Jacek Lempart bierze pod lupę polski „home bias” [Home Bias i Globalna Dywersyfikacja]

ruchu Cześć witam w programie finał zdradzi którym Staramy się na wasze pytania dotyczące finansów osobistych odpowiadać No nie ukrywajmy rzeczy w takim okresie i momencie dziejów że najwięcej nas interesuje to się dzieje za naszą wschodnią granicą Ukrainie i wpływ tego Oczywiście na nasze portfele mam dzisiaj fajnego gościa którego powinien znacie coś Jacek Cześć Przemek Witam serdecznie wszystkich [Muzyka] Jacka znacie jest blogerem bardzo znanym które kilka lat wziął pod lupę usługi finansowe SA No i dzięki temu że ma takie narzędzie system Trader ale o tym pewnie samym więcej za chwilę wam powie to narzędzie umożliwia weryfikację różnych hipotez itd i to jest masa blogerów i terapii różnych ekspertów zwłaszcza takiego okresach rynkowej niepewności dużym serwują nam różne bon moty natomiast rzadko kiedy pokazują liczby Jacek ma to ma to do siebie że raczej bazuje na liczbach Pewnie dlatego że jest informatykiem powiedz coś więcej o tym narzędziu i jak ono działa i jak z niego korzystasz okej no faktycznie jestem informatykiem jestem programistą więc ponieważ też jakby moją drugą pasją są rynki finansowe i robię to od lat Szukaj narzędzia które samo samego samo bym z tego korzystać no i zbudowany sobie po prostu oprogramowanie Docelowo to nawet nie myślałem że będzie w ogóle jakiekolwiek komercyjny rozwiązanie Natomiast generalnie zadanie głównym zadaniem tego oprogramowania jest to żeby móc zweryfikować wszelkie opinie na bazie danych No bo opinie powiedzmy sobie każdy może mieć często widzimy różne opinie tylko później się okazuje że jakieś zweryfikujemy z rzeczywistością to Nysie 8 rozwijają więc w tym oprogramowaniu są po pierwsze wbudowane danej to takie dane sięgające nawet początku 20 wieku a po drugie można też brać bieżące dane więc nie tylko że można spróbować siebie testować zasymulować portfel za bardzo długi okres ale można też go później prowadzić na bieżąco czy też monitorować natomiast to co jest kluczowe Bo czasami jest taki zarzut że ludzie mówią No dobra ale po co mi wiedzieć jak się tam 100 lat temu rynki zachowywały wolałbym wiedzieć jak się będą zachowywały w przyszłości No niestety tutaj jakby smutna wiadomość jest taka że nie mamy danych w przyszłości Natomiast jest z kolei taka konkluzjach się analizuje te dane historyczne że ta historia może nie powtarza się dokładnie tak jak to już widzieliśmy ale ona się bardzo mocno gdzieś tam rymuje jak mówił właśnie McQueen Czyli rezonuje to co było i oczywiście powody mogą być różne różnych rzeczy które się dzieje na rynku ale jak gdyby efekt zwykle jest bardzo podobny tak no i w tej aplikacji dzięki temu że możemy to zweryfikować To możemy niejako odrobić lepiej to zadanie domowe nawet jeśli weźmie inwestorem pasywnym który w gruncie rzeczy nie powinien niczego przewidywać to Odrabiają takie zadanie domowe Czyli będąc takim dobrym studentem historii rynków finansowych Jeżeli mamy sytuacja podbramkowa jak obecnie chociażby dzisiaj sytuacja geopolityczna w naszym regionie znaczy Polski i w ogóle Europy jest mocno zaogniona to my możemy przynajmniej starać się spać spokojnie w tym sensie że że mamy konkretny plan wiemy co się działo w podobnych sytuacjach i po prostu możemy ten plan realizować Nie musimy przebierać nogami nie musimy przede wszystkim odwoływać się do Guru którzy nas zapraszają na jakiejś gorące nie wiem webinary gdzie tam powiedzą nam Jakie są typy inwestycyjne co robić w czasie wojny właśnie co kupować czego nie kupować bo tak naprawdę nikt tego nie wie trzeba po prostu realizować swój plan No i myślę że taka aplikacja właśnie pozwala na to żeby być bardziej świadomym inwestorem czy swojego punktu widzenia konflikt na Ukrainie wojna na Ukrainie nic nie tak podejściu do inwestowania w budowie portfela Dokładnie tak znaczy jeżeli ktoś teraz pod wpływem tego co się dzieje nagle zmienia swoją strategię to znaczy że tak naprawdę nie odrobił wcześniej dobrze zadania domowego i to była tylko taka namiastka strategii ale nie do końca jednak to było przemyślane Ja już pomijam fakt jak ktoś w ogóle inwestował na przysłowiową pałę i nie miał żadnego planu działania i nagle zostały że tak powiem zastany ze spodenkami ściągniętymi w dół bo stało się to co się stało teraz Jeżeli ktoś próbuje naprawić to co się wydarzyło już po fakcie to jest musztarda po obiedzie tak znaczy z perspektywy inwestora pasywnego a myślę że filmik się tutaj możemy głównie mówić o inwestowaniu pasywnym przede wszystkim o takim inwestowaniu to jak gdyby to co się stało jakkolwiek to jest straszne i przerażające zwłaszcza dla osób które mieszkają w Polsce gdzie to się dzieje za