wahał w Czy właściwie wahał się w przyszłości No bo znowu Przyszłość ma to do siebie że nie wiemy wiele o niej Natomiast możemy przynajmniej sprawdzić jak takie instrumenty się zachowywały w przeszłości No i przykład jeżeli mieliśmy Jeżeli weźmiemy akcje pojedynczej akcje pojedynczej spółki to jej wahania Najprawdopodobniej w przyszłości będą większe niż Jeżeli weźmiemy portfel akcji czyli na przykład jakiś [Muzyka] indeks żeby podać jakiś jakiś konkretniejsze przykład no to na przykład gdybyśmy zainwestowali w portfel 500 największych akcj No to W przeszłości były takie sytuacje kiedy te akcje zanurkował o 50 proc czyli spadła ich wartość o 50 proc takiego portfela a nawet a nawet w ekstremalnej sytuacji tego wielkiego kryzysu w latach 30 to było jeśli dobrze pamiętam nawet 80 więc my musimy mieć w tyle głowy że skoro te akcje były takie że one spadały 50 No to to niestety może się zdarzyć taka sytuacja że one znowu spadną o te 30 40 czy 50 proc No i teraz czy to oznacza że my w ogóle nie powinniśmy dotykać tego instrumentu No to zależy jakie jest Jakie jest Nasze podejście a przede wszystkim jak dużo pieniędzy swoich zainwestujemy w te akcje No bo możemy sobie zdecydować że okej [Muzyka] to ja zainwestuję tylko 10 proc swojego portfela No to jeżeli tylko 10 proc to oznacza że nawet jeśli stracę czy czy nawet jeśli te akcje spadną do zera co co jest niemożliwe no ale powiedzmy że 99 proc spadły No to ja stracę na swoim portfelu 10 proc Czy to jest dużo czy to jest mało znowu pewnie ja zawsze namawiam do tego żeby zamienić te procenty na konkretną na konkretną wartość więc jeżeli na początku naszej drogi inwestycyjnej nasz portfel to jest 1000 zł i zainwestujemy z tych 1000 z tego 1000 zł 200 zł w akcje No to nawet jeśli te akcje spadną o te 50 No to my tracimy 100 zł czy to jest dla nas bolesne pewnie nie Natomiast jeżeli ten portfel urośnie nam w pewnym momencie do 100 000 i nadal mamy 50 w akcjach i te akcje spadną o 50 no to no to spadek już na naszym portfelu czy mówiąc kolokwialnie gdzieś tam wyparowuje z naszego portfela 20 25 000 tak No i znowu musimy musimy stanąć przed lustrem i i sobie odpowiedzieć na pytanie okej Co się stanie jeżeli ja na rachunku zobaczę taką stratę tak czy to dla mnie oznacza na przykład nie wiem zmianę kompletnie mojego życia Czy ja psychicznie jestem w stanie sobie z tym sobie z tym poradzić oczywiście to nadal jest to nadal są ćwiczenia jakby na sucho trochę jak nauka pływania na brzegu natomiast no nic lepszego jakby nie mamy Jeżeli nie zrobimy takiego ćwiczenia w ogóle i i pomyślimy A jakoś to będzie to zazwyczaj jakoś to nie jest chociaż mam z tyłu głowy dokładnie to co powiedziałeś na samym początku rozmowy Czyli że ta poduszka finansowa i to nasze zabezpieczenie wcześniej jest nie tylko po to że jak stracimy pracę coś się złego wydarzy i tak dalej ale też jest po to żeby nie zniszczyć naszej własnej strategii No bo może ja akceptuję to ryzyko ale nagle nie mam poduszki finansowej i muszę wyjąć te pieniądze w najgorszym możliwym momencie to jest taka prosta rzecz dlaczego ta poduszka finansowa jest tak ważna i my ciągle Przypominamy o tym jak nie w podcastach nagraniach raportach bo w praktyce można przygotować się mentalnie na te swoją strategię zaakceptować to ryzyko a wyłożyć się na finansach osobistych więc taka mała rzecz którą też gdzieś warto przypomnieć ale jak próbujemy sobie rozłożyć to ryzyko to przychodzi mi do głowy To co chociażby ojciec inwestowania pasywnego czyli gdzieś John bogul powtarzał że po to też są te obligacje w portfelu i Po to jest ten portfel składający się z