Jak wybierać spółki do portfela? – Pawel Malik / Nic za darmo #153 [Inwestowanie długoterminowe w akcje]

A dzisiaj w moim Wall streetowym Studio gość którego myślę wielu inwestorom indywidualnym w Polsce przedstawiać nie trzeba jego publiczny portfel Ike reklamowany jest wręcz jako takie hasło na polskiej giełdzie można zarabiać zobaczcie jak on to robi ze mną dzisiaj jeden z założycieli portalu analiz inwestor indywidualny Paweł Malik cześć cześć Tomek witam wszystkich oczywiście Może zacznijmy od tego inwestor ty często jesteś pytany o to jak inwestujesz metodę i tak dalej i tak dalej ale w kilku wywiadach padła taka definicja Inwestycyjna Grahama kto której ty bardzo często wracasz i Może zacznijmy od tego żebyśmy zdefiniowali te ramy z jakimi inwestorem ale do czynienia w tym momencie i co ty rozumiesz przez samo inwestowanie no dla mnie faktycznie ten cytat to jest taki fundament jak go przeczytałem zacząłem go mielić i myśleć to no stwierdziłem że to jest jedna z najmądrzejszych myśli jeżeli Jak zostać dobrym inwestorem Czyli on mówił dzielił ludzi na na rynku jak gdyby na dwie grupy tak Czyli cis których nazwał spekulantami którzy skupiają się na kursach i wszystkim co wpływa na zmianę kursów i nie traktuję tego negatywnie bo bo to jest po prostu sposób inwestowania Ryzykowny według mnie ale jest natomiast inwestor To jest ten który skupia się na spółce No i rozwoju na wynikach i głównym zadaniem jest znaleźć tą spółkę poznać ją no i stwierdzić czy obecna wycena jest na tyle atrakcyjna że warto ją kupić także zupełnie gdyby inna filozofia patrzenia na inwestowanie czyli nie skupiamy się na kursach skupiamy się na spółce starając się znaleźć taką którą możemy trzymać dłużej zawsze chciałeś być inwestorem Skąd to się w ogóle wzięło to zamiłowanie bo na jednym z twoich wykładów też no początkach giełdy dosłownie zeszyt długopis od początek był taki faktycznie tam lata 90 dość szybko po otwarciu giełdy i faktycznie Wtedy jeszcze nie było notowań ciągłych i można było w zeszycie pisać i miałem taki zeszycik którym zapisywałem kursy nawet codziennie nie było jeszcze sesji tak to był taki początki i jak sobie myślę wtedy oczywiście pierwsza bestwa mnie zmieliła doszczętnie i jak myślę wtedy o tamtym okresie to był taki fajny Case czego nie należy robić wszystko co wtedy robiłem to właśnie to czego nie należy robić jako jako Inwestor nie potem była normalna kariera zawodowa bo z czegoś trzeba się utrzymać kiedy pojawiły się już jakieś tam większe środki to tak naprawdę w sposób taki zaangażowałem się czasowo tak mocniej mocniej mocniej inwestowań Ja propos tego czasu to muszę zapytać ile ty czasu poświęcasz na inwestowanie bo jak pamiętam Chyba takie spotkanie w Bydgoszczy jeszcze właśnie portalu analisty w którymś z wykładów powiedziałeś jak ty spędzasz dzień nad analizą i tak dalej w pewnym momencie sobie pomyślałem że chyba nie znam bardziej bufetowego gościa czyli kogoś kto serio cały dzień czyta i szuka i wertuje te raporty więc co to znaczy u ciebie jest lepszy miałem ten czas faktycznie z gumy nie jest Ja mam trójkę dzieci Natomiast już starszych Nie no od 9 do 17:00 tak to jest dla mnie czas giełdy to jest czas czytania raportów faktycznie bardzo lubię czytać raporty okresowe jak jakaś spółka mnie zainteresuje dalej szukać co tam się dzieje no i zazwyczaj jak coś sensownego wymyślę to wrzucam to na forum portalu analiza jako jakąś tam analiza więc no ten czas giełdowy jest taką dla mnie czasem pracy de facto A łatwo jest pozyskiwać dzisiaj informacje z rynku bo tak się zastanawiam właśnie dla ciebie to jest perspektywa oczywiście raportu ale też po drodze są relacje inwestorskie