Gospodarka w obliczu recesji | prof. Łukasz Hardt, dr Przemysław Kwiecień, dr Wojciech Świder [Inflacja, Fed, Gospodarka USA]

myślę że też czasy które nas czekają to są zupełnie inne czasy niż te które były po tej walce z inflacją przez Walkera Fed lata 70 Później początek lat 80 jeśli chodzi o konkurencyjność w ogóle gospodarek europejskich a szczególnie ze strefy euro no to mamy tutaj problem w momencie kiedy Fed zaczął podnosić stopy procentowe inwestorzy przecierali trochę oczy ze zdumienia słuchając tego paela tak jak który mówił nagle że trzeba walczyć z inflacją bo to był ten sam po który d lata wcześniej mówił że Bank Centralny może wydrukować dowolną ilość pieniędzy i żeby rząd je wydawał breit był porażką tak to znaczy te wskaźniki dla gospodarki brytyjskiej No Są rzeczywiście bardzo [Muzyka] niekorzystne Witam państwa na debacie makroekonomicznej debacie która sądzę jest najważniejsza na tym dzisiejszym wydarzeniu Dlaczego Dlatego że rynki finansowe to gospodarka rynki finansowe nie istniałyby bez tego co jest pod nimi bez zysków firm bez walut a ich kursy ich wyniki zależą od tego co robią konsumenci od tego jak inwestują firmy od tego jaka jest inflacja Jakie są stopy procentowe gdzie te trendy zmierzają dzisiaj na te pytania będę starał się znaleźć odp moimi znakomitymi gośćmi panowie dzień dobry Dzień dobry zacznę myślę od razu od takiego pytania które rynek sobie zadaje od długiego czasu co dalej z globalną inflacją Czy to już jest po temacie tak bo był często Były te przyrównanie do lat 70 kiedy mieliśmy pierwszą falę inflacji szok naftowy Fed szybko obniżający stopy procentowe i później okazuje się że ta inflacja wraca na jeszcze wyższe poziomy koniecznie są jeszcze wyższe podwyżki mamy tą recesję Double Deep z początku lat 80 i o ile wiadomo że w gospodarce nie ma dwóch takich samych przypadków i Wydawałoby się że żyjemy w kompletnie innej rzeczywistości No Minęło ponad 40 lat to nawet na konferencjach przewodniczącego Pawela po posiedzeniach Fed pojawiło się pojawiły się w pewnym momencie takie analogie że jakby ta druga fala inflacji to jest coś czego Fed się trochę boi jakby co będzie czego będzie chciał uniknąć będzie chciał podjąć działania upewnić się że to się nie zadzieje waszym zdaniem na ile to ryzyko już faktycznie jest niewielkie i rynki nie powinny się przejmować bo rynki się dzisiaj nim nie przejmują jakby Jesteśmy w takim momencie gyn uważa że że dobra Fed sobie tam mówi jeszcze o ryzyku drugiej fali inflacji ale tak naprawdę to już jest po temacie wyceniane są obniżki stóp 4 na moment obecny procentowych w USA na rok przyszły w Stanach Zjednoczonych właśnie dla dolara wyceniane są też obniżki w strefie euro w Polsce wiadomo już ten proces się zaczął czy to już jest koniec panie profesorze Myślę że nie myślę że też czasy które nas czekają to są zupełnie inne czasy niż te które były po tej walce z acj przez Walkera Fed lata 70 Później początek lat 80 czasy się zmieniły Między innymi dlatego że lata 80 90 2000 to pogłębiająca się globalizacja setki milionów Hindusów Chińczyków chodzących na rynek pracy wzrost udziału eksportu importu w globalnym PKB to było potężnie dezinflacji najważniejszych państw od początku aż do pandemii to mieliśmy ruch w dół w jedną stronę teraz ten świat się zmienia społeczeństwo Chin się będzie starzenia Będzie bardzo szybki geopolityka być może będzie powodowała może nie odwrócenie globalizacji ale jednak pewne tarcia w tym procesie dużo się mówi o fring prawda to już się dzieje Tak więc być może czeka nas pewien czas podwyższone inflacji z powodu tych strukturalnych czynników które wcześniej przed pandemią przez dwie trzy dekady strukturalnie powodowało że ta presja inflacyjna w globalnej gospodarce gospodarce była Niska Tak więc ja okej w krótkim okresie rzeczywiście jesteśmy w okresie dezinflacji ale ja nie sądzę żeby po pandemii wojna geopolityka żeby się mieli taki prosty powrót do tej sytuacji takiej niskiej inflacji sprzed jeszcze 10 lat my jako ekonomiści Zresztą Zastanawialiśmy się nawet jest taki termin missing inflation fenomen znaczy my patrzyliśmy gdzie jest ta inflacja też po duż kryzysie finansowym banki centralne weszły luzow ilości nie było inflacji tak ja myślę że czeka nas jednak epoka strukturalnie podwyższona inflacja może bardziej ostrożnie epoka czynników które b będą jednak dł działały proinflammatory mówił wcześniej panie doktorze jakby czy my zejdziemy prosto do celów celu inflacyjnego bo jakby jest ten czynnik strukturalny o którym pan profesor Głównie to są czynniki strukturalne o których pan profesor mówi i jest ten czynnik cykliczny prawda czy w ogóle już nie mówię o czynnikach statystycznych Jak efekty bazy i które też dzisiaj są niesamowicie mocne jaką jak jak te ścieżki pan doktor widzi na rok przyszły głównie wiadomo na ten moment na razie się koncentrujemy globalnie czy tak trochę Stany Zjednoczone bo jakby ze względu na rolę waluty rezerwowej No to Fed trochę dyktuje tą politykę pieniężną innym bankom centralnym mniej lub bardziej ale w tym świecie zachodnim jednak bardzo mocno dyktował poza Japonią ale Japonia już od dawna gdzieś tam troszeczkę tak jak oderwana była w X wieku do 19 wieku geopolityczny tak teraz jest gospodarczo mocno mocno wyjątkowa ale w tych samych Stanach Zjednoczonych jak pan doktor widzi ścieżkę inflacji w roku przyszłym czy ona będzie na tyle korzystna że pozwoli na regularne obniżki stóp procentowych przez Fed No właśnie już tak na początek Ogólnie ta inflacja która teraz była przez ostatnie lata rzeczywiście jest często porównywana do tego co się właśnie działo w latach 70 bo były też te szoki surowcowe ale tutaj na początek warto powiedzieć że w latach 70 ogólnie ropa podrożała 10 krotnie teraz tego nie było w samym roku 74 był wzrost cen ropy o 300 W sensie teraz tego aż tak wydatnie nie nie widzimy co więcej wtedy jednak polityka monetarna była dosyć Łagodna dopiero tak jak tutaj właśnie pan profesor wspomniał dopiero za czasów Walkera w 79 zaczęło to się zaostrzać także dopiero potem rzeczywiście Fed wziął się bardzo ostro za walkę z inflacją i to już była ta druga faza prawda warunki fiskalne też wojna w Wietnamie wydatki prezydenta Johnsona Czyli w sumie też