kilku elementów rynku akcji rynku obligacji przede wszystkim bo można sobie troszeczkę to zbilansować jakby się dało Tak najprostszymi słowami W tej strategii określić po co my w ogóle używamy akcji obligacji i gdzieś spróbujemy sobie określić taki balans w tym portfelu tak kompletnie upraszczając to myślę że akcje akcje to jest taki składnik naszego portfela który ma ciągnąć tą uzyskiwać tą dodatkową stopę zwrotu czyli dawać nam ten dopalacz do do naszego portfela obligacje raczej Raczej go równoważą dlatego że obligacje czy też nawet czasem w portfelu to to mogą być sama gotówka czy czy czy lokaty ale zostańmy przy obligacjach obligacje zazwyczaj bo w finansach nigdy nie ma Nie używamy słów na pewno i zawsze czyli zazwyczaj obligacje troszkę inaczej się zachowują niż akcje w różnych sytuacjach rynkowych czyli zazwyczaj jest tak że jeżeli następuje jakś kryzys akcje zaczynają spadać obligacje ich wartość raczej nie spada No więc to powoduje że ten ten nasz portfel zachowuje się mniej nim buja czyli czyli Używając takich kolokwialny słów powiedziałbym że że akcje powodują to rozbujanie naszego portfela Dzięki któremu mamy szansę na wyższe stopy zwrotu obligacje to jest taki stabilizator który troszkę troszkę to bujanie ogranicza szczególnie istotny jest w tych okresach Kiedy kiedy następują spadki chociaż oczywiście tak to musimy o tym powiedzieć że to jest zazwyczaj No i takim wyjątkowym rokiem wyjątkowym chyba w skali ostatnich ostatnich 100 lat jeśli dobrze pamiętam to był ten rok 2022 kiedy spadały i obligacje i akcj tak rzadko się zdarza że mamy stopy procentowe w tak wielu krajach na poziomie zer ło takie nam trochę efekt domina pamiętam że też kiedyś robiłem na ten temat wykład i historycznie było kilka punkcików takich dosłownie w stuletniej historii portfeli najpopularniejszych bo też dlatego zapytałem dla wielu polskich klientów biur maklerskich To jest gdzieś nowość w ostatnich latach No ale kawał świata inwestuje w taki prosty 60 proc akcji 40 proc obligacji czyli słynny portfel 6040 uwielbiany przez Amerykanów i tam później Widać właśnie że to świetnie działa oprócz tam 1900 chyba 31 50 któregoś i 2022 wtedy troszeczkę zadziałało gorzej No ale jakby nie patrzeć dzisiaj Jak mówimy o inwestowaniu to już nie mówimy tylko o inwestowaniu właśnie aktywnym że nagle musimy usiąść i wszyscy wszystko sobie ustalić dzisiaj trochę etf-y przyszły z pomocą trochę te portfele pasywne gdzie ja muszę ustalić strategię to o czym tu mówisz proporcje tych różnych instrumentów ale mogę się posiłkować szerokim rynkiem No chyba z perspektywy Domu Maklerskiego widać troszeczkę tą pasywną rewolucję sięgamy po te instrumenty prawda Tak tak zdecydowanie znaczy moim zdaniem cały czas za mało sięgamy szczególnie te osoby które gdzieś tam dopiero zaczynają Ja obserwuję taki znowu paradoksalnego żeby Oni zaczęli inwestować to znaczy może nawet nie ciężko przekonać Tylko ciężko spowodować żeby oni zrobili ten pierwszy krok a potem jak już decydują się otworzą rachunek inwestycyjny to oni przychodzą z pomysłami Dobra to ja inwestuję w tą spółkę ja mówię ale no dobrze ale dlaczego akurat w tą spółkę No bo takie mam przeczucie Ale masz jakąś wiedzę umiejętności analizy i tak dalej Nie nie ale sąsiad mi też powiedział z jednej strony mamy niską przyznajemy się nawet do tego że mamy niską wiedzę niski poziom wiedzy a z drugiej strony wybieramy najtrudniejszą z właściwie możliwych strategii inwestycyjnych czyli inwestowanie wybieranie tych perełek czyli wybieranie pojedynczych akcji do portfela No zazwyczaj też niestety kupujemy za dużo tych akcji w