wszystko to czym spółka siedzieli to co Media jeszcze nam donoszą dodatkowo Rozumiem że dla ciebie to jest to holistyczne podejście że ty musisz rozbroić spółkę na czynniki pierwsze z każdym z każdej strony pod warunkiem że mnie zainteresuje bo to jest tak że przeglądając raport okresowy No to już połowę spółek co najmniej jak nie więcej od nawet więcej odpada w ogóle i są albo beznadziejne albo nic się tam nie dzieje wyniki straszą albo są jakieś ryzyka które od razu powodują że nie chce tego nie Natomiast rzeczywiście oprócz raportów okresowych staram się brać udział w konferencjach spółek mam ten plus że jako jestem trochę traktowany chyba przez iar też jako dziennikarz więc jako jako Media Występuje często na tych konferencjach No albo jako faktycznie już jakiś nie wiem analityk albo są ogólnie otwarte publiczne i gdzie każdy może być także daje mi to faktycznie jakoś taką szansę na uczestnictwo w rozmowach ze spółkami one są One są bardzo pożyteczne naprawdę covid zrobił tutaj rewolucję i ta rewolucja w kontakcie z inwestorami No jest bardzo sprzyjająca nam tak O ile kiedyś na spotkanie ze spółkami Trzeba było jechać do Warszawy bardzo często faktycznie i był to skupił problem tak dla kogoś kto nie mieszka w Warszawie to obecnie właściwie 90% to jest wszystko online OK czyli po tym względem popandemiczne czasy dla ciebie to jest duży plus jeśli chodzi o politykę informacyjną bardzo często też przestrzegasz żeby było tych inwestorów szczególnie żeby nie wpadali w te pułapki dobrego ijaru dobrej publicity w mediach że często dookoła wszystko wygląda fantastycznie wiele osób nawet nie zajrzy w ten raport czy nie zechce poszukać widzisz trochę to że się tak amerykanizujemy pod tym względem że ten PR to wszystko obudowane dookoła może być taką naturalną pułapką dla inwestora oczywiście no to to nie jest tak no spółki że tak powiem mają swoje tak firmy ijarowe których zadaniem jest to żeby pojawiały się pozytyw artykuły zawsze po wynikach ja jako przedstawiciel mediów dostaje już przygotowany tekst który tylko wystarczy po prostu wrzucić na portal czy jakąś stronę także to jest powszechne to jest normalne firmy chcą być widoczne A wiadomo jak firmy chcą być widoczne to chcą być widoczne w dobrym świetle No więc te artykuły zawsze są zrobione w takim pozytywnym świetle nawet jak coś nie wyjdzie Ale to jest albo przejściowe albo coś innego jest dobrego i faktycznie jest to pułapka na którą można wpaść i właśnie pamiętając te czasy moje pierwsze No to często podejmowałem decyzje inwestycyjne na podstawie tego co przeczytałem w parkiecie jeszcze papierowym jak spółka było napisane o będzie dobrze no to kupuje No ale to każda spółka podpisze pisała właśnie w artykułach tego typu rzeczy i to jest to jest normalne i i tu trzeba zrobić trochę jednak większą pracę wejść bardziej w szczegóły a przede wszystkim zobaczyć jak wygląda rzeczywisty otoczenie jeszcze i czy sprzyja spółce czy nie I ty robisz jedną rzecz którą której trochę zaczęliśmy rozmawiać masz bardzo transparentny jeden rachunek który Dzisiaj faktycznie jest pokazywany jako przykład że hej można inwestować skutecznie na polskiej giełdzie i w ogóle można to zrobić za pomocą Ike bo tam są limity wpłat więc jak widzimy wynik 7-cyfrowy to znaczy że faktycznie trzeba było się ciężko napracować przez te lata zastanawiam się skąd decyzja w ogóle o publicznym Ike bo to nie jest twoja jedyne konto tam po prostu widać więcej inwestycji ale to jedno chciałeś pokazać publicznie zobowiązać się że co kwartał karty na stół po tym jako publicznie swojej Ike dostałem od kogoś takiego no taki taki nie wiem informacje bo już nie pamiętam czy to było