miedzą to pod względem strategii inwestycyjnych to nie powinno zmienić absolutnie niczego a wręcz Powiedziałbym więcej A to powinno nas wręcz utwierdzać w przekonaniu że to co robimy jest słuszne bo takie inwestowanie właśnie oparte o globalny koszyka akcji również zagranicznego obligacji myślę o tym sobie też warto później wspomnieć bo to szczególności gdzieś tam mocno czasami jest dyskusyjne z perspektywy polskich inwestorów to właśnie taki globalny portfel jest najlepszą odpowiedzią na takie sytuacje i tutaj nie trzeba niczego że tak powiem ad-hoc zmieniać tak jeżeli ktoś pod wpływem przeżywanych teraz emocji nagle stwierdził że on musi kupować euro dolary No to to sorry ale też trochę za późno Tak No bo teraz co czekamy na wybuch wojny po to żeby kupować waluty No to jest chyba najgorszy możliwy moment Ja oczywiście nie chcę tutaj smuć jakiś negatywnych scenariuszy i jako optymista czy chcę być optymistą że to wszystko tutaj będzie zażegnany i będziemy mieć pokój ale generalnie z perspektywy inwestora to nie powinniśmy starać się dopasowywać nagle strategii pod kątem te się dzieje tylko ta strategia powinna być odporna i nawet na tak skrajnych sytuacjach jak konflikty zbrojne mogę bo Ja przyznam że jakby pomysł na zaproszenie ciebie do tego programu się zrodził jeszcze przed konfliktem za naszą wschodnią granicą i rzuciłem ci takie hasło Honda Jazz czyli bliższa koszula ciału na rynku na rynku inwestycyjnym jak to się przekłada na na wyniki portfeli czyli zjawisko które chyba nie jest tak naprawdę tylko i wyłącznie polskich zjawiskiem w Polsce wydaje mi się że jest stosunkowo nasilone że wydaje nam się że wiemy więcej o polskim rynku więc kupujemy więcej polskich akcji polskich obligacji do portfela podczas gdy nie będzie ten nasz udział w indeksach nawet porzucona przez niektórych dostawców indeksów do rynku Wschodzącego to jest ciągle tam kilka promili Maksym maksymalnie też śledzić Polskę trochę z oddali czyli z Brukseli Czy w Belgii też jest także że Belgowie inwestują troszeczkę bardziej swoje akcje i No bo proszę cię o to żebyśmy pokazał jaki to ma reperkusje dla naszych portfeli wasze Postępu że ja nie znam tutaj jakby takich statystyk jak to wygląda w Belgii Natomiast generalnie to o czym powiedziałem chyba jest jest powszechną rzeczą na całym świecie Tylko że Belgowie mają nieco więcej szczęścia w tym znaczeniu że nie mają waluty polskiego złotego tylko mają euro która jest walutą rezerwową na świecie obok dolara więc w tym kontekście już chociażby ktoś kto mieszka w Belgii ma zwłaszcza w takich podbramkowych sytuacjach bezpieczniejszy portfel nawet jeżeliby przeważał ten lokalny rynek natomiast z perspektywy inwestora w Polsce konsekwencje takiego działania mogą być poważniejsze niestety aczkolwiek bez względu na to gdzie mieszkamy nawet jeżeli będziemy mieszkali w Stanach Zjednoczonych to również nie powinno się przeważać tego rynku chociaż Stany Zjednoczone to stanowią gdzieś ponad 50 procent ze światowego tortu rynku akcji a Polska dla jasności to jest mniej niż jedna dziesiąta procenta tak nie nawet nie mówię o jednym procencie zmienisz jedna dziesiąta procenta więc w tym z tej perspektywy na pewno trzeba o tym pamiętać i zwłaszcza że jakoś tak kilka dni temu czy kilkanaście dni temu widziałem taka była grafika w internecie gdzie pokazywane było że w Polsce między innymi w Polsce 90 procent portfela polskich inwestorów to jest właśnie ulokowana w Polsce i generalnie wygląda to dość podobnie na świecie znaczy są kraje gdzie to ta proporcja jest nieco inna ale generalnie jest ta tendencja że tam gdzie mieszkamy tam przetwarzamy te swoje aktywa jest takie właśnie poczucie że gdzieś mieszkamy To znaczy że lepiej znamy te realia i po prostu jest bezpieczniej No byłbym bardzo ostrożny natomiast tak jak teraz jeszcze to podkreśl ę ę tutaj jeżeli chodzi o z perspektywy Belgii to tyle jest można powiedzieć B się że jednak to jest strefa euro cokolwiek można by złego negatywnego też powiedzieć w takich właśnie bardzo burzliwych czasach to to jest taki no powiedzmy Przestań w której lepiej być niż mieć na przykład walutę która jest wręcz walutą egzotyczną A no za taką walutą niestety uchodzi Polska waluta na nie jesteśmy tutaj krajem którego waluta jest przechowywana w formie rezerw Chiny kupują na przykład euro ale no nie kupują polskiego złotego jako waluta rezerwową jeszcze jeszcze nie kupują dowiesz Dowiesz się to zmieniło Jacku to już nie mogę doczekać Pokaż co ten twój system Trader Blue na takie pytanie właśnie szeroka szeroka czyli pytanie było takie dość szerokie czyli globalnie ty lokalnie odebrałeś na ten temat danej nie możemy się doczekać żeby żeby to ja zawsze robię swój ekran albo