ta polityka fiskalna była dosyć Łagodna co więcej wtedy związki zawodowe miał więcej do powiedzenia i te płace Były indeksowane często inflacją Teraz tego nie ma A chociaż Rzeczywiście dzisiaj widzimy że jest dużo strajków więc rzeczywiście pracownicy się domagają tego że że żeby te płace szły w górę ale generalnie w latach 70 te płace szły w górę szybciej Więc więc de facto było to ryzyko i które się de facto zmaterializować była długo co więcej świat był inny też pod względem handlu wtedy udział obrotów handlowych jako procent PKB globalnego to było około 25 proc teraz jest około 55 proc czyli czy widzimy że jest to inny świat i de facto wtedy uważam że że warunki były bardziej proinflammatory demograficzne na przykład w Chinach ale tak naprawdę to może oznaczać że inflacja będzie Niska tak jak załóżmy w Japonii Bo de facto stare społeczeństwo na przykład Stare i bogate społeczeństwo nie chce brać kredytów Stąd właśnie widzimy że w Japonii generalnie ta inflacja jest bardzo niska albo jest wręcz na poziomach ujemnych czyli właśnie mamy deflacje także w sumie nie wiadomo jak te czynniki się przełożą na inflację chociaż wiadomo że od strony ż to starsze społeczeństwo będzie mniej produkowało więc więc jak rozumiem o to chodziło że że ta podaż dó będzie niższa więc Rzeczywiście są wyzwania uważam że inflacja może być zmienna może być podwyższona ale nie spodziewałbym się drugiej fali Jak to jak to właśnie m miało miejsce w latach 70 jak ona będzie schodziła do celu już tak precyzyjnie Odpowiadając na to na to pytanie ciężko stwierdzić oczywiście precyzyjnie ale szczerze mówiąc ja jestem pod wrażeniem POW i tego co on robił rzeczywiście szybko udało mu się tą inflację sprowadzić do poziomów dosyć niskich aktualnie inflacja w USA wynosi 3,2 przy stopie realnej bardzo dodatniej co co w sumie robi wrażenie mając na uwadze fakt że w sumie USA mają największy nominalny dług publiczny świata więc fact jest to jest to imponujące bo u nas NBP się przed tym wzbrania prawda w sensie grafiński uciekał od tej realnie dodatniej stopy Natomiast w USA co zrobiono i jestem pod wrażeniem w tym wyników bo rzeczywiście ta inflacja u nich spadła dosyć szybko ja mam takie taką refleksję ja nie wiem czy czy to Paulowi panie profesorze się udało tą inflację sprowadzić jakby patrzę na amerykańskiego konsumenta przynajmniej na twarde dane publikowane w Stanach Zjednoczonych choćby ten wiadomo jak to jest raportami o PKB to jakby ekonomiści prawda I jakby te kontrybucję bo tam wypadło to w ogóle świetnie ale Popatrzymy sobie na dane sprzedaży detalicznej w Stanach Zjednoczonych to to tak naprawdę ona może od pewnego czasu nie rośnie realnie ale po tym takim lekkim cofnięciu po roku kiedy mieliśmy ten Impuls fiskalny niesamowicie mocny jakby też nie słabnie tak a nominalnie wręcz zaczęła znowu rosnąć okolice tr tr bodajże obecnie więc ja się tak zastanawiam czy przyznam Tyle że ja jestem pod wrażeniem Komunikacji fedu za ostatnie miesiące to mi się to mi się bardzo podoba że zawsze rynek wie w drobnym odróżnieniu od Polski Co zrobi Bank Centralny na najbliższym posiedzeniu to jest w zasadzie Jasne to już jest formalność i tylko czeka już przekazuję głos panu profesorowi i tylko czeka już na to co powie później żeby zapowiedzieć kolejne pewnym możliwość kolejnego ruchu tak natomiast momencie kiedy Fed zaczął podnosić stopy procentowe mieliśmy jednak mi trochę inwestorzy przecierali trochę OC ze zdumienia słuchając tego paela tak jakby który mówił nagle że trzeba walczyć z inflacją bo to był ten sam po który d lata wcześniej mówił że Bank Centralny może wydrukować dowolną ilość pieniędzy i żeby rząd je wydawał więc na ten moment chciałem zapytać pana profesora o to co tak naprawdę się dzieje z amerykańską gospodarką bo mamy cykl zacieśnienia który jest najbardziej dynamiczny od ponad czterech dekad nawet pomijając bilans bilans fedu tylko już same stopy procentowe od punktu zera do do punktu mówił pan doktor o tym że w latach 70 jakby to zaciśnięcie przed kryzysem naftowym To było 8 proc dzisiaj dzisiaj to byłoby nie do pomyślenia a więc teraz byliśmy na dnie mamy prawie 5 i p w Stanach krótkoterminowe stopy a jednak ta gospodarka wydaje się kompletnie na to jakby jakby to inflacja spada ale to nie dlatego że popyt jakoś istotnie skruszył czy ta gospodarka może jakby czy to już tak będzie bo rynek to zakłada tak zakłada tak inflacja odchodzi a pobyt zostaje mocny i jest świetnie inflacja w dużej bierze jest w naszych głowach Tak konsumentów dlatego to czym Bank Centralny może zarządzać to bardziej paradoksalnie może zarządzać tym co w ludzkich głowach czyli oczekiwaniami inflacyjnym niż po prostu bieżącą inflacją i tak Ja rozumiem politykę w kre Ja również jestem to znaczy robi żeby zakotwiczyć w celu oczekiwania inflacyjne i konsumentów ale tak naprawdę również rynku i graczy rynkowych tako to się udaje tak to znaczy generalnie generalnie wydaje się że warto w takich okolicznościach badze komun oczekiwan inflacyjne mówiąc że Będę dążył do celu inflacyjnego i tak d pamiętajmy jesze różnica Polska to jest To jest ten mandat inflacyjny tam jest ten Podwójny mandat tak ale powi to się udało i to jest ciekawe co pan mówi tak że pomimo tego że popyt konsumpcyjny jest mocny to dynamika cen jest dosyć taka No my byśmy taką chcieli mieć w Polsce prawda i też mówiąc też byśmy taką chcieli mieć komunikację Banku Centralnego profesjonalną jednoznaczną obni generalny poziom niepewności jak ta komunikacja w Stanach Zjednoczonych No jest to jest zdroworozsądkowe oczywiste Też jest masa badań empirycznych które pokazują że istotnym determinantem inwestycji jest niepewność tak i konsumpcji ścieżek konsumpcji jest niepewność niepewność globalnie jest wysoka była pandemia geopolityka o tym wszyscy wiemy prawda i w takim świecie co może robić Bank Centralny pewno nie może dokładać niepewności wręcz przeciwnie musi robić wszystko by z rynku niepewność zdejmować i moim zdaniem powel robi to świetnie Oczywiście jest dużo innych czynników które powodują że gospodarka amerykańska jest bardzo adaptacyjna tak to jest nadal bardzo silnie Innowacyjna gospodarka prawda ale rzeczywiście Komunikacja fedu jest tutaj tutaj bardzo dobra i pomimo tego