tym portfelu natomiast i stąd i stąd ja nazywam te to co w wielu badaniach jest nazywane barierami Czyli że mamy za mało czasu za mało wiedzy za mało pieniędzy żeby inwestować Ja to nazywam troszkę bardziej wymówkami bo gdybyśmy poświęcili troszeczkę czasu i zdobyli wiedzę to dowiedzieliśmy się że jest coś takiego jak inwestowanie pasywne inwestowanie pasywne które ja nazywam inwestowaniem leniwym to znaczy że taka strategia Inwestycyjna która zajmuje nam najmniej czasu Z tych wszystkich styli inwestowania i tak naprawdę właściwie Można powiedzieć że nie potrzebujemy do tego rodzaju inwestowania bardzo dużo wiedzy ona się ona się opiera o to że inwestujemy w zdywersyfikowany portfel czyli taki maksymalnie zróżnicowany czyli nie wybieramy pojedynczych spółek tylko ja to nazywam w skrócie kupujemy cały rynek kupujemy cały rynek No i staramy się i staramy się inwestować systematycznie więc zazwyczaj najlepszym rozwiązaniem jest dokupowanie tego całego rynku co miesiąc co kwartał co co rok Korzystając z tych funduszy ETF które są tanie my ponosimy też niskie koszty Nie handlujemy w tej wft w związku z tym ponosimy też niskie koszty transakcyjne No i dzięki tej dywersyfikacji tego tego zróżnicowaniu My też obniżamy w pewien sposób to ryzyko inwestycyjne ponieważ my nie nie skupiamy się tylko na jednej spółce tylko na tylko tak naprawdę interesuje nas cały rynek znaczy gdybyśmy w pewnym momencie inwestowali w fundusz ETF na przykład zdywersyfikowany na cały świat który posiada kilka tysięcy akcji w swoim portfelu a obok mielibyśmy kolegę który na przykład inwestuje w i zainwestował bardzo duże pieniądze w weźmy na to największą spółkę na na polskim rynku i rano okazałoby się że że ta spółka zbankrutowała No to ten inwestor pasywny wzruszył ramionami bo ta spółka w jego portfelu najprawdopodobniej stanowi jakiś tam część procenta Natomiast co by się działo z tym inwestorem który ma tam duże pieniądze dlatego to inwestowanie pasywne Myślę że że jest takim nie chcę powiedzieć że idealnym bo to nigdy nie ma idealnego dla każdego rozwiązania natomiast warto żeby szczególnie ci początkują inwestorzy zainteresowali się tym i uwzględnili to również w tej swojej strategii bo jedną z części jakby z tych budowania tej strategii jest właśnie odpowiedzenie sobie na takie pytania czy ja będę miał miała czas na to żeby zajmować się aktywnie tym inwestowaniem wybierać spółki decydować W którym momencie wyjść a w którym momencie wejść na rynek czy po prostu ustawię taki Powiedziałbym maksymalny automat inwestycyjny że Wyznacz sobie kwotę Wyznacz sobie proporcje ile z tej kwoty chcę zainwestować w akcje ile w obligacje Jaką część w poduszkę finansową I co miesiąc po prostu będę maksymalnie automatycznie działał to pozwoli nam też ograniczyć wpływ emoc które są który ten wpływ jest zaskakująco czasami duży znaczy początkujący inwestorzy nie spodziewają się że że często to jest najtrudniejszy element naszego naszego inwestowania Chociaż kiedyś miałem taką obawę ze strony widzów że jak kompletnie jeszcze nie wiedzą jak działa inwestowanie pasywne Słysz o tych tysi instrumentów zad zamkniętych w alb albo dwa ETF i czy na pewno będę w stanie to zrobić czy dopasować to finansowo parametrami i pamiętam takie badanie że nawet ch amerykańscy dostawcy etfów przeliczyli że większość etfów musi mieć jak najniższy nominał żeby każdy początkujący inwestor był w stanie na przykład zostawić te 50 dolarów próg wejścia żeby nie był za wysoki tak jak niektóre spółki często robiły splity czyli dzieliły się żeby to nie była jedna duża wartość żeby ten początkujący mógł