nie wiem czy ty nie musisz tego włączyć teraz tak Więc zacznijmy sobie może od tego po co w ogóle inwestować globalnie w sumie trochę co powiedzieliśmy sobie ale tutaj jest taka tabelka ją wielokrotnie pokazywałem ale myślę że nigdy za dużo to jest przykład Dlaczego nie powinno się inwestować czy skupiać większości kapitału W jednym kraju i tutaj Oczywiście są skrajne przypadki Jak Chiny Rosja Zresztą teraz sobie wrócimy gdzie już historycznie była były takie sytuacje w których inwestorzy stracili cały swój kapitał był on racjonalizować any więc i Chinach w Rosji tak sytuacje miały miejsce w Rosji ostatnio w rewolucji październikowej czyli powiedzmy ponad 100 lat temu ale No właśnie zobaczymy jak to będzie tym razem bo tym razem również niezbyt ciekawie się To zapowiada jeżeli chodzi o Rosję i z tego punktu widzenia Jeżeli ktoś na przykład chciał ulokować sobie kapitał nie daj Boże większość kapitału w Rosji bo na przykład uważał że jest tam tanio No to dziś może tak taki taka decyzja może być Bardzo kosztowna natomiast bardzo a poza takimi drastycznymi sytuacjami bardzo często dochodziło do takich sytuacji gdzie rynek lokalny danego kraju spadał bardzo bardzo mocno 90 procent i więcej nawet i co gorsza te sytuacje czasami trwały dekadami zanim się unormowało były i nawet jeżeli byśmy inwestowali w takim kraju Stany Zjednoczone to tam również miały miejsce spadki to bardzo głębokie na poziomie przekraczającym 80 procent więc jakby pierwszą odpowiedzią na to jest właśnie inwestowanie globalne czyli globalny koszyk akcji i również obligacji Bo właściwie wówczas taka konstrukcja portfela oznacza że jedyne ryzyko jakie mamy w portfelu to jest ryzyko systemowe czyli przysłowiowych koniec świata musiałoby się wydarzyć żeby taki portfel zbankrutował taki globalny portfel no ale powiedzmy sobie szczerze gdyby nie daj Boże taki scenariusz się miał zrealizować No to to ten portfel byłby najmniejszy problem zresztą jest i takie żartobliwe powiedzenie że nie warto obstawiać końca świata bo nawet jak się wydarzy to tylko raz i ciężko będzie zrealizować zyski zatem po prostu inwestując globalnie mamy w gruncie rzeczy tutaj od razu takie ubezpieczenie przed tym że gdzieś lokalnie na świecie stanie się coś bardzo niedobrego bo my mamy po prostu globalny koszyk akcji i teraz dla przykładu gdy ktoś ma globalny koszyk akcji w portfelu i miał trochę tej Rosji siłą rzeczy bo ona też miała jakiś udział w tym globalnym torcie No to właściwie Można powiedzieć że nie ma problemu Tak No była Rosjanie ma Rosji nawet gdyby już nigdy nie była przywrócona Czy w najbliższych latach dekadach nie stanowi to problemu dla kogoś kto miał zdywersyfikowany portfel w skali globalnej natomiast musimy sobie dalej tutaj swego czasu właśnie przy okazji liczenia też między innymi portfeli dla polskiego inwestora iw kontekście również ryzyka jakie się wiąże z tym że ktoś inwestuje globalnie robiliśmy tutaj takie badania Zresztą Przemku wspólnie gdzie sobie Zobaczyliśmy jak to wygląda w przypadku takiego porównania w tym momencie tutaj nie pamiętam za jaki to był okres ale to gdzieś 12 lat 2000-2002 21 Oby tysięcznego 1:50 bo wcześniej nie było chyba na polskie obligacje prawda tak Tam jeżeli chodzi o Edo czy tbsp nas ograniczenie Tak więc no ale nawet ten krótki okres pokazuje kilka ważnych rzeczy bo głównie takie argument przeciwko inwestowaniu globalnemu inwestorów z Polski jest taki że no ja mieszkam w Polsce więc mamy polskiego złotego i nie chce mieć ryzyka walutowego i tutaj warto to rozgraniczyć na dwie rzeczy na rynek akcji glor.io z racji i Generalnie coraz więcej osób się przekonuje że jeżeli chodzi o rynek akcji to okej godzimy się na to żeby tam nie było zabezpieczenia do polskiej waluty Bo mając zagraniczne obligacje znaczy akcję to de facto mamy też taki dodatkowy koszyk dywersyfikuje ący w postaci właśnie obcych walut nasz portfel i to jest okej to jest dobry i nie warto dupy takiego portfela zagranicznego jeżeli chodzi o akcję zabezpieczać natomiast ciekawa jest rzecz taka jeżeli chodzi o obligacje że tutaj się mówi także i to jest prawdą że jeżeli byśmy sobie życzyli zagraniczne obligacje do polskiego złotego to ich charakterystyka jest bardzo zbliżona do rynku akcji a obligacje w portfelu mają za zadanie stabilizować ten portfel na Więc siłą rzeczy jeżeli ktoś ma w portfelu obligacje zagraniczne No to jeżeli sobie przedłużymy to do polskiego złotego No to ta funkcja stabilizująca nie jest niby wykonana i to jest nawet nie niby tak śnie jest ale warto sobie zadać inne pytanie czy jeżeli my budujemy portfeli inwestujemy przez dekady a później przez dekady daj Boże jak najdłużej konsumujemy ten portfel to czy my faktycznie ustawiamy taką