rzeczywiście bardzo silnego zacieśnienia ta Jednoznaczność Komunikacji ona paradoksalnie może wspierać i konsumpcję i ścieżki inwestycji w Stanach Zjednoczonych czyli podpisałby się pan profesor pod takim pod tymi oczekiwaniami rynku że to w zasadzie że to rekordowe od czterech dekad zacieśnienie może w pewnym sensie ujść na sucho w strefie realnej Ja myślę że może ujść na sucho co więcej znowu świat się zmienił po kryzysie finansowym sprzed już ponad dekady ta funkcja reakcji najważniejszych banków centralnych jest bardziej złożona niż kiedyś To znaczy dzisiaj banki centralne te największe Najbardziej wiarygodne No jednak biorą pod uwagę też to co dzieje się na różnych na rynku nieruchomości na rynku innych aktywów i Fed też na to patrzy Myślę że pamięta to co działo się nieco ponad 10 10 lat temu i też nie chce że tak powiem tutaj budować pewnych Ryzyk tak No jest cała literatura znowu nie chc wchodzić w teorię ekonomii która mówi o tym także nadmiernie ekspansywna polityka pieniężna to nie jest polityka która służy jakoś bardzo innowacyjności w gospodarce tak Bo zabiera czy służy zabieraniu kapitał zaburza lokac lokacja staje się Nieefektywna dlatego No to jest rzeczywiście dosyć odważna w pewnym sensie polityka dodatniej realnej stopy procentowej ale myślę że gospodarka amerykańska to widzimy przechodzi to w miarę No dobrze dobrze panie doktorze uda się stanom zjednoczonym uniknąć choćby nie wiem głębszego SP mó o recesji tak bo jakby mamy sytuację kiedy na rynku pracy w zasadzie No ten rynek prawie że nie drgnął stopa bezrobocia może ostatnio nieco wzrosła to jest oddzielne badanie przyrost zatrudnienia to już nie jest 200 300 000 to jest bardziej 150 y000 100 000 miesięcznie ale są takie głosy że no nie To jakby że że po pierwsze to ludzie się trzymają tych rewizji ale to jakby Moim zdaniem wynika z niezrozumienia tego jak to badanie powstaje więc jakby w to nie chcę wchodzić ale jakby Są takie głosy że No ludzie biorą po dwa etaty bo jakby właśnie no nie są w stanie spiąć końca z końcem i w związku z tym ten rynek pracy wygląda jak jest pana zdanie w kwesti odporności amerykańskiej gospodarki czy to jest faktycznie tak dobrze jak wygląda w twardych danych i w związku z tym ten najgorszy etap wpływu zacienia Pieniężnego mam już za sobą i już jest można odtrąbić że to się udało czy tam właśnie jest gdzieś jakieś drugie dno którego dzisia Rynki Nie wyceniają a które pan pam bazy okres Poki pieniężne na C kwartały tak się przyjmuje Więc to główne zacieśnianie fedu miało miejsce w poprzednim roku także być może jeszcze ten wpływ nie jest w pełni widoczny uważam że on w jakiś sposób będzie miał przełożenie też na rynek pracy ale rzeczywiście jak na razie ta gospodarka amerykańska trzyma się całkiem mocno Ja pamiętam jak jeszcze parę lat temu gdy te stopy były praktycznie na poziomie zera w mainstreamie już bardziej internetowym panowało takie przeświadczenie że jeżeli Fed by pod stopy do 2 3 proc to przecież Ameryka zbankrutuje że że tego ogromnego długu się nie da obsłużyć A rzeczywiście widzimy teraz mamy stopy ponad 5 PR i rzeczywiście Ameryka się jakoś trzyma wiadomo jest ta renta dolarowa Amerykanie jednak kontrolują jeszcze wciąż tą infrastrukturę globalną głównie gospodarczą i militarną i to się też przekłada na różne inne renty i rzeczywiście stoją mocno ale tak już odpowiadając precyzyjnie uważam że jednak zobaczymy gdzie jakiś wzrost bezrobocia czy spadek PKB jakiś bardziej widoczny ale rzeczywiście mnie to troszkę zaskakuje że właśnie mimo tego że Fed ma ten Podwójny mandat jednak Power tak mocno się trzyma tego celu inflacyjnego co moim zdaniem w długim terminie będzie miał w sumie dobre konsekwencje przejdźmy teraz może trochę bliżej nas Będziemy zataczać takie trochę mniejsze kręgi i jakby przejdźmy do Europy Zachodniej czy w ogóle do Europy która na ten moment wygląda najgorzej jeśli chodzi o Makro tak jakby z tych trzech graczy Europa stany Azja może jakby problem Chin może starc jeśli tam starczy czasu to jeszcze tam się wybierzemy bo to tam jest trochę innej specyfiki ale przynajmniej jeśli chodzi o te ogólne wskaźniki Europa szczególnie Europejski przemysł ale też usługi w ostatnich miesiącach zaczynają ta konwergencja od usług do przemysłu bardziej niż od przemysłu do usług wygląda to nie może być tak no nakreśl miy sobie taki scenariusz że Stany Zjednoczone wyglądają dobrze i ten to ryzyko inflacyjne krótkoterminowo wydaje się relatywnie nieduże w tym sensie że Okej może być inflacja podwyższona strukturalnie natomiast cyklicznie jakby większość problemu Mam ze sobą spowolnienie może tak ale nie recesja na ile Europa może się wyłamać tak jakby na ile jest ryzyko że przy tym scenariuszu może dojść do recesji w Europie bo już mamy wyjściowo nie najlepsze warunki do tego mamy niższe nieco stopy nominalnie w strefie euro Ale mamy wzrost od minus 0,5 dla stopy dobowej do 4 PR w przypadku ECU i bez tej górki pomiędzy którą Fed jednak trochę przetestował system przed covid prawda lata 2016-18 była próba zacieśnienia No było zacieśnienia było nieduże ten cykl został przerwany ale był w Europie go nie było w ogóle więc jakby wyrywamy tą gospodarkę z okresu w zasadzie No nie dość że darmowego ale wręcz karania za posiadanie pieniądza do dość wysokich jak na historię stóp procentowych No i trzy mamy politykę mamy regulację i politykę klimatyczną która też w Europie jest najbardziej ambitna na ile jakby to ryzyko recesji w Europie Zachodniej panie profesorze jest realne czym że jest można filozofic to powiedzmy stre stref euro to sama strefa euro jest też bardzo wewnętrznie zróżnicowana tak mamy przecież Włochy i wiemy z jakimi problemami mierzą się Włochy Jeśli chodzi chociażby o dług włoski tak mi się nie wydaje Jasne że Europejski Bank Centralny zacieśnienie podniósł stop ale z drugiej strony nie chce mi się wierzyć żeby kwi Europejski Bank Centralny odpuścił kontrolowanie spru włoskiego długu tak to znaczy jeśli się coś złego zacznie dziać i te spry rzeczywiście będą będą rosły to myślę że lagard nie popełnił błędu który kiedyś popełniła w swojej Komunikacji a propos Komunikacji mówiąc że w sumie to ten SPR nie jest tak istotny PR teraz będzie na pewno to bardzo bardzo dbało