mailowo czy gdzieś wpis Paweł przepraszam cię Ja myślałem że to tylko tak gadasz i trochę byłem tak odbierany jako kolejna gadająca głowa czyli ma facet jakiś tam swoje pomysły o których mówi i dopiero kiedy pokazałem Ike że faktycznie to działa że to nie jest tylko te teoria to nagle się zrobiło wielkie halo wow tak i wszyscy zaczęli to pokazywać aczkolwiek moim zdaniem to nie jest coś nadzwyczajnego to jest kwestia że jeżeli każdy przejdzie pewną tą drogę i skupi się właśnie nie na tym szumie informacyjnym nie na byciu specjalistą makroekonomicznym ale na taki porządnej analizie spółek No to jest w stanie znaleźć takie fajne no najlepsi inwestorzy którzy najwięcej zarabiają to nie są ci którzy co chwilę robią transakcje Tylko ci którzy często nawet przez wiele lat trzymają jakieś spółki są udziałowcami czasami mniejszościowymi nie angażując się w rozwój spółek ale te spółki na tyle się rozwijają że te pakiety ich rosną do kilkukrotnie już bo dzisiaj się też zastanawiam czy ten portfel już pomijając kwestie jego rozmiarów ale tego też jak jesteś odbierany przez publiczność jako ten właśnie drążąca analityk który tu musi zadać jeszcze trudne pytanie że on tu cały dzień się przygotowuje i wszystko tutaj jest bardzo bardzo transparentne ale ten portfel może też trochę ciążyć i to mówię jako osoba która z wielu decyzji się wycofała z publikowania czegokolwiek bo to po prostu kopiują Choćbym nie wiem co napisał Choćbym nie wiem jak ostrzegał Choćbym nie wiem jak zaznaczył że to jest na przykład jakieś projekty edukacyjny czy cokolwiek potrafiłem tego samego dnia dostać maila Ja też tak myślę bardzo mądrze pan to powiedział 100 000 wkładam to jest szaleństwo absolutnie ja często odpisuję naprawdę na podstawie człowieka z YouTube chcesz zainwestować takie kwoty w ciemno nie czytając i tak dalej mówię że pan mówi nie i ja byłem trochę tym przerażony i tak sobie myślę że ty dzisiaj masz ogromną moc sprawczą szczególnie na polskim parkiecie który też No nie jest super płynny dlatego bałem się na początku żeby go właśnie ujawniać bałem się przede wszystkim presji takiej która by wpływała na decyzję inwestycyjne ona jest to się nie da ukryć natomiast tak stwierdziłem że upublicznienie tego portfela jest dla mnie pozytywne Bo bardziej patrzę na niego i go pilnuje w takim znaczeniu że nie jest to coś co o czym zapominam w tej chwili ale bardziej go nadzoruje niż to było nawet wcześniej tak natomiast co robię żeby to miało jak najmniejszy wpły bo nie uniknę pewnie tak ludzie szukają tak prostych odpowiedzi powiedz to i to a nie tam jakieś teorie tak przede wszystkim nie informuje o żadnych swoich sygnałach tak nie ma czegoś takiego dzisiaj kupuje to i teraz lećcie za mną nie udostępniam Jedyne co robię to pokazuje raz na kwartał informacje Czyli nie ma tam żadnych transakcji nie ma żadnych sygnałów jest stan a jeżeli jest spółka małopłynna to ją nawet że tak powiem chowam żeby nie było informacji że to jest ta spółka tak czyli takie które mają tylko odpowiednie obroty odpowiednią wielkość te są te są ujawnione bo to też jest trochę problem polskiego rynku prawda że jak wejdziemy w WIG20 to sobie zagranica tam fruwa wielkimi pakietami No ale już jak zrobimy małe spółki w których ty często lubisz się wręcz specjalizować Poznać dobrze ten biznes on ma też ogromny potencjał wzrostu jak coś jest mały może dużo urosnąć No to o to w tym biznesie chodzi z drugiej strony przy niskich obrotach jak ty powiesz że ta spółka jest fajna no to już wyciążyło mocno biorąc pod uwagę że chyba w portalu analiz też już spokojne to zawsze pokazuje szanse i ryzyka to nie jest tak że nie wiem petarda kupuj to tak raczej