sytuację w której boimy się że będziemy musieli w ciągu jednego dnia portfel który budowaliśmy przez kilka dekad zamienić na złotówki no nie raczej jak będziemy nawet konsumować ten portfel będziemy to robić dekadami Czyli nawet wówczas będziemy ten portfel mogli przeliczać do polskiego złotego po różnych kursach raz w momencie kiedy polski złoty jest mocny innym razem kiedy jest słaby i to się gdzieś tam uśrednia natomiast mamy przede wszystkim zabezpieczenie takie że gdyby nie daj Boże coś się stało Bardzo niedobrego z polskim złotym to my mamy portfel globalny który jest który zadanie Ma pracować na głównych walutach euro dolarze No i tu widać ewidentnie że Polskie Akcje to w ogóle powiedzmy no nie miały najlepszego okresu powiedzmy po prostu więc jak Widzimy tutaj najgorzej wypadł z tym zestawieniu obligacjach żeby tutaj wiele nie zmieniły znaczy złagodził trochę spadki No ale dalej jeżeli chodzi stopę zwrotu to to nie było to coś No co mogłoby budzić podziw gdybyśmy spoglądali na to co się działo na rynku globalnie i dla przykładu taki portfel 6042 globalny zarabiało praktycznie trzy punkty procentowe więcej niż polski rynek taki z obligacjami polskimi I to mówimy o takiej sytuacji gdzie mamy 60 procent akcji polskich portali 40 procent polskich obligacji ale nawet gdybyśmy sobie przeliczyli ten portfel globalny na złotówki to okazuje się że wcale nie jest tak źle jakby się mogło wydawać bo nagle się okazuje że to właśnie ten portfel ma paradoksalnie najmniejszą najmniej usunięcie czyli żeby to dobrze wybrzmiał zwłaszcza jak ktoś nie widzi tego co my tu pokazujemy i być może nas słucha portfel 60 procent akcji globalnych i 40 procent obligacji zagranicznych Po przeliczeniu do polskiego złotego okazuje się że ma Lepszy wynik niż taki portfel dokładnie ten sam z perspektywy nawet kogoś kto mieszka dajmy na to na Słowacji ma euro to znaczy z czego to się bierze To się bierze z tego że takich momentach podbramkowych polski złoty się osłabia tak bo jest ucieczka od polskiej waluty do mocniejszych walut czyli właśnie wtedy kiedy te obligacje nas mają chronić to tutaj jest taka sytuacja że my dodatkowo jako inwestor z Polski Po przeliczeniu do polskiego złotego jesteśmy chronieni też przez walutę Euro i w Euro maksymalny spadek wynosił 16 procent a w polskim złotym 10 procent również zmienność takiego portfela była była była mniejsza czyli okazuje się że ten polski złoty właśnie w tych złych czasach No niestety ciąży nam a mając właśnie w portfelu obce waluty to nam pomaga no i dokładnie to Widzimy tutaj na tym przykładzie że ten portfel 640 paradoksalnie lepiej się zachowuje pomimo że jest zagraniczny paradoksalnie lepiej się zachowuje w polskim złotym niż nawet z perspektywy kogoś kto mieszka w strefie euro i i przelicza sobie ten portfel do Euro także to jest dość dość ciekawy i wręcz może być zaskakujące natomiast o pokazuje jednoznacznie że to ryzyko wcale nie jest takie straszne jakby się mogło wydawać Mało tego warto to ryzyko po prostu podjąć poza tym myśląc o ryzyku waluty obcej w portfelu z perspektywy inwestora Z Polski my generalnie boimy się takiej sytuacji w którym polski złoty długofalowo byś miał umacniać czyli Gdybyśmy byli drugą szwajcarią nagle i nagle Polska waluta to daj Boże żeby się taki scenariusz zrealizował ale to jest właśnie takie zakładanie scenariusza w którym na trwał długim okresie polski złoty będzie się umacniał No i my z perspektywy polskiego inwestora byśmy byli na tym stratni ale jeżeli my się boimy takiego scenariusza to dlatego tym bardziej się powinniśmy bać innego scenariusza dokładnie przeciwnego że polski złoty trwale się będzie osłabia o a wtedy jeżeli my mamy im więcej mamy polskiej waluty w portfelu tym niestety dla nas jest gorzej Dlatego No trzeba sobie tutaj umieć samemu to wyważyć bo dla jasności tutaj nie ma gdyby złotej reguły Ile trzeba mieć polskiej waluty w portfelu żeby było dobrze pokazujemy tylko że posiadanie nawet większości kapitałów obcej walucie wcale nie musi być złym pomysłem zwłaszcza że zwykle nie jest tak że konsumujemy ten kapitał w ciągu jednego dnia i dziś jest akurat niekorzystny kurs wymiany euro do złotówek moim będziemy stratni zwykle to trwa wiele wiele lat często się uśrednia Powiedz jeszcze jakiś złapie tutaj mówić o tym Polski obligacjach bo często się mówi patrząc na finanse finanse że my mamy jednak te obligacje denominowane w euro więc punktu widzenia polskiego inwestora nie do końca one pełnią taką rolę właśnie stabilizującą jak to właśnie na to patrzeć w kontekście tego co się teraz działo na rynku W ostatnich tygodniach właśnie to wszystko wszystko co polskie czy to wschodnioeuropejskie traciło nie wiesz tutaj ktoś może