dbała Tak więc ta sama polityka europejskiego Banku Centralnego ona też przez tą silną silne zróżnicowanie strefy euro ona też może być taka wieloaspektowa wielowymiarowa tak myślę że Europejski Bank Centralny będzie nadal że tak powiem próbował i testował różne instrumenty które będą niejako trochę tą politykę pieniężną różnicowa różnicowa tak w różnych różnych tych krajach Czy grozi nam Czy grozi nam recesja myślę że gdzieś jest Takie zagrożenie na horyzoncie znaczy znowu ja bym tu wrócił do tych czynników strukturalnych tym razem Jeśli chodzi jeśli chodzi Europę no no mamy problem w Niemczech ten główny motorom niemieckiej gospodarki prawda przemysł samochodowy on się zacina rewolucja ta samochodów hybrydowych elektrycznych tutaj Niemcy po prostu mówiąc PR przespali wcześniej potężny problem Volkswagena Jeśli chodzi jeśli chodzi o diesel który był No tutaj motorem tego niemieckiego motoru motoru wzrostu wiemy że zielona Transformacja w Niemczech nie powiodła się trzeba to powiedzieć wprost oparta na tanim i rzekomo bezpiecznym prawda imporcie tanich surowców energetycznych z Rosji to poniosło porażkę sprzed kilku dni wyrok Trybunału Konstytucyjnego które mówi że przeniesienie prawda miliardów euro do funduszu klimatycznego nie było zgodne z konstytucją czy jest problem po stronie fiskalnej też potężny potężny w Niemczech nie mówiąc o problemach strukturalnych francuskiej gospodarki też politycznych bardzo problemach we Francji Wedy wiemy tak tak więc ten krajobraz taki szeroki w Europie rzeczywiście nie nastraja nie nastraja optymistycznie czy jest ryzyko recesji Myślę że jest natomiast No zobaczymy Tak na pewno jak patrzymy globalnie stany różne miejsca świata no to Tutaj rzeczywiście trzeba bacznie patrzeć na na strefę euro i też pytania Jaka będzie odpowiedź po stronie polityki fiskalnej tak to też o tym nie możemy nie możemy zapominać czy ta odpowiedź w pewnym sensie jakby C Europa już się nie nie dała sobie jej wcześniej po covid tak mamy te programy które my czekamy i jakby nie stwierdzi że to już zostało zrobione Więc jakby umywam ręce bo bariery są strukturalne tak rozwiązywanie problemów strukturalnych kolejnymi zastrzykami płynności kapitału byłbym ostrożny Jeśli chodzi jeśli chodzi o rezultaty po drugie tak jak mówiliśmy wcześniej No ta krusząca globalizacja znowu Niemcy prawda No Niemcy jednak są gospodarką po prostu eksportowo jeśli napięcia geopolityczne będą narastały Chiny Indie Rosja to wszyscy wiemy to będzie uderzało w chińską w chińską gospodarkę Sorry niemiecką gospodarkę No w chińską w pewien sposób też ale ale jakby od innej strony prawda panie doktorze czy inwestorzy w ogóle mają czego szukać na europejskim rynku akcji bo bo po pierwsze mamy problem strukturalny mamy problem cykliczny i mamy jeszcze taki problem strukturalny wysokiego poziomu gdzie tutaj też na innej debacie rozmawiam o tym geopolityczny ale mamy Stany Zjednoczone i Chiny które walczą o Prymat globalny i tam jest walka na Ai dzisiaj na półprzewodniki nową technologię natomiast Europa wyznaczyła sobie trochę inne cele tak jakby chce być liderem w zmianach klimatycznych jakby chciałaby jakby być też w związku z tym liderem technologicznym pytanie jednak czy w związku z tym trochę sama nie ściąga się z planszy No którą rozkładają najwięksi gracze tak I jakby czy tutaj brak albo mały udział tej najnowocześniejszej technologii na europejskich rynkach czy to nie sprawia że te rynki które gdzieś tam jak Popatrzymy sobie na składy głównych indeksów msci światowy prawda to do niedawna to było tak że to wiadomo Stany Zjednoczone absolutnie numer J ale później te europejskie rynki gdzieś tam miały jeszcze w miarę istotny procent tak Wielka Brytania Francja czy to nie będzie zanikać czy to nie jest miejsce z którego tak naprawdę jeśli dzisiaj ktoś buduje swój portfel inwestycyjny na na dłuższy okres gdzie powinien po prostu ten ten obszar zignorować albo zminimalizować No właśnie to jest trudne pytanie chodzi o stricte o akcje No bo rzeczywiście giełda jest związana z gospodarką ale nie zawsze te te ten związek jest bardzo ścisły przynajmniej w krótkim terminie rzeczywiście Unia Europejska sobie postawiła ambitne cele klimatyczne mimo że generalnie Unia odpowiada za około 7 proc emisji CO2 także także rzeczywiście możemy tutaj działać no ale pamiętajmy że to oczywiście obniża w pewien sposób naszą konkurencyjność Chociażby przez to że mamy wyższe koszty co więcej jeśli chodzi o konkurencyjność w ogóle gospodarek europejskich a szczególnie ze strefy euro no to mamy tutaj problem dlatego właśnie już odnosząc się do tego też wcześniejszego pytania uważam że generalnie Europa jest bardziej podat na na recesję przez wspólną walutę która nie jest dopasowana do wszystkich krajów ponieważ jeżeli są różne kraje o różnym poziomie konkurencyjności a mają tą samą walutę No to to prowadzi do absurdalnych sytuacji na przykład dla południa euro jest za mocne dla Niemców jest zbyt słabe i generalnie taka Unia walutowa może mieć sens O ile mamy unię fiskalną i te transfery są gdzieś tam wyrównywane na poziomie centralnym tak jak mamy załóżmy w USA mamy też różne stany być może no różne poziomy konkurencyjności czy struktury gospodarki ale tam Mamy jeden budżet prawda więc wak to to można wyrównywać przy Unii Europejskiej i ogólnie strefie euro jakieś możliwości transferów są Ale one są obarczone dużymi konfliktami No bo przecież nie każdy chce dotować tych te kraje biedniejsze dlatego właśnie uważam że ogólnie strefa euro obniża tą konkurencyjność przypomnę że noblista Robert mandel dostał właśnie nagrodę Nobla w roku 1999 wykazując że strefa euro nie jest optymalnym obszarem walutowym Za to dostał nagrodę Nobla a w tym roku właśnie euro wprowadzono w sensie w tym roku gdzie kiedy on właśnie dostał nagrodę Nobla i argumentował że strefa euro nie spełnia tych jego kryteriów optymalnego obszaru walutowego mimo to euro wprowadzono więc rzeczywiście jest to w pewien sposób projekt polityczny który Moim zdaniem na gospodarce w pewien sposób ciąży przynajmniej w tym układzie jeśli można tutaj do tego do tego się odnieść podzielając że tak powiem tą opinię także strefa euro jest dysfunkcjonalna z racji swoje zróżnicowanie i