Niektórzy mają więcej pretensji do mnie że nie pisze wprost czy to jest dobre czy Niedobre ale staram się pokazać raczej jak jest szanse są na wyniki danej spółki i nigdy tak mam nadzieję że nigdy nie pisze o kursie i o wycenie tylko o wynikach i jeżeli te wyniki mają się poprawić to jest szansa na to że rynek je zauważy bardziej w tą stronę więc zdecydowanie nie wydaje żadnych takich nie wiem jakby to nazwać formalnych rekomendacji nieformalnych rekomendacji nie staram się patrzeć po prostu o wynikach i o tym pisać o samej spółce tak bez bez patrzenia na bez patrzenia na przyszłe nie wiem wyceny kursy i tak dalej co się może dziać A jeszcze jakby dalej pogłębiając tą kwestię ujawniania to na przykład ja lubię bardzo małe spółki które są zupełnie niepłynne i mam kilka takich ale mam je właśnie na tych kontach innych żeby broń Boże nie były właśnie pretekstem do tego żeby tam robić sztuczne sztuczne obroty także staram się na tym Ikea czyli takie spółki które nie będą stanowić problemu Jakby aczkolwiek No niestety czasami też się tak zdarza że coś tam efekt jest krótkoterminowy ale też nigdy nie było takiej sytuacji żebym coś pokazał I na przykład w ciągu nie wiem jednego dnia czy miesiąca coś sprzedawał zazwyczaj te moje inwestycje są jednak troszkę dłuższe taki urok naszego rynku który tak różnie ma z płynność wielka moc to wielka odpowiedzialność bo już tej mojej branży blogowej czasami widać że coś się dzieje na wykresie i czytam na Twitterze A bo to jedna ze stron internetowych wrzuciła że to fajna spółka A bo to ktoś powiedział że kupił do swojego portfela właśnie tak sygnalizując dosłownie w trakcie sesji cyk ja kupuję nie I to już widać ten wpływ że to musi być bardzo chyba ostrożni też zna ten rynek Znając jego specyfikę że na kursie mogą się dziać rzeczy ze względu na to że ten efekt Guru też już w Polsce funkcjonuje Nie czuję się Guru ale tak jak mówię nie nie publikuje transakcji Ale w drugą stronę to działa że naturalnie wiele osób tak cię pewnie odbiera Nie róbcie tak zawsze Guru robi tak że pierwszy kupuję a potem jest tłum zanim owieczek a potem Guru sprzedaje i potem tu owieczek się że tak powiem zadeptuje więc nie róbcie tak broń Boże może jeszcze to spokojnie wrócimy do w takim razie tej koncepcji ale ty wracając do tych mniejszych spółek bo bo też często WIG20 mówisz jasno tam jest za granica to jest trochę nie ta zabawa ty możesz sobie wszystko rozpisać w ramach swoich analiz a nadal tak jakby decyzyjny jestem duży kapitał który tam krąży twój Benchmark w portfelu to swik 80 to jest ten indeks który uważa że jest najciekawszy z perspektywy polskiego inwestora Wystarczy popatrzeć na statystyki jakieś tam długoterminowe na giełdzie no to jest ich 80 zdecydowanie bije na głowę wszystko a w szczególności indeks dużych spółek wi-20 Zawsze są jakieś okresy że duże spółki są lepsze ale są to raczej krótsze okresy No i cała jakby no struktura tak sx80 to są małe spółki które dopiero się rozwijają przynajmniej większość z nich i ma szansę pójść wyżej kiedyś one się już rozwinął staną się takie opasłe to dopiero wtedy mogą trafić do obiegu 20 tak Dlatego preferuje te mniejsze bo tam zdecydowanie są te szanse na lepsze takie nawet trzycyfrowe wzrosty tych spółek tak i tam warto szukać takich okazji jakichś perełek spółek które są jeszcze niedocenione No wczoraj rozmawiałem na przykład z jednym z zarządzających on jasno powiedział on się interesuje tylko spółkami WIG20 i trochę Empik ze względu na płynność tak Czyli to pokazuje że te pozostałe spółki to jest właśnie to w którym my indywidualnie możemy szukać szans No właśnie ponieważ oni przewag że tam dopiero wchodzę w ten tam