zacząć no i coś w tym jest że Kropla drąży skałę bo myślę warto przypomnieć ETF fundusze pasywne wyprzedziły już aktywne biorąc pod uwagę rynek globalny jeśli chodzi o to jakie instrumenty faktycznie Wybieramy No może u nas troszkę ta pasywna rewolucja wolnie idzie ale jednak troszeczkę do przodu tak zdecydowanie No w tej chwili już w tym ostatnim badaniu ogólnopolskim badaniu inwestorów robionym przez Stowarzyszenie inwestorów indywidualnych Jeśli dobrze pamiętam już powyżej pytanych powyżej % odpowiedziało że ma już ETF w portfelu My też to obserwujemy w biurze maklerskim banku że coraz szersza grupa szczególnie tych nowo rozpoczynających inwestorów zaczyna właśnie od etfów ale myślę że to są to są właśnie ci inwestorzy którzy poświęcili troszkę czasu na na zastanowienie się nad tą strategią i rozpoznaniem że jednak to inwestowanie może być leniwe może nie wymagać aż tak dużo czasu i tak dużo zaangażowania z naszej strony No i to jest i to jest jakby myślę że taki instrument który jest doskonały właśnie nawet na początek czyli zaczynać jakby od tego a jednocześnie poszerzając tą wiedzę dowiadując się coraz więcej być może pojawi się u nas żyłka poszukiwacza skarbów czyli poszukiwacza tych perełek czyli takich akcji które nagle przyniosą które przyniosą nam jakieś wyjątkowo wysoki wysoki zysk No bo trzeba też powiedzieć jakby otwarcie że inwestując w ETF czy inwestując pasywnie my nigdy jak ja to mówię na spotkaniu wielu inwestorów nigdy nie zaimponuj bo nigdy nie powiemy że mamy wyjątkowo wysoką stopę zwrotu po prostu będziemy gdzieś tam na tym średnim poziomie Natomiast te średnie poziomy jeżeli popatrzy państwo na historyczne dane to te średnie poziomy to na przykład to może być około 10 proc średniorocznie taki jest taka stopa zwrotu mniej więcej na na na na przełomie 100 ostatnich lat była z właśnie z tego indeksu s&p 500 czyli z takiego portfela złożonego spółek amerykańskich A a co to oznacza No to nie wygląda imponująco tak jak na ulicy pójdziemy powiemy 10 średniorocznie ale średniorocznie to oznacza że że tak jakby było rok w rok to jest 10 proc Tak oczywiście tam będzie w jednym roku tak jak w tym roku chyba już jest ponad 20 a w innym roku To będzie minus 5 natomiast średniorocznie 10 proc No i tu się uruchamia Oczywiście ta magia procentu składanego że w długim terminie te 10 średniorocznie No potrafi potrafi rzeczywiście nawet zaskoczyć inwestora jak jak bardzo następuje ten przyrost wartości wartości takiego portfela No i dodatkowa rzecz o której już wspomniałeś odzyskujemy dużo czasu Ja przyznam się szczerze że coraz więcej inwestorów takich bardziej zaawansowanych którzy zaczynali od rynku akcji też jak gdzieś bywam na konferencjach czy z nimi rozmawiam to że coraz więcej tych etfów w portfelu żeby odzyskać trochę czasu w kalendarzu bo fajnie się analizuje poszczególne spółki nawet jak się akceptu to ryzyko No to nie akceptuje się tego ile to może trwać Bo czasem to nawet nie godziny a dni jakieś sprawdzenie raportów przeczytanie dużego opracowania wzięcie udziału w walnym zgromadzeniu to już się robi coś naprawdę dla można powiedzieć profesjonalistów A my po prostu chcielibyśmy żeby nasze pieniądze pracowały ale jak powiedziałeś długi termin to nie mogę nie zapytać o rachunki Emerytalne których sam Jestem wielkim fanem i orędownikiem od lat ikx dwie jakby możliwości inwestycyjne ubrania naszych narzędzi w dodatkowe funkcje które mam wrażenie że w Polsce są trochę niewykorzystywane i zastanawiam się czy jeśli ktoś teraz słucha nas ogląda myśli o swojej strategii inwestycyjnej ale niekoniecznie chodzi mu po