nie jest optymalnym obszarem walutowym to ja sobie zawsze to słysząc stawiam takie pytanie o scenariusz kontrfaktyczny znaczy co by było gdyby w 1999 roku nie zostało wprowadzone euro i przez te ponad dwie dekady gdyby każdy z tych graczy Francja Niemcy Belgia miał swoją własną walutę Ciekawy jestem po ilu kryzysach walutowych już byśmy byli nie znamy tego scenariusza kontrfaktyczne ale wydaje mi się że to zawsze warto mieć g głowy gdy mówimy o dysfunkcjonalności strefy euro Tak jest dysfunkcjonalna tylko nie wiemy jaki byłby ten scenariusz że tak powiem tej alternatywnej historii No na pewno jakby tak jakby adem geopolityczny wystawiły to też Europę na na większe ryzyka prawda teowe kryzysów tak ataków przejście przez choćby globalny kryzys finansowy bez wspólnej waluty która stworzyła pewne komplikacje Ale z drugiej strony no jakby w pewien sposób wymusiła też ten transfer kapitału południe bez tego pewnie pewnie byłoby ciężej skoro mówimy o strefie euro skoro mówimy o Europie to pomówmy chwilę o takim kraju który z tej Europy się wypisał czy panie profesorze czy patrząc dzisiaj na to co robi Bank Anglii przy wskaźnikach koniunktury niewiele lepszych niż dla niemieckiej gospodarki Czy możemy już dzisiaj powiedzieć że gospodarczo st gospodarczo brexit był porażką zastanawiam to jest trud to jest trudne pytanie bo bo na takie pytania pewnie lepiej odpowiadać gdy mamy dłuższy Horyzont czasu ale jeśli patrzymy na dane dzisiejsze na to co Co wiemy to to pewnie do pewnego stopnia tak to znaczy brexit brexit był porażką tak to znaczy te wskaźniki dla gospodarki brytyjskiej No Są rzeczywiście bardzo niekorzystne i bank bank Anglii jest w bardzo trudnej sytuacji rząd rząd w Londynie jest w bardzo trudnej sytuacji I to jest też pewnie takie takie ostrzeżenie tak dla dla nas wszystkich że Unia wiemy tutaj bardzo dobrze prawda ma dużo różnych dysfunkcjonalności ale ten świat poza Unią nie jest lepszym światem tak i to to przykład brytyjski brytyjski pokazuje tym bardziej mo że gospodarka brytyjska jeśli chodzi o zasób akumulację kapitału nie tylko finansowego infrastrukturalnego ale też kapitału ludzkiego kulturowego to jest potężna gospodarka tak i nawet taka gospodarka z takim zasobem tych różnych rodzajów kapitałów ma takie problemy Tak więc Sam jestem ciekawy jak jak dalej Wielka Brytania będzie układała te swoje relacje z Europą z Unią Europejską otwarte pytanie absolutnie Zastanawiam się na ile to jest też takie ostrzeżenie z którego oczywiście NIK Nie wyciągnie wniosków ale my możemy przed tym od czego pan profesor zaczą dą rozmowę jak Steni dla świata Czym jest dezintegracja jakby my chyba zapomnieliśmy jako wszyscy uczestnicy życia gospodarczego jakby o tych efektach globalizacji dezinflacji No moje ulubione hasło radańska specjalizacja pracy Jakby co z tego wynika jakby Brytyjczycy dzisiaj na żywo prowadzą eksperyment odwracania tego i z tym samym wysłania sygnału innym Słuchajcie mówiąc zupełnie kolokwialnie i tak bardzo prosto David Ricardo prawda Który analizował handel pomiędzy m i Anglią na początku XIX wieku wymiana wino sukno No pewnie przewraca się w grobie że tak powiem Widząc to co dzieje się w brytyjskiej polityce w tym momencie Panowie to przejdźmy do Polski No i co Chyba zaczniemy od pewnie się wyrywa cie trochę już do przodu żeby żeby zacząć może od tej Polityki Pieniężnej naszej ale to myślę że też to jest temat później trochę rozszerzymy znowu nasz obraz który interesuje wiele osób co dalej ze stopami procentowymi bo mieliśmy taki Powiedziałbym dość ciekawy układ kilku ostatnich decyzji czy to w ogóle może zaczą od pana profesora jeszcze czy to w ogóle da się poskładać w całość tak jakby - 75 min 2 0 Czy jakby tu można jakby ja już nie mówię żeby dopisywać kompletnie inną sytuację w której można było to zrobić w tej dzisiejszej sytuacji makroekonomicznej globalnej polityki pieniężnej której też my jesteśmy jakimś tam elementem czy to da się obronić kiedyś Ben powiedział Central banker Always Central banker to znaczy jestem byłym członkiem Rady Polityki Pieniężnej i nie chcę wchodzić w rolę recenzenta byłoby to niezręczne działań kolegów z obecnej rady natomiast a propos tej obniżki Chociażby z września no to to z pewnością tak projekcja inflacji lip która nie pokazywała zajścia inflacji do celu w horyzoncie działania Polityki Pieniężnej No ta projekcja nie dawała argumentów do tak silnego cięcia stopy procentowej tyle mogę powiedzieć to gdzie jest problem i o tym pewnie mogę więcej powiedzieć bo też to Mówiłem będąc w radzie i też to widać w moich głosowaniach z tamtego okresu Myślę że nie wiem czy nie główny problem jednak jest komunikacja Tak to znaczy Możemy się spierać co do różnych decyzji Prawda też tych o których Pan powiedział natomiast no te decyzje były podejmowane No w świetle pewnych deklaracji i prezesa prawda i większości rady no że jeśli będą zmiany stóp to raczej będą ostrożne łagodne po 25 prawda a nie tak zaskakujące jak 75 No generalnie jak patrzymy na historię monetarną współczes to tak silne ruchy i w dół i w górę stopą procentową No jednak odbywają się w sytuacji gdy dzieje się coś nadzwyczajnego ekstraordynaryjne w polskiej gospodarce a gospodarka upraszcza charakteryzuje się tym że przeszła raczej przez miękkie lądowanie będzie odbijała w tym momencie to pewnie później rozwiniemy a inflacja jednak jest daleko od celu nadal No właśnie to jedno to jest sama wrześniowa decyzja prawda ja pamiętam Miałem okazję w polskim radiu bodaj komentować tą decyzję i jakby stawiałem się w takiej roli obrońcy Czy jakby osoby która jakby chce uzasadnić i samą tę decyzję i jakby próbowałem rysować taki scenarius że widzimy co się dzieje w Europie Zachodniej i możemy pomimo tego że mamy projekcję która projekcja absolutnie nie podstaw do tej decyzji natomiast widzimy co się dzieje w Europie Zachodniej PR rada nie jest związana projekcją prawda koniec końców i może postawić takie mogła postawić taką hipotezę taki scenariusz Że wiedząc że dojdzie do recesji wcześniej już dajemy ten Impuls popytowy który zadziała z opóźnieniem żeby w momencie gdy dojdzie Polska jakby i tak impuls dezinflacji ceny Ale w związku z tym pytałem o to czy da się to poskładać z październikową