gdzie ja mam jako przewagę jako inwestor indywidualnych mogą być szybciej niż fundusz zdecydowanie to są spółki które często w ogóle nie są objęte tak naprawdę jakoś szczegółowo analizą i tu jest szansa żeby być szybszy niż niż rynek żeby coś wyłapać coś znaleźć fajnego i na tym zyskiwać no ale to polega na tym że trzeba się skupić faktycznie na samej spółce trochę pogrzebać w niej i się zastanowić jakie ma szanse ryzyka wyłowić te główne czynniki a potem je obserwować jako otoczenie czy sprzyja tym czynnikom czy czy negatywnie Działa Trochę sobie myślę że jak już osoba słuchająca naszej rozmowy wie ile czasu spędzać nad tą analizą i wieża eswig 80 jest rewelacyjnym indeksem i sobie te dwa fakty połączy to będzie szukać etf-a na svik 80 bo może nie jest w stanie poświęcić tyle czasu i zderzyć się z tym rynkiem jakie to trzeba mieć kompetencje ile to przed przejściem do ciebie właśnie rozmawiałem z Mateuszem muchą i powiedziałem że stworzył najlepszy ETF na świecie właśnie ETF na svik 80 oczywiście polecam go zdecydowanie uważam że jak ktoś nie ma czasu nie chce się bawić to szukanie spółek No to właśnie ETF na sfi-80 jest najlepszym rozwiązaniem to jest bardzo konkretne bardzo konkretna porada który myślę że też wielu wielu inwestorów doceni bo zaangażowanie czasowe które które te reprezentujesz dzięki temu możemy czytać te fajne analizy które są naprawdę pogłębione No to jest często coś na co wiele osób sobie nie może pozwolić ale jak ogląda YouTube jest ich zainteresowana inwestowaniem no to później jestem zgrzyt w kalendarzu Gdzie znajdę te pięć sześć siedem godzin ale Załóżmy że teraz coś dla tych którzy chcą się tego wyzwania podjąć mają te kilkanaście godzin raport spółki Od czego zaczynasz co zrozumienie tego biznesu szukanie tych szans na większe przychody jak już się nam tak skrótowo ten proces myślowy wyjaśnił Wszystko zależy czy ogólnie ja już się orientuję jakby tych wszystkich spółkach tak Czym się zajmują tak ale pierwsza rzecz to w ogóle czym się spółka zajmuje i to zawsze jest albo w opis sprawozdaniu zarządu albo po prostu najlepiej wejść na stronę internetową danej spółki zobaczyć co tam jest Czym się zajmuje Potem kolejna rzecz jak już wiem Tak jak mówię w tej chwili to już nie jest tak żeby spółkę poznawał ogólnie co robi Bo ogólnie to tak plus minus w głowie mam patrzę przede wszystkim na rachunek zysków i strat to jest pierwsza rzecz tak jeżeli tam dość fajnie wygląda to potem przechodzę na przykład na BiznesRadar który ma skomasowane wyniki kwartalne to sobie przerzucam do swojego excelka fantastycznie jest ten Excel jeśli widzę nie wiedzą o co chodzi to ja wszystko zalinkuję w razie czego jak to działa to jest fantastycznie rysunek i to mi pozwala spojrzeć wtedy na te wyniki jak gdyby w szerszej perspektywie tak Czyli zobaczyć pewne trendy Jak wyglądają przychody Nie na zasadzie rok do roku tylko do innego kwartału Ale ogólnie jak wyglądają trendy Jak wygląda sezon nowość jak się kształtuje marża już w tym momencie mam jak gdyby pewien obraz czyta spółka się rozwija czy ma szansę jakby dalej się rozwijać kiedy już to widzę to wchodzę wtedy w albo jeżeli chcę wyjaśnić pewne rzeczy wchodzę wtedy w opis w raporcie w sprawozdaniu zarządu czasami to jest jeden raport tak łączony w którym zarząd opisuje Co jest przyczyną danych wyników i Jakie były zdarzenia które wpłynęły plus to czego oczekuje w kolejnym okresie to jest niestety różny poziom tych raportów są nawet duże spółki które beznadziejnie to opisują nie zdradzając ani rąbka tajemnicy i człowiek się zastanawia a dlaczego ten wzrost jest i nie wiadomo Natomiast jest wiele firm które naprawdę jakoś chciało