głowie słowo emerytura to i tak byś powiedział że tu może pasować ik albo xz czy nie Bo niektórzy są tacy że to są produkty Emerytalne są tylko do emerytury a inni a że przecież to jest po prostu produkt w oparciu o inwestycje więc Zapomnijmy o słowie emerytura znaczy ja zdecydowanie jestem za tym żeby zaczynać na rachunkach Ike xz nawet jeśli nie myślimy że naszym celem nie jest emerytura No chyba że rzeczywiście ten ten okres w którym chcemy inwestować jest jakoś wyjątkowo wyjątkowo krótki dlaczego Bo te rachunki dają nam Myślę że takie dwie rzeczy jedna jedna to jest bardzo mierzalna to znaczy My nie płacimy od zysków uzyskanych na tych rachunkach My nie płacimy tego podatku co w długim terminie to to ma ogromne znaczenie te 19 podatku który musielibyśmy zapłacić od zamkniętych inwestycji to w długim terminie Szczególnie jeśli my budujemy tą tą tą kulę śniegową to płacenie podatku co co co roku to to tak jakby ktoś przychodził i tam tą kulę tam przycinał cały C dosłownie o 15 bo to też tak możem Sob bardziej zwizualizować jak ten portfel zzy ale później jest większy i znowu 155 zysku musimy cały czas ciś mieć ucinany tak tak więc dlatego te to Ike xz daje nam tutaj ogrom ogromną szansę właśnie na to żeby żeby nie ucinać tego portfela w przypadku x dopiero w momencie wypłaty on będzie tam przecięty o te 10 proc w przypadku IKE w ogóle jeśli dotrwamy do tego 65 roku życia to to to w ogóle nie będzie ucinany natomiast Ike zadaje nam też tu oczywiście jeden z mitów od razu bym obalił że jeżeli zainwestujemy na ik x to mamy zamrożone te pieniądze do 60 czy do 65 roku życia to tak nie jest my możemy zrezygnować i wyjść jakby z tych rachunków wypłacić właściwie bez żadnego tłumaczenia się dlaczego to robimy po prostu wypłacamy tylko oczywiście stracimy wtedy te te te zalety podatkowe albo będziemy musieli zapłacić podatek albo jakby w cudzysłowie zwrócić te ulgi które które mieliśmy natomiast Ike x mają też myślę że taki dodatkowy walor który gdzieś tam oddziaływuje właśnie na te nasze na te nasze emocje bo w inwestowaniu bardzo fajnie Jeżeli uda nam się zdobyć czy czy nabyć taki nawyk inwestowania No i mimo tego że z rachunków Ike x możemy wypłacić czy właśnie zrezygnować z tego opakowania Ike x to jednak No to jest pewna przynajmniej lekka bariera taka mentalna że no skoro mamy i wykorzystujemy to trochę trudniej nam będzie zrezygnować z tego czyli wyjść na przykład z inwestycji w jakimś najgorszym z możliwych momentów albo gdzieś tam zapomnieć o tych o tych inwestycjach także myślę że że to też jest taki to też jest taki taka część tej strategii żeby budować pewne nawyki żeby stwarzać takie otoczenie wokół nas które raczej nas będzie wspierać tych w tych nawykach niż taki bardzo prosty sposób z niego rezygnować ja to kiedyś porównywałem do tego jak chcemy na przykład zrezygnować z z jedzenia słodyczy No to jednym z takich łatwych trików to jest po prostu nie ni posiadanie tych słodyczy w naszej otoczeniu coś w tym jest coś w tym jest bo ja ja się złem że w drugą stronę na mnie działa ten powiedzieć marketingowy to może źle ale wiem że marketingowcy też tego często używają że jakaś oferta Za moment się kończy Zostały ci trzy dni żeby coś założyć No i ja mam z tyłu głowy Zawsze że zostało ci ileś dni do wpłacenia limitu w tym roku żeby więcej pieniędzy mogło pracować i tak jak zwykły rachunek Maklerski który No jak mam dodatkowe środki to wpłacę jak mam strategię to się staram no ale różnie z tym bywa jako przedsiębiorca o przeróżnych dochodach w różnych miesiącach różnych kwartałach z tą regularnością bywa różnie natomiast na mnie