decyzją bo tak jak pan profesor słusznie zauważył zwykle takie ruchy w ogóle powyżej 25 szczególnie powyżej 50 punktów bazowych to było albo odpowiedź na jakiś szok na rynkach finansowych lub w ogóle szok zewnętrzny albo Przyznanie się w pewnym sensie że się przegapił moment na reakcję i taki pierwszy startowy ruch w jedną czy drugą stronę No ale wtedy po dwóch posiedzeniach brak kolejnego ruchu który jest konsekwencją tego pytanie panie doktorze czy to się da spiąć pan nie był nie jest Central b Always centr b więc tutaj Liczę na polega może więcej Chciałem powiedzieć że w przeciwieństwie do pana profesora Nie miałem przyjemności zasiadać w rpp Więc sobie mogę pozwolić że tak powiem na większą elastyczność rzeczywiście moim zdaniem w kontekście i projekcji i wcześniejszych wypowiedzi pana prezesa glapińskiego wrzesień to był absurd Natomiast rzeczywiście październik też w sumie Moim zdaniem ruch mało zrozumiały No i właśnie potem mamy kwestie wyborów i co ciekawe nawet na rynku stopy procentowej było widać duży ruch ponieważ przed wyborami rynek wycenia że w ciągu kilku kwartałów stopa zejdzie w okolice 425 Natomiast po wyborach była ta korekta że jednak do pięciu czyli de facto po wyborach po zmianie władzy NBP nie będzie aż tak skory do obniżek więc jest de facto Trudno tutaj się powstrzymać przed takim domysły że być może ma to jednak jakiś związek z polityką Tym bardziej że nie są to tylko jakieś złośliwe wypowiedzi nieprzychylnych ekonomistów tylko rynek stopy procentowej który de facto można posądzać że jest w jaki sposób racjonalny także Moim zdaniem te ruchy no były dziwne z punktu widzenia i komunikacji i projekcji No pamiętajmy że w polityce Pieniężnej jest bardzo ważna przewidywalność więc takie zaskakiwanie szczególnie gdy inflacja jest mocno powyżej celu i facto te oczekiwania inflacyjne u wielu osób wciąż są jeszcze zakotwiczone i zaskakiwanie gołębiej stronie i to w taki sposób moim zdaniem nie było dobre to co dalej jakby bo prezes glapiński powiedział w trakcie konferencji o marcu o jakby projekcji z marca Czy to oznacza że do marca mamy brak zmian poziomu stó procentow moim zdem faktycznie po wyborach ta polityka pieniężna się zmieniła na bardziej Jastrzębią właśnie u siebie blogu opinię że wmie takki w sumie zdrowy no bo w tym momencie NBP moim zdaniem będzie miał większą motywację żeby skupić się de facto bardziej na tym celu inflacyjnym a niekoniecznie stosować strategię eklektycznego polskiego złotego też spore zmiany oczywiście one też następowały trochę w ostatnim czasie wokół tych zmian stó procentowych ale znowu mamy powrót do umocnienia mamy kurs euro już obecnie poniżej 440 Nawet powiedziałbym dość zauważalnie No i teraz jakby po częściej jakby tak się tłumaczy to jakby że to jest efekt liczenia na kpo że to jest efekt jakby tego że inwestorzy globalni będą na nas bardziej przychylnie patrzeć natomiast no Samo patrzenie inwestorów globalnych nie zmienia konkurencyjności polskiej gospodarki i w związku z tym pani profesorze Mam do pana pytanie jak pan ocenia czy złoty jest dzisiaj niedowartościowany przewartościowany czy to jest fair Value jakby wiadomo jakby z gwiazdką od razu stawiamy ją że że to nie jest coś co co możemy wyliczyć jak w fizyce natomiast o pana profesora opinie Chciałbym pojawiły się czynniki które będą służyły złotemu tak to ja myślę że już nie będzie obliże 100% w najbliższym czasie a rynek jeszcze kilka tygodni temu wycenia obniżki to co kolega powiedział wcześniej po drugiej stronie polityki fiskalnej jest nadzieja na na środki z skpo tak na to żeby euro będzie płynęło to znowu będzie służyło służyło polskiemu złotemu i wreszcie myślę że to jest coś o czym często zapominamy to znaczy Polska Gospodarka jest naprawdę silnie adaptacyjna tak jest silnie adaptacyjna jej fundamenty są mocne Ja pamiętam jak byłem w radzie to oczywiście spotkań z inwestorami miałem bardzo dużo teraz tych spotkań Oczywiście ma mniej ale czasami inwestorzy mnie zapraszają i rozmawiamy to moje doświadczenie jest takie że jednak inwestorzy mocno patrzą na fundamenty mocno patrzą na fundamenty A te fundamenty polskiej gospodarki są mocne tak na tych różnych procesach o których rozmawialiśmy chociażby FR shingu shingu powrocie pewnych elementów łańcuchów produkcji z Chin z Indii myślę na przykład o farmaceutyk Polska może na tym zyskiwać tak Polska może na tym zyskiwać te firmy mogą tu lokować tą swoją działalność produkcyjną która będzie wracała z tych różnych miejsc do Europy tak Czyli fundamenty polskiej gospodarki nadal są mocne i to jest takie otoczenie to jest takie otoczenie które złotemu będzie będzie po prostu po prostu sprzyjało tak i i tyle Oczywiście wiemy że kurs walutowy cechuje się wysoką zmiennością no mówimy o tych różnych czynnikach jeszcze nie mówiliśmy o wojnie na Ukrainie tak znaczy są różni różne scenariusze tak no ale też niestety jest na stole ten czarny scenariusz tak to znaczy scenariusz Powolnego wyczerpywania się sił Ukrainy jednak być może jakiś Postępu Wojsk Rosyjskich tak jest zima przed nami prawdopodobnie ataki Rosji na infrastrukturę krytyczną No wiemy że na zaostrzenie konfliktu za wschodnią granicą No złoty będzie jednak negatywnie reagował tak Ja przyznam się że że od dawna mimo wszystko byłem byłem nieco zdziwiony tym jak odporny jest złoty i rentowności polskich polskich papierów na to co dzieje się za naszą wschodnią granicą tak znaczy jednak ta premia za ryzyko nie była taka wysoka pojawiła się i znikła tak pojawiła się i później Właściwie trudno było ją trudno było ją odnaleźć A mamy wojnę tuż za granicą tak tak więc dużo czynników pozytywnie mogąc działających na na siłę złotego ale nie zapominajmy że jednak mamy wojnę i Rosja raczej wydaje się dosyć zdeterminowana żeby tą wojnę nadal prowadzić do kwestii geopolityki jakby takich czynników właśnie globalnych w tym zakresie jeszcze mam nadzieję wrócimy Zostańmy jeszcze na chwilę przy tej polskiej gospodarce przy perspektywach naszego rynku panie doktorze giełda zareagowała mocnymi wzrostami po 15 października Wiele osób też tutaj widzi mieliśmy taką pierwszą sesję drugą sesję tak naprawdę Mieliśmy kilka dni temu wtedy była pierwsza kiedy wg 20 w dolarach wzrósł o ponad 7 PR jakby