szczegółowo to opisuje podając nawet wyniki na poszczególnych segmentach opisując co w tych segmentach Jakie są przyczyny wzrostu wiele spółek też prowadzi bardzo dobre relacje takie inwestycyjne i konferencje w których opisuje to i to jest jak gdyby podstawa do tego żeby ocenić Jaka jest przyszłość tak czy to co dobrego widać w liczbach ma szansę dalej być kontynuowane no i wtedy staram się też patrzeć w poszukać na przykład nie wiem w internecie pewne rzeczy odnośnie tej spółki odnośnie jej działalności odnośnie produktów odnośnie otoczenia i tych czynników kluczowych które wpływają na przyszłe wyniki tak żeby ocenić co będzie w przyszłości ten proces jakby zaczyna się często od tego że biorę daną spółkę na tapetę może to być dlatego że opublikowała raport okresowy może być dlatego często że na przykład nie wiem ktoś prosi na forum portalu analis Poproszę analizę danej spółki albo w ogóle ktoś gdzieś coś napisze ciekawego na wątku której spółki co mnie zainteresuje Czasami może być w drugą stronę że widać pewien Trend na rynku i wtedy można się zastanowić która spółka może na tym trendzie zyskać i wtedy zaglądam do tej spółki ten proces taki analityczny przeprowadzce A tak sobie myślę czy nie przeszkadza ci w twoim procesie analitycznym to jak późno by wszyscy dostajemy te raporty spółek bo trochę patrzymy na to oczywiście na rynek amerykański cykl skończył się kwartał lada moment zaczynamy sezon wyników inwestorzy zacierają ręce u nas ten gapi informacyjny Jest tak duży są czasami długie miesiące nie wiesz co się dzieje w spółce na danych historycznych trochę analizę prawda Nie to jest To jest to jest bez sensu w ogóle tak Moim zdaniem spółki Mają możliwość żeby publikować te raporty szybciej i tutaj giełda mogłaby pomyśleć o tym żeby trochę usprawnić to i dostosować się do takich światowych standardów a nie czekamy na przykład na raport roczny nie wiadomo do czerwca tak czy tam koniec maja więc to to jest w ogóle zgadza się to jest problem ale ogólnie przy inwestowaniu raporty okresowe to jest pewna ocena historii i obec stanu obecnego w inwestowaniu my musimy patrzeć na przyszłość czyli to jest tylko taki punkt wyjściowy jakby natomiast oceniając spółkę Musimy raczej analizować pewne czynniki czyli nie co jest w raporcie tylko patrząc na to co jest w raporcie znaleźć jakieś dane które są ogólnie dostępne które pozwolą nam szybciej ocenić co się dzieje i to raczej Jeżeli nie wiem tak podaję taki przykład który wszyscy znają i na tym nie można zarobić żeby było jasne mieć i KGHM to jest sprawa prosta tak nikt nie patrzy na raporty okresowe kghm-u żeby podjąć decyzję tylko patrzy na cenę miedzi tak No i to jest prosta sytuacja Jeżeli mamy mało spółkę której żaden analityk nie pokrywaj w której No nie obserwuje się na bieżąco jakiegoś czynniku typu tam mieć No to obserwując można mieć większą przewagę szybciej zareagować zanim pojawią się raporty okresowe już konkretne wyniki jakim horyzoncie inwestycyjnym mówimy bo ja czasami mam wrażenie że wiele osób musi wskoczyć w takie ramy że o horyzontwe dwa trzy kwartały ileś tygodni nawet na tym fotelu padało odpowiedzi właśnie a najlepiej czuje do 10 tygodni a no na przykład u ciebie mam takie wrażenie że się dobrze czujesz ze spółką tak wiele kwartałów jak to działa dobrze myślę będziemy to deinwestycyjne pierwsza to jest taka w którym mam spółki które się fajnie dynamicznie rozwijają i dopóki ten rozwój Jest to po prostu one sobie leżą nie wiem jak długo je będę miał dopóki się coś tak dopóki się coś nie nie popsuje to one sobie są mogą być chwilowe zawirowania ale jeżeli to są tylko chwilowe wynikające z pewnych przejściowych problemów to ona