działa w Ike x po prostu ten deadline że ta oferta mi wygaśnie limit mi wygaśnie i te pieniądze nie będą mogły pracować i nawet potrafiłem z jednych rachunków na drugie przenosić pieniądze Jeśli tej gotówki nie miałem bo chciałem żeby tam akurat pracowały w większej sumie no ale to ja tak W każdym razie mam ale jak sięgnąłem do badań dotyczących inwestorów którzy mają rachunki maklerskie opakowane w Ike x No to tam widać że ta sumienność wpłat tak jakby działa bardziej prawda potwierdza z perspektywy Domu Maklerskiego że ktoś ma Ike to mu bardzo zależy żeby te pieniądze tam wpłacić żeby ten rachunek funkcjonował to tak działa Tak tak z jednej strony zdecydowanie to są to też jest tak że osoby które tam mają pieniądze jakby są mniej chętne do wypłacania tych pieniędzy stamtąd Więc jak najbardziej aczkolwiek no z drugiej strony też musimy mieć tego świadomość że to nie jest jakieś takie czarodziejskie że jak otworzymy Ike x to na pewno się będziemy trzymać tej swojej strategii ja robiłem takie badania na na grupie klientów którzy którzy rozpoczęli Wydawałoby się że mają jakieś pomysł i strategie bo kupowali ETF zdywersyfikowane na na na rynki rozwinięte i rozwijające się zaczęli tam w czwartym kwartale 2020 czyli tak jak mówisz tuż przed końcem roku żeby zdążyć z tym limitem No i okazało się że na na 10 którzy rozpoczęli w ten sposób po tych trzech latach dotrwał z tą swoją strategią Jeśli dobrze pamiętam trzech czterech reszta nawet nie wycofała tych pieniędzy ale gdzieś tam jakby zapomniała o tej strategii więc to jest więc tu znowu znowu wracamy jakby do do tego do tej strategii najlepiej Dodatkowo żeby ona była w jakiś sposób spisana żebyśmy my też gdzieś tam w tyle głowy mieli No dobra to bo mówimy przecież o długim terminie więc za chwilę się może okazać że za kwartał No tak No miałem inwestować właściwie jak to było co ja tam chciałem zrobić to jakieś instrument coś jakaś strategia jakieś ETF No dobra to teraz nie mam czasu to przypomnę sobie jutro tak jak mamy to spisane i mamy mamy mamy tam jakiś konkretny plan wskazany plus te automatyzmy poustawiane na przykład przelew jak Przychodzą Przychodzą jakieś środki na nasz rachunek to kś ładnie mówi najpierw wypłacamy sobie w przyszłości czyli przelewamy pieniądze na rachunek Maklerski na przykład Ike x i tam od razu je inwestujemy h No to to będzie jakby zwiększy nam tą szansę że my będziemy rzeczywiście systematycznie w tym inwestowaniu a to wbrew pozorom może mieć bardzo y bardzo ważne znaczenie No bo mówiąc w skrócie nawet fantastyczna strategia y jest łatwo zapominalscy kiedy rynek zachowuje się troszkę inaczej niż my byśmy chcieli tak mamy z tyłu głowy że będziemy kupować co miesiąc ale jak widzimy te bese To jeszcze miesiąc albo dwa poczekamy na lepsze ceny chyba każdy kto dłużej inwestował zna to one te ceny nigdy nie przychodzą w idealnym momencie w którym byśmy chcieli ale Jak wspomniałeś o tym swoim mniejszym badaniu trochę się zaniepokoiłem że 7 na 10 byłby nie kontynuowali tej strategii to może spróbujmy zrobić tak żeby nam się to badanie nie powtórzyło po tej audycji bo wiem że ten pierwszy krok to jest zacząć zbudować te strategie tak jak powiedziałeś może to wszystko spisać spróbować zautomatyzować ale jeśli się trochę pomyliliśmy i ta strategia nie do końca nam odpowiada to jak to sprawdzić już trochę wybiegając w przyszłość za miesiąc za dwa za pół roku usiąść do tego i sprawdzić jakie parametry czy co czy dobrze wpłacamy te pieniądze czy w ogóle faktycznie realizujemy te nasze założenia czy te wahania instrumentów nam odpowiadają proporcje jak możemy sobie