dwie takie sesje po raz ostatni wydarzyło się to bodaj w roku 2009 więc czy to jest początek jakieś większej hossy na GPW i czy jakby te wybory plus to co powiedzieliśmy globalnie czyli z jednej strony byliśmy chyba optymistyczni co do Stanów mniej optymistyczni co do Europy czy to tworzy krajobraz dla hossy na GPW No właśnie faktycznie po tych wyborach są wzrosty generalnie jak się zobaczyło na te Media zagraniczne No to raczej był przekaz taki już Abstrahując od naszej wewnętrznej sytuacji raczej przekaz był taki że prawicowy populistyczny rząd Został odsunięty fto to gdzieś tam jest jakoś tam postrzegane pozytywnie przez inwestorów być może się pojawił jak jakiś kapitał spekulacyjny który się ustawia pod to że że fundamentalnie duż będą tutaje g właśnie moim zdem wy natomiast oczywiście trzeba sobie zadać pytanie czy polska Giełda ma sumie duży wpływ polskiej gospodarce Generalnie w tych krajach kontynentalnych ta giełda na przykład anglosaskich giełda wciąż nie jest taka popularna No bo Zmierzam do tego żeś chodzi o źródła potu wewnętrznego tak naprawdę Polacy Wciąż jeszcze nie tak masowo inwestują były offe które teraz są zawieszone pewnie będą wygaszane no mamy ppk mamy kwestię ppk i właśnie i teraz właśnie już słyszeliśmy zapowiedzi że w sumie ch się uelastycznić te ppk żeby nie trzeba było lokować aż 40 proc części udziałowej spółki Liu 20 facto jest to uelastycznienie co w sumie dla oszczędzających być może będzie dobre ale dla GPW niekoniecznie Czyli generalnie długoterminowo odnośnie GPW to ja jakimś super optymistą nie Jestem mhm yy Zostańmy jeszcze właśnie w Polsce zanim zaczniemy na nowo kręgi zataczać szerzej y jakby powiedzieliśmy sobie tutaj zgodnie że reakcja rynku na y ostatnie tygodnie na perspektywy gospodarcze na kpo na y właśnie reakcja giełdy na też na wybory jakby optymizm który się wlał tutaj wraz z kapitałem globalnym ale czy sytuacja fiskalna panie profesorze nie jest czymś czym inwestorzy powinni się martwić Ja tak szczerze powiedziawszy jak patrzę na polską krzywą to tam jest dużo optymizmu przy potencjalnych potrzebach pożyczkowych na rok przyszły tak jest dużo optymizmu ponieważ przeń k Unii Europejskiej nadal mamy przestrzeń fiskalną tak nasze fundamentalne wskaźniki nie wiem dług w relacji do PKB są na bezpiecznych są na bezpiecznych poziomach to widzą Agencje ratingowe nie podnoszą żadnego alarmu jak się czyta raport ostatnie Europejskiej Rady budżetowej to rada ocenia ryzyka fiskalne w Polsce Jako teraz niskie Chociaż rosnące w dłuższym okresie Jakie są wyzwania fiskalne konieczny wzrost wydatków na Armię konieczny wzrost wydatków na jakość usług publicznych zdrowie edukacja bo mieliśmy pandemię wiemy jakie tam są deficyty do nadrobienia Transformacja Energetyczna która będzie Bardzo kosztowna dla polskiej gospodarki Tak więc tych wyzwań po stronie fiskalnej dużo już nie mówi o kwestiach związanych ze starzeniem się społeczeństwa Sytuacja fusu bardzo dobra ale będzie się Pogorzała w najbliższych latach No dobra ale też dlaczego jest dobra praw dlaczego jest dobra fundus przyjechali Ukraińcy którzy wpłacają ale ale nie wypłacają systemu to jest jasne Tak tak więc po tej stronie wydatki będą musiały rosnąć z drugiej strony ze względów też po prostu politycznych A pru tego kto rządzi podnoszenie podatków nie jest proste co więcej jeszcze mamy zapowiedzi niektórych sił politycznych obniżenia podatków co wydaje mi się zobaczymy Tak zaczy w takiej sytuacji gdy są takie ryzyka jak się patrzy w historię gospodarczą Jak jest wojna jak jest pandemia to racze się nie obni po prostu podatku się buduje silną pozycję fiskalną Tak więc te ryzyka fiskalne one będą one będą rosły Myślę że bardzo ważne jest to żeby też dla rynku dla tych rentowności rentowności o których pan mówi żeby nowy rząd nowy minister finansów dosyć szybko jednak przedstawił taką kilkuletnią strategię dla finansów publicznych żeby inwestorzy po prostu widzieli te ścieżki tą strategię zarządzania zarządzania długiem i generalnie wracając wracając do tej debaty naszej publicznej o tym co się dzieje w budżecie i w systemie finansów publicznych to zawsze taki moment zmiany władzy prawda pewnej korekty politycznej jest dobrym momentem na wprowadzenie pewnych może też innowacji instytucjonalnych nam bardzo brakuje tego co funkcjonuje właściwie w każdym kraju Unii Europejskiej czyli niezależnej rady fiskalnej która mogłaby rzetelnie informować debatę publiczną o stanie finansów publicznych Szczególnie że jakby tego nie mamy prz coraz ja tu nie jestem dużym krytykiem to znaczy i Komisja Europejska rynek agencje ringowe widzą wszystko BG dla mnie pewnie większym nawet problemem niż to o czym Pan mówi to jest temat to co powiem na odrębną dyskusję na ile te wydatki są rozwojowe A na ile nie są czy ich Alokacja jest optymalna ale w takiej debacie publicznej pan profesor komisja agencje tak ale w debacie publicznej którą często Media Ona jest bardzo spolaryzowana bo też świat jest bardzo spolaryzowany naładowany emocjami jest bardzo polityczna tu bardzo brakuje Właśnie takiej niezależnej instytucji która mogłaby po prostu podnosić jakość debaty nie chodzi mi o nie postuluje utworzenia prawda bliźniaczego ciała do Rady Polityki Pieniężnej po stronie fiskalnej broń Boże to parlament zawsze będzie miał głos jeśli chodzi o wydatki podatki ale że tak powiem Instytucja która patrzyły nieco zewnątrz na na stan finansów na pewno to by się przydało i może jest moment na rozpoczęcie po prostu dyskusji na ten temat w Polsce jasne a jeszcze mamy wątek tego że dodając do wszystkiego co pan profesor powiedział No jest sporo zapowiedzi z okresu kampanii wyborczej z różnych stron tej nowej koalicji No które tak czy Oak uderzyły w potrzeby pożyczkowe prawda więc jakby złożenie tego w całość na pewno będzie dużym wyzwaniem i 100% zgody że fajnie byłoby to skomunikować w ramach strategii a nie w ramach jakby pojedynczych rozwiązan Pożyjemy zobaczymy Pewnie kilka najbliższych tygodni przyniesie nam więcej Miejmy nadzieję już jasności w tej kwestii a tymczasem my na nowo zataczamy trochę większy krąg i oddalamy się od Polski panie doktorze wojna ale nie wojna na na Ukrainie tylko wojna na wojna na Bliskim Wschodzie czy to jest