sformułować zarzut do mnie że sam mieszkam w eurolandzie więc wiesz zarabiam wydaje w euro to mi się łatwo mądrzyć ale jak spojrzymy na dane to ewidentnie widać że ktoś kto miał w portfelu nawet większość obcych walut to tak naprawdę Po przeliczeniu do złotówki to to była właśnie ta rzecz która najmocniej chroniła ten portfel wręcz mogło być tak że były spadki nagrodę rynkach akcji a Po przeliczeniu na złotówki on był zamortyzowany ten spadek i mógłbyś nawet zysk No bo mieliśmy nagle euro nawet po 5 złotych przez chwilę czytam prawie 5 złotych tak tak właśnie się zachowują ręki w takiej sytuacji bardzo krytycznej gdzie po prostu ucieczka od tych walut które są nie są tymi podstawowymi walutami na świecie więc ewidentnie tutaj widać że nawet jeżeli ktoś miał polskie obligacje Albo może inaczej popatrzmy na to ktoś sobie powie jestem bardzo defensywnym inwestorem i chce mieć 50 procent obligacji Edo tak indeksowanych do inflacji dość popularne w Polsce właśnie takie obligacje czy jakiekolwiek obligacje skarbowe ale nagle się okazuje że owszem nominalnie nic dla nich Nie tracimy ale tracimy nagle na przykład 10 procent na nich jak przejdziemy sobie to do euro a większość rzeczy w Polsce Mimo wszystko będziemy kupować gdzie tak naprawdę są importowane są w dolarach w euro więc w łatwo się tutaj oszukiwać w ten sposób że tylko spoglądamy na te wartości w polskim złotym i to jest taka rzecz do której mocno dążymy ale ucieka nam jakby horyzontu to ryzyko znacznie gorsze znaczy takie gdzie naprawdę na trwale waluta polska była uległa uległa osłabieniu i wtedy możemy naprawdę dużo stracić No przykład to jest Rosja ktoś kto miał oszczędności życia wróblu No to dzisiaj liczy bardzo potężne straty albo weźmy sobie lyrics.com Wyobraźmy sobie że dzisiaj euro Kosztuje po 20-30 złotych to jest ten poziom dewaluacji waluty tak Czyli jeżeli inwestor z Turcji był bardzo ostrożny i włożył sobie Większość albo nie dajmy na to połowę do obligacji tureckich a drugą połowę do akcji Zagranicznych i jeszcze zabezpieczył się walutowo no to tak naprawdę jest mocno stratny nawet jeżeli w lidze tureckiej mu to wychodzi fajnie no to Stalingrad się straciła ogromnie w na przestrzeni ostatnich lat ostatniej dekady i nawet więcej więc dlatego już tak kończąc mój wywód warto w sobie przynajmniej starać się spoglądać na to w ten sposób żeby przede wszystkim myśleć o kapitale który budujemy żeby zachować jego wartość w odniesieniu do walut tych światowych czyli eurodolara franka szwajcarskiego jeżeli my ten cel osiągniemy czyli o chronimy kapitał przed inflacją właśnie w dolarze w Euro Franku szwajcarskim jeżeli by pracujemy taki kapitał że będziemy tymi euro wyliczy dolarowy milionerami Ja myślę że to nie będzie problemem że będzie ta waluta jakoś próbować względem polskiego złotego i daj Boże żeby każdy mógł dojść do takiego statusu bycia nie wiem dolarowym milionerem i myślę że nie będziemy przeszkadzało to że raz dolar będzie droższy lub tańszy o 10 czy 20 procent ale przede wszystkim będzie mieć mocne zabezpieczenie tak to widzę ale dla jasności to jest temat który każdy musi sobie sam przepracować bo tutaj ciężko jest tak dać jedną jednorazową receptę natomiast myślę że bardzo jest tutaj duży strach przed walutami obcymi często nieuzasadnione A poza tym jeszcze jedno Chciałem zwrócić uwagę jeżeli ktoś dajmy na to ma dwie trzy cztery dekady do emerytury i do tego zarabia teraz na bieżąco pieniądze w polskim złotym i mieszka w Polsce to po cholerę mu tak dużo obligacji polskich przyrząd nie będzie dziś tych pieniędzy wydawał tak będzie może to dopiero za kilka dekad będzie miało miejsce więc więc czy naprawdę chcemy ponosić to ryzyko że nagle się coś stanie z Polską walutą tylko po to żeby rachunek w polskim złotym nam ładnie wyglądał i żeby ta linia kapitału była wygładzona każdy musi sobie sam na to odpowiedzieć a tutaj widzimy z kolei głupi Jak zachowywał się rynki na świecie dla bardzo długich okresów tutaj jest dla stu lat i widzimy Jakie są roczne stopy zwrotu nominalnie i realnie i widzimy że rynek akcji w Stanach Zjednoczonych na przykład ponad 7,5 procenta realnie czyli powyżej inflacji średniorocznej taka stopa zwrotu ale widzimy że gospodarki rozwinięte czyli cały świat jeżeli chodzi o kraje z gospodarkami rozwiniętymi tutaj stopa zwrotu niemalże sześć procent realnie powyżej inflacji średniorocznie i generalnie można powiedzieć że w długim okresie takiej globalnej koszyk akcji zarabia Przyjmijmy nawet to uśredniony 5 procent powyżej inflacji średniorocznie dla długiego okresu mówię to że to jest długiego okresu ponieważ Oczywiście mogą być takie sytuacje w których mamy nawet straconym dekadę mamy maksymalne obsunięcia na poziomie