to aktualizować bo chociażby Ike trochę z taką myślą wymyślono taką myślą wymyśloną moja polonistka by się załamała Ale w każdym razie możemy przenieść Ike po prostu zmienić jakąś naszą strategię zupełnie zmienić instrumenty i podejście do rynku na przykład po iluś latach bo coś nam nie odpowiada więc mam z tyłu głowy że ktoś może przesłuchać naszej audycji zbudować sobie strategię za pół roku stwierdzić że chyba coś w tej strategii nie działa i trzeba obejrzeć odcinek od początku jak ty myślisz jak można sobie to aktualizować sprawdzać czy dopasowaliśmy strategię do nas czy trzeba coś zmienić znaczy to tak pierwszy punkt to mieć ją spisaną yy drugi punkt to mieć te tak zwane w korporacjach się mówi checkpointy czyli czyli punkty kiedy będziemy sobie sprawdzać czy rzeczywiście ta strategia Pasuje nam pasuje i my ją w wykonujemy czy też no niespecjalnie bo na przykład przepisali miy strategię od sąsiada Czy od y blogera z całym szacunkiem dla blogerów bo te te strategie mogą być fantastyczne tylko pytanie czy ona jest dopasowana dopasowana do nas więc myślę że i tak jak powiedziałeś to to jest bardzo fajne przy Ike x że gdzieś tam pod koniec roku włącza się nam lampka Aha zaraz bo limit nie wykorzystam limitu to to to to muszę coś zrobić chociaż ja akurat namawiam i staram się sam tak robić żeby wpłacać na początku roku a nie na końcu bo już zdarzyło mi się niestety Raz czy dwa razy kiedy zapomniałem zwyczaj nie wykorzystałem tego limitu No ale dobze wracając do tego do tej strategii więc po pierwsze powinna być spisana po drugie powinniśmy sobie zaznaczyć takie momenty w czasie kiedy będziemy ją kiedy gdzieś tam ją sprawdzimy czy rzeczywiście to jest strategia dla nas a być może trzeba ją całkowicie zmodyfikować No modyfikacja może wynikać Chociażby z tego że w momencie jak zaczynaliśmy i tam wpłacali te 200 300 zł to tak jak powiedziałem na początku to to to ryzyko wachnio Powiedzmy że dla nas nominalnie niewielkie No bo To powodowało że na przykład traciliśmy tam 500 zł 1000 zł 2000 Natomiast jeżeli my już uzbieram jakąś kwotę i na przykład to będzie Portfel rzędu 100 000 No to fajnie na papierze to wyglądało dobrze że wahnięcia o 20 to spokojnie wytrzymujemy ale czy w rzeczywistości wahnięcia o 20 proc czyli w tym wypadku o 20 000 czy nadal jest dla nas jest z tym okej czy nie No są jeszcze Oczywiście są jeszcze takie sytuacje kiedy na przykład mamy jakiś dodatkowy przypływ pieniądza sprzedaliśmy nieruchomość dostaliśmy spadek No i nagle my zupełnie jakby zmieniamy ligę gry bo z portfela 10000 może się okazać że my przeskakuj nagle do portfela na przykład milion złotych No i teraz pytanie czy nadal Nasze podejście do ryzyka Jest jest tak samo przy tak dużym przy tak dużym portfelu Także ja bym powiedział tak że ta strategia to nie jest wykuta w skalę i to nie jest 10 przykazań który których się trzymamy przez całe życie bez zmian tylko wręcz przeciwnie my powinniśmy co jakiś czas najlepiej co kwartał czy co rok Myślę że co roku to to to jest dobre rozwiązanie gdzieś tam sprawdzać czy ona czy ona się sprawdza i czy ona nam pasuje przede wszystkim chociaż oczywiście można sobie też wyobrazić taką sytuację kiedy zupełnie zaczynamy i zaczynamy od tych małych kwot i nawet tą strategię możemy modyfikować częściej bo jeśli podejdziemy do tematu ten sposób No dobrze to ja chcę spróbować inwestować jakieś nieduże pieniądze nawet jak stracę wszystkie to nie jest to dla mnie problem ale trochę nauczę się tego inwestowania i trochę nauczę się swoich reakcji na to co się dzieje na na na rynku jest jest takie ładne powiedzenie że najlepszym