coś czym rynki finansowe powinny jeszcze w ogóle zajmować sobie głowę bo dla jasności naszych widzów sobie już tym głowy zajmowały sobie przez tydzień może mniej więcej czasu był taki scenariusz w którym ceny ropy trochę wzrosły teraz są już znacząco poniżej miejsca w którym były w na początku wybuchu tego konfliktu to nie jest nietypowe tak jakby Dodajmy od razu że rynki bardzo często reagują na tego typu zagrożenia o takiej nietypowej charakterystyce na zasadzie reakcji na niepewność i później szybkiego powrotu do normalności ale czy tutaj jest coś co mogłoby sprawić że tam będzie jednak druga reakcja bo bo po prostu Rynki Nie doszacowanie jakie jest pana zdanie w tej kwestii No właśnie więc faktycznie te rynki traktują to jako konflikt lokalne Oczywiście on może eskalować natomiast na razie on tego dużego wpływu na rynki nie miał i szczerze mówiąc aż tak dokładnie tego nie analizowałem tutaj ciężko mi się powiedzieć Natomiast jeśli można czy możemy jeszcze wrócić do tych finansów Polski czy nie PR właśnie tutaj Wła w tym kontekście to jeszcze jest kluc Kluczowa sprawa nasze koszty obsługi długu No bo powiem taką ciekawostkę w roku 2021 w lutym polska wyemitowała po raz pierwszy w historii obligacje w Polski złotych na 0% Czyli w sumie były to naprawdę niskie koszty obsługi długu oczywiście to były chyba obligacje dwuletnie I to było przejściowe w roku poprzednim obligacje 10-letnie dobił prawie do 9 proc rentowności więc ten koszt obsługi długu się drastycznie zwiększył i to jest duże duże wyzwanie pamiętajmy że polski dług publiczny składa się średnio z obligacji o zapadalności około 5 lat i de facto już od roku mamy wysokie stopy procentowe wysokie rentowności i teraz z każdym rokiem jeszcze przez parę lat tak długo jak stopy procentowe będą pozostawały wysokie te koszty obsługi długu będą bardzo duże one w poprzednim roku wniosły około 35 miliardów złotych a teraz one praktycznie skokowo rosną więc faktycznie już w tym roku prawdopodobnie będą wyższe niż koszty programu 500 plus tak także widzimy że są to duże duże koszty i faktycznie te koszty obsługi długu tutaj w kontekście właśnie finansów publicznych są potężnym wyzwaniem zaraz obok deficytów bo faktycznie też też właśnie w tym roku i w kolejnym roku prawdopodobnie te deficyty będą na tyle duże że możemy wpaść właśnie w procedurę nadmiernego deficytu i komisja Europejska może na nas po prostu patrzeć i pilnować Czy mamy plan żeby żeby z tej sytuacji wyjść także faktycznie przy tych finansach publicznych Mamy ogromne wyzwania właśnie dlatego uznamem że warto o tym powiedzieć kosztem tego Bliskiego Wschodu którego aż tak ostatnio w kontekście rynków Nie śledziłem jasne no koszt obsługi długu to jest w ogóle złożony temat myślę że też już nie na naszą dzisiejszą debatę Ja dodam że pan doktor wspomniał 500 plus ale w Stanach Zjednoczonych No niemal pewne jest iż w tym roku ponieważ koszt obsługi długo jak pan doktor sprzedał trochę w taki zwolan sposób ale z względu na to jak że to jest 100% stały prawda to w Stanach Zjednoczonych prawdopodobnie w roku 2028 przekroczą wydatki na wojsko całe na cały defens prawda więc to jest w ogóle niesamowite prawda mocarz numer J największe wydatki i to jest ogromnym cały czas luką do Chin a mimo to na obsługę długu będzie trzeba dać jeszcze więcej więc to robi wrażenie i też i też pewnie pokazuje Dlaczego pooi tak bardzo zależy na obniżeniu sprawdzeniu inflacji No bo jakby jeśli te stopy Zostaną tu gdzie są to ten problem to będzie tykająca bomba zegarowa ale jakby to już jest na inną rozmowę a ja chciałem jeszcze przejść do tych tematów właśnie na koniec trochę makr geopolitycznych i wrócić do tych Chin o których trochę wspomniałem na początku starczyło nam na szczęście starcza nam czasu na na poruszenie tego tematu i może Najpierw zacznę panie profesorze od od pana i od Makro co się dzieje w Chinach bo rok temu doszło tam do zwrotu o 180 stopni w polityce wobec covid były wielkie oczekiwania z tym związane rynek zareagował bardzo optymistycznie euforycznie na tę zmianę No nic dziwnego prawda mówiło się o tym że Chińczycy podobnie jak zachód mają odłożonych dużo tych nadwyżkowych kowych oszczędności No i ter po prostu pot eksploduje i jakby ten wzrost gospodarczy będzie świetny a tymczasem po pierwszej takiej krótkiej pierwszym krótkim wzroście wskaźników ta aktywność gospodarcza No nie tylko się nie poprawia ona wręcz osłabła w ostatnim czasie dużo słyszymy od Pekinu że no Dobrze zrobimy to zrobimy tamto ale jakby nie widać tego wskaźnik Nieć żadnej poprawy co tam się dzieje Ja myślę że w Chinach to jest przede wszystkim problem z zakresu ekonomii politycznej tak to znaczy Wydaje mi się że rację być może mieli ci którzy mówili prawda że ten polityczny proces obecnego chińskiego przywódcy który bardzo centralize prawda kontroluje cenzuruje powoduje że tej Wolności tam jest coraz mniej prawda i politycznej na rynku idei i też pewnie tej wolności gospodarczej tak tak więc ja bym doszukiwać takiego chyba jednak strukturalnego słabnięciu rozwoju który dla wielu przecież był takim punktem chiński model prawda tutaj uciekli z tej pułapki prawda krótkiego krótkowzroczności polityków europejskich będą strategicznie nas wyprzedzać tak się nie dzieje tak zaczy bez tej Wolności rynku idei polityki i tak dalej nie ma wolności gospodarczej wolności gospodarczej nie ma innowacyjności tak to jest bardzo ciekawe Boom tego że nastąpiła w Chinach zmiana w kierunku no oparcia modelu wzrostu na konsumpcji wewnętrznej teoretycznie tam przestrzeń do wzrostu konsumpcji wewnętrznej jest ogromna w Chinach ogromna i to się nie dzieje Tak tak więc ja bym [Muzyka] doszukiwać rozwoju chińskiej gospodarki A na ile to może być panowie pytanie otwarte teraz D dla was na ile to może być problem inwestycji czy szerzej Rynku nieruchomości które mieliśmy bliski upadek Ever Grand czy kontrolowany upadek evergrande tak naprawdę bo bo to jest taka firma zombie tylko gigantycznej gigantycznych rozmiarów na ile to jest tak że po prostu motor który napędzał tę gospodarkę Przecież ja pamiętam prognozy przed kilkunastu lat które pokazywały że Chiny zwolnią do 45 PR a przynajmniej Według oficjalnych danych tak się nie stało ten wzrost