przekraczającym 50 procent ale trzeba zdawać sobie sprawę z tego że Invest nie Zwłaszcza pasywne inwestowanie to jest Maraton i tutaj wyciąganie wniosków na podstawie dwóch trzech lat do niczego nie doprowadzi dobrego przynajmniej widzimy też obligacje działa działają i tutaj z kolei obligacje amerykańskie nową siłą rzeczy ten rynek jest najbardziej rozwinięty więc możemy sięgnąć naprawdę daleko wstecz te dane swoją drogą właśnie pochodzące mojego oprogramowania system tej tutaj widzimy że obligacje przeciętnie zarabiały między 123 procenty powyżej inflacji średniorocznie ale też dla bardzo długiego okresu a bywały też takie okresy jak na przykład od roku od lat czterdziestych do lat 80-tych Stanach Zjednoczonych gdzie obligacje realnie traciły Czyli jak ktoś bardzo chciał być takim zachowawczym inwestorem i właśnie uciekać do obligacji to realnie mógł ponieść stratę i to znów tutaj tak naprawdę dochodzimy do takiego do takiej konkluzji można dość że portfel pasywny to jest przede wszystkim ale taki suwak pomiędzy tym ile chcemy mieć akcji ile chcemy mieć obligacji każdy musi sobie sam to Ross sądzić na ile jest w stanie wziąć sobie dużo tego ryzyka na barki natomiast wystarczy Żebyśmy mieli ten koszyk akcji globalnych i obligacji w portfelu żeby długoterminowo osiągać swoje cele inwestycyjne tylko musimy być po prostu cierpliwi jak kilka dni temu wróciłem taki tweet w internecie gdzie pokazałem Pierwsze lata Tam były okres już nie pamiętam Chyba po roku 2000 lat 2007-2009 był kryzys i generalnie taki portfel pasywny przez pierwsze 5-6 lat był na minusie i to jest coś co się może przytrafić ale później przez kolejną dekadę nawet ponad dekadę mieliśmy piękne wzrosty i po 15 latach okazuje się że taki portal bardzo ładnie zarabia więc trzeba mieć w sobie dużo zrozumienia tego co robimy żeby umieć spoglądać długoterminowo na swoim się i żeby nie ulegać takiej pokusie krótkowzroczności że zobaczymy że jedno jest na minusie że zaraz twierdzimy że ten plan jest do niczego No nie my musimy nawet robiąc coś bardzo prostego a inwestowanie pasywny czysto technicznie jest proste To musi mieć tym dużo zrozumienia i wiedzieć że gramy tutaj w grę długoterminową a prawdopodobieństwo wygrania tej gry przez nas jest bardzo duże właściwie im dłużej to będziemy robić tym to prawdopodobieństwo rośnie A jak już mówiłem wcześniej obstawianie negatywnego scenariusza czyli końca świata po prostu zwyczajnie nie ma nie ma sensu czyli dyscyplinę wyłączenie emocji na to tak jak to się mówi ale ale potem przychodzi wiesz włączenie telewizora już razu coś tam zaburza do kolacji to co widzimy dokładnie i tutaj tak na szybko Ja wrzuciłem kilka portfeli pasywnych nie tylko pasywnych też linia strategii aktywna ale Skupmy się na tych pasywnych więc widzimy że za pół wieku takiej chcę portfel 6042 jakim wcześniej mówiliśmy czyli 60 procent reakcji 40 procent obligacji on zarabiał tutaj to są wyniki w dolarze amerykańskim i uwzględniając inflację amerykańską ale on zarabiał ponad 6 procent powyżej inflacji średniorocznie i tracił w międzyczasie tam nieco ponad 30 procent więc to jest coś co nas powinno interesować bardzo długa perspektywa a poza tym musimy sobie zdać sprawę z tego że jeżeli w ogóle chcemy inwestować to zwykle robimy to z perspektywy kogoś kto nie jest profesjonalnym inwestorem który będzie od rana do wieczora czytał raporty spółek i będzie tutaj jakiejś prognozy się starał tworzyć tylko mamy zwykle swoje życie zawodowe prywatne i my powinniśmy jak najmniej poświęcać czasu na to inwestowanie i pozwolić po prostu rynkowi pracować Ja nie wiem czy to jest na kolejnym znać zaraz sobie zerknę Zrobimy takie kiedyś obliczenie właśnie dwóch inwestorów a czas to jest nasz ograniczony zasób pieniądze zawsze możemy zarobić ale czasu Każdy z nas ma ileś tam dane że tak powiem w życiu i koniec więcej no może nie być drugiego życia więc załóżmy sobie dwa scenariusze inwestora ma 10 poświęca 10 godzin na tydzień na inwestowanie czyli to nawet nie jest taki profesjonalny inwestor tylko pewny inwestor który dość mocno się angażuję w rynek i powiedzmy że poświęca na to 10 godzin w tygodniu jak obserwuję Twittera to mam wrażenie że niektórzy poświęceniem 10 godzin dziennie codziennie na to inwestowanie więc tutaj mamy nawet takiego umiarkowanego jeszcze inwestora ale teraz będziemy sobie drugiego inwestora który poświęca jedną godzinę ale skali roku jedna godzina skali roku dla inwestowania pasywnego to jest to jest i tak za dużo naszym można poświęcić na to nawet kilka minut ale dajmy na to że ktoś przez godzinę nie wiem będzie się logować do tego rachunku żeby zobaczyć co się na nim dzieje i jeszcze później będzie chciał po nie wiem odżywiać