stajemy się najlepszym inwestorem jak na początku gdzieś tam przynajmniej dwa razy zbankrutuję to to też pokazuje nam i trochę inaczej się zachowujemy wtedy gdy zdobędziemy trochę większy trochę większy portfel chociaż brzmi może strasznie ale coś w tym jest że zaczynanie od przepięknej hossy gdzie wszystko się udaje przychodzi łatwo później jest bolesną lekcją chociaż Jak wspomniałeś jeszcze o tym jak bardzo emocje Czy te wszystkie elementy behawioralne odgrywają ogromną rolę to przypomniał mi się taki mój kolega inwestor który inwestował bardzo agresywnie i dosyć skutecznie ale poświęcał ogrom czasu na to i całą strategię zmieniał wraz z rozwojem swojej rodziny Czyli jak przyszło pierwsze dziecko to strategia się skurczyła jak przyszło drugie dziecko to się stała całkowicie pasywna i trochę defensywna bo nagle inna odpowiedzialność inne rzeczy Inne rzeczy w finansach inne rzeczy na głowie i i to była taka ciekawa ewolucja czysto oparta o te wszystkie emocje i te behawioralne rzeczy bo tak jak rynek finansowy się dalej lubi ale już troszeczkę inne są priorytety zawsze mam z tyłu głowy że to są te czynniki których czasem zapominamy skupiając się na tabelach wykresach badaniach że ten czynnik emocjonalny może być bardzo ważny ale nie byłbym sobą gdybym mnie zapytał jak to u ciebie było czy to też ta strategia Inwestycyjna zanim się doszlifować edycji ileś emocjonalnych wahań trzebaby na pewno to jest ten ten wariant jak to było zdecydowanie to znaczy tam ewoluowała ta ta ta ta strategia od super ryzykownej czyli granie za całość portfela w jedną spółkę [Muzyka] aż do do takiej jak jak jest teraz Czyli że większość mojego portfela ja inwestuję właśnie w sposób pasywny czyli zdywersyfikowany zdywersyfikowany portfel otwarty właściwie na cały świat w tej części akcyjnej oprócz tego część obligacyjna czy ta część Nazwijmy ją bardziej bezpieczna spokojna może bardziej tak czy nawet nie w jakiejś części to ewoluowało bardzo mocno w moim przypadku to jeszcze dodatkowo dodatkowo był ten czynnik że ja lubię po prostu inwestować mnie to pasjonuje no i i Lubię eksperymentować więc gdyby ktoś zobaczył jakby moją drogę to ona ma tam ogromną ilość zawijasów Czasem zdarza mi się znaleźć jakiś instrument gdzieś na zapomnianym rachunku który nawet już nie pamiętam Dlaczego ja go wykorzystywałem ale to tego nie polecam zdecydowanie Ja też kiedyś byłem orędownikiem takiej teorii że nasz główny portfel to jedno a jeśli potrzebujemy poeksperymentować to zawsze można mieć jeszcze malutki portfel dodatkowy i u większości ludzi których znam którzy sprawdzili Tę metodę działa to nieźle ale Zdarzają się wyjątki które emocjonalnie No przesuwają te portfele i zmieniają jakieś proporcje i to się później robi bardzo niebezpieczne więc teraz mam disclaimer na disclaimer że to jest taki mój pomysł który u wielu osób działa ale jak tylko się zawaham to znaczy że to nie jest dla nas absolutnie nie każdy taki teoretyczny pomysł możemy zastosować tak tak zdecydowanie to znaczy to jest tak ja też podpowiadam osobom które chciałyby się w jakiś sposób wyszaleć Na tym rynku inwestycyjnym że że okej to Zbuduj sobie duży portfel który będzie się zachowywał w miarę spokojnie i weź malutki portfel w którym będziesz szalał natomiast zdecydowanie jest to ryzyko że jak ten malutki urośnie bo Osiągnęliśmy jakiś zysk No to pojawiają się pomysły to to tam jest tak spokojnie Tutaj jest tak do ja jestem taki dobry to może trochę przesunę w tą stronę [Muzyka] spekulacyjnego takiego rozwiązania Szczególnie gdzieś tam początkującym osobom które Powiedzmy że mają jeszcze mniejs