to co się dzieje w tym portfelu więc po 30 latach inwestor który poświęcał 10 godzin na tydzień okazuje się że spędził de facto dwa lata swojego życia na inwestowanie inwestor który który inwestował sposób pasywny poświęcił 30 godzin 500 razy mniej więc pytanie jest takie czy my chcemy z tego naszego życia wykroić kilka lat po to żeby być wklejonym w monitor i spoglądać na to co się dzieje a co gorsza większość tych inwestorów na koniec i tak będzie miała gorszych niż ci pasywnie inwestorzy i to jest w ogóle paradoks dlatego też Myślę że większość z nas o ile nie jest to nasz chleb powszedni to powinniśmy po prostu pozwolić rynkowi wykonać praca my powinniśmy się skupić na życiu na karierze i po prostu cieszyć się tym życiem a nie ślęczeć przed monitorem taka konkluzja no właśnie piasku bo nawet nie spodziewałem się wymyślał że skupisz się na liczbach jesteś informatykiem myślałam że na tym się koncentrujesz bardzo kręcił natomiast okazało się że mam nadzieję też naszych słuchaczy i widzów do do pionu czyli do tego czego powinni się trzymać inwestując gdzie i portali i głowa jeśli chodzi o portfel powinna w tym momencie być ona powinna być tam gdzie gdzie była rok temu 5 lat temu tak kilkanaście lat temu czyli nie zmieniamy naszej polityki pod wpływem wydarzeń które które były w historii i to brutalnie może brzmi no to nie jest pierwsza wojna niestety pewnie też nie ostatnia niestety tak tak a portfele i udręki przetrwały ten praktycznie chwilę tak no i tutaj mogę jeszcze powiedzieć tyle że nie wchodziliśmy w słowo więc ja nieco odpłynąłem być może czasami na poboczne te tematy natomiast absolutnie zgadzam się z tym co powiedziałeś nim przez 100 lat które pokazywałem wcześniej wyniki mieliśmy tam na przykład drugą wojnę światową która nawet w porównaniu do tego co się obecnie dzieje to nadal to jest nie ta skala A mimo wszystko ręki zarabiał Ja nawet kiedy wrzuciłem w internecie stopę zwrotu za kilka lat Miesiąc po miesiącu za kilka lat i z pytaniem czy ludzie sobie zdaję sprawę jaki to okres i to był okres drugiej wojny światowej większość osób wyobraża sobie że ta to było coś strasznego na czy wymiarze takim ludzkim Oczywiście że to była ogromna tragedia natomiast wymiarze czysto inwestycyjnym to można powiedzieć tutaj niestety cynicznie że taki Business as usual znaczy w życiu By większość osób nie powiedziała że to był okres drugiej wojny światowej te rynki całkiem dobrze sobie radził oczywiście były poszczególne kraje jak na przykład Niemcy jak Japonia które przegrały wojnę i tam były spadki sięgające niemal zespół procent ale to jest właśnie też Kolejny argument dla którego powinniśmy inwestować globalnie tak jeżeli ktoś wszystko sobie w Japonii Zresztą Japonia to jest ciekawy przypadek to już tylko tak dokończę że po drugiej wojnie światowej Japonia straciła niemalże 100% już blisko 100% prawie była strata ale Japonia Bardzo szybko się odbudowała bardzo szybko odbudowała swoją gospodarkę i pod koniec lat osiemdziesiątych było największym rynkiem akcji na świecie nawet większe niż Stany Zjednoczone ale tak się mocno odbudowali że przegrali Można tak upraszczając powiedzieć swoją gospodarkę i w pewnym momencie jak pęka bańka to chyba w zeszłym roku w wakacje dopiero pierwszy raz że tak powiem wypłynęli na powierzchnię wody znaczy inwestorzy Czyli jeżeli ktoś zainwestował w sobie na szczycie tej bańki to musiał czekać ponad trzy dekady żeby zrobić na swoje Czyli nawet kraj tak mocno rozwinięty gospodarczo jeżeli tam na przykład ktoś budował swój kapitał z myślą o emeryturze i niestety przyszło mu Chodź na to emeryturę na przykład na początku lat 90 No to I miał wszystko w japońskich akcjach natomiast bardzo pod górkę i to też jest powód dla którego nie powinno się takich rzeczy robić nawet jeżeli się jest mieszkańcem i obywatelem takiego rozbudowane takiego rozwiniętego kraju nie wiem jak Japonia Stany Zjednoczone właśnie pamiętajmy o tym mimo że niektóre telewizje naraz bombardują takimi informacjami których może wynikać że jesteśmy pępkiem świata to jest niestety albo na szczęście nigdy nie jesteśmy taką taką perspektywę często mają Amerykanie czasami jak robię gdzieś tam wywiady z nimi i to mam wrażenie że oni mówią o rękach tak że właściwie to jest Ameryka jest w centrum a reszta to jest International taki wiesz no to jest jakiś satelity wokół tak zwanym Angel Oni uważają za mistrzów świata zwycięzcy tak tak tak Tylko że no z perspektywy Amerykanów powiedzmy ten punkt widzenia może być bardziej uzasadniony tak jednak Tutaj są te gospodarki bardzo globalne Więc nawet jeżeli ktoś ma akcje na dzisiaj siłą rzeczy nawet globalnym portfel będzie mieć ponad 50 procent akcji amerykańskich mniej więcej w tych Uwaga kto będzie ale to jest to są spółki które działają globalnie więc więc no po prostu no tak to wygląda że dzisiaj Stany Zjednoczone są numerem jeden czy tak będzie to też jest właśnie dobre aspekt jeżeli chodzi o inwestowanie pasywne myślę Nie musimy zastanawiać czy Chiny Być może będą kolejne hegemonem i obstawianie takich scenariuszy jest bardzo ryzykowne Jeżeli ktoś w latach osiemdziesiątych nie obstawiał że Japonia będzie hegemonem i że nagle być może spadną z tego pierwszego miejsca tylko prostu inwestował pasywnie to nie było problemu że Japonia miała później przez trzy dekady konkretne problemy i że Stany Zjednoczone stały się numerem jeden bo po prostu te indeks globalne mają taką właśnie Cześć samo oczyszczającą się i my zawsze będzie mieć tych Zwycięzców tym portfelu i to jest właśnie pięknem nie musimy niczego przewidywać my prostu płyniemy z tym rynkiem a a dopóki świat trwa to po prostu pozwólmy rynkowi wykonać swoją pracę Dickens za te słowa jak ktoś komu się podobało jak Jacek opowiadał i powiedz co pokazywał to dajcie kciuka w górę Po pierwsze po drugie możecie na naszym kanale na YouTubie też znaleźć moją rozmowę chyba sprzedaż ponad roku Jacku w programie Janosik gdzie pokazałeś też nie tylko globalnie czy lokalnie pasy również aktywnie ale też szukać w czym masz swoje oszczędności Emerytalne czy rezerwę finansową i służyć na polskim rynku zmienił bo perspektywa też Brukselska pewnie pewnie zdajecie taki dystans do tego rynku i i ten dystans bardzo bardzo cenimy bo bo to lokalnie jak popatrzymy właśnie przez Twittera przez media to jednak jest to skrzywienie to chyba jest widoczny i na każde można się wydaje że mam ławę buławę zarządzającego warrena buffetta plecaku tak jest brutalna inne wyniki zmienisz to jest też dobre jeszcze tak tak może powiem jedną rzecz Jak wspomniałeś o efekcie Sorry że się tak dzisiaj rozgaduje w ogóle dzisiaj mocno chyba odpłynąłem w kilku wątkach ale jeżeli chodzi o obronę buffetta to zauważymy że jeżeli chodzi o takie oczekiwania zdrowe oczekiwania względem tego co możemy osiągnąć na rynku Kiedyś słyszałem że na konferencji bodajże to było w Sydney jeden z moich gości akurat swoją drogą mieszkający w Szwajcarii tam prowadzi swój fundusz ale był na konferencji właśnie jakiś finansowej w podejrzewa Australii i zapytał ile Ludzie by chcieli zarabiać znaczy jakie mają oczekiwania względem tego co można zarobić na rynku No i powiedzieli ludzie że tam wyszło z tej ankiety że 20 procent ale w skali ale skali tygodnia czyli tutaj dla jasności Warren buffett za oddam połowy lat 60 jego spółka brightway ma uśrednioną stop oto na poziomie 20 procent w tym samym okresie smp500 Czyli 500 największych spółek mniej-więcej przez połowę tego czyli nagle ktoś kto zupełnie nie ma żadnego doświadczenia z żadnych tutaj że tak predyspozycji mówi że chce zarabiać tyle co rękawki korzenie w skali roku tylko w tygodniu to tak jakby śpieszy tutaj jak ja na przykład grając amatorsko w piłkę nożną na glebę stwierdził że będę lepszy niż zły Robert Lewandowski i ja to mówię z przekonaniem że wierzę w to co mówię tak to brzmi absurdalnie ale ale jeżeli chodzi o inwestycje to tak to wygląda z kolei kiedyś innym mój gość w podcaście USG i on jest z kolei został Zjednoczonych i on tam też tworzy między nimi etf-y też jak będę sam pasywną rewolucją mam wiele wspólnego Kiedyś nawet zrobił takie takie badanie Jaka jest maksymalna stopa zwrotu którą można osiągać i wyszło mu że gdyby ktoś zarabiał teraz tak głowy mam wartości 30 chyba dwa procent coś ponad 30 procent średniorocznie gdyby zaczął bo miał dane sięgające do roku 1926 to po tam chyba 90 90 lat jakby się okazało że taka osoba by posiadała cały rynek amerykański i sama by się stało na rynkiem że po prostu no jeżeli ktoś wierzy bo widzi krótkoterminowo że ktoś zarabia jakieś tam chore stopy zwrotu to trzeba bierze wiedzieć że inwestowanie to jest naprawdę maraton i my bardzo przeceniany co możemy zrobić tu i teraz a Nie doceniamy co możemy zrobić w długim terminie A tak naprawdę to jest Zakopane złoto Jeżeli go gdzieś ktoś faktycznie szukanie w krótkoterminowych szybkich zyskach tylko w dyscyplinie i długoterminowym prostym inwestowaniu najlepszej płyty nie znajdę kciuk w górę obowiązkowo i jak macie pytania jakiś czy do Jacka czy w ogóle do Final Four Pamiętajcie że zdradzić ten problem z po to żeby na te pytania odpowiadać dzisiaj był odcinek monotematyczny No bo kółko są te pytania o to globalne inwestowanie w kontekście tego co się dzieje na świecie Dzięki Jacku Jeszcze raz do zobaczenia dziękuję nadzieję w lepszych spokojnych czasach oby jak najszybciej się sytuacja ustabilizowała Dziękuję serdecznie pozdrawiam pa [Muzyka]