może sobie być dalej nie i te spółki Proszę niech sobie leżą bardzo mi się podoba one są na przykład w portfelu Ike takimi spółkami nie wiem Auto Partner woodpaker które nie są pod konkretne wydarzenie teraz tylko pod ogólnie rozwój i bardziej długoterminowo natomiast druga metoda to jest szukanie pewnych takich jednorazowych może zdarzeń albo pewnych zmian w otoczeniu czego rynek nie dostrzega A co jest szansą inwestycyjną na przykład był Getin Holding tak to była bardzo fajna okazja rynek wycena tej spółki nawet przed wypłatą tak olbrzymiej para dywidendy była niższa niż to co to co potem zostawało W tej spółce tak wartość samej gotówki środków i tak dalej i szukanie takich okazji właśnie na rynku to jest coś co mnie najbardziej bawi jak coś znajdę fajnego i o to może być fajne Ty jesteś na konferencjach czasami wybrzmiewa że najpierw jest narzekanie w panelu na nieefektywności naszego rynku a później właśnie przychodzą praktycznie że nieefektywność te podstawa budowania tego typu okazy inwestycji jak to jest szansa to jest szansa i na małych spółkach właśnie ta szansa jest większa rynek nie jest efektywny na dużych spółkach jest bardziej efektywny ale nie aż tak znowu bardzo natomiast No zdecydowanie na mniejszych spółkach można zdecydowanie szybciej znaleźć pewne informacje nieefektywnościach to przypomina mi się że wszyscy kojarzą oczywiście Paweł Malik rynek akcji jasne Ale ty często też mówisz o obligacje korporacyjne to jest twoim portfelu nie raz były może teraz też są czy to właściwie jest coś czy tak publicznie się mniej dzielisz ale cały czas to jest bardzo istotne w twoim inwestowaniu i tam też są tego typu okazje nieefektywności do wyłapania wiesz co ja obligacji korporacyjne posiadam ja kupuję zawsze na rynku pierwotnym czasami sprzedaje na kataliście ale to raczej w tą stronę że jednak na pierwotnym No kupujesz po nominale i to jest jakby jakby lepsze Natomiast ja niedzielę się z tym bo tutaj jednak widzę dosyć takie duże ryzyko jeśli chodzi o [Muzyka] sytuację kredytową Tak czyli zdolność do spłaty danych obligacji uważam że obligacji korporacyjne są super i warto je mieć natomiast jest tu bardzo wielkie ryzyko bo jak ktoś zaczyna je inwestować to może wpaść w pułapkę okazji tak Czyli spółek które mają kiepską jakość które oferują wysokie oprocentowanie ale tak naprawdę są prawie chodzącymi trupami Albo mogą być albo inaczej albo ryzyka z nimi związane są na tyle duże że nigdy nie powinniśmy mieć ich obligacji ratunkowe tylko że jakby nie wiemy że to jest ta może ostatnia emisja więc obligacje rachunkowe wszystkie trzeba unikać obligacji startupowe czy unikać naprawdę muszą być to podmioty które mają przewidywalną dobrą sytuację kredytową No i to chyba rynek obligacji w Polsce jest taki rozwija się do pewnego momentu przychodzi coś typu Gang GetBack i tego trochę mam wrażenie cofa ten rynek zamiera na jakiś czas obligacje odżywa ale czy jakoś bardzo dynamicznie nie rozwija może się na niego specjalizować trochę tak Ja mam wrażenie że w portalu anali zresztą świetny macie przykład i jednego ze współzałożycieli który też spotkaliśmy i on faktycznie je wszystkie ładnie przeglądam ma też taki raport właśnie akurat w przypadku tych rozwiązań tak Także zdecydowanie ja uważam że to jest naprawdę fajne instrument dla kogoś kto nie chce mieć tego ryzyka akcyjnego to jest zdecydowanie fajny instrument ale to naprawdę kluczowe jest bezpieczeństwo bezpieczeństwo ponad rentownością ponad zabezpieczeniami zabezpieczenie to często jest fikcja Kiedy przychodzi do ich realizacji No to się okazuje że że się nie udaje Ja też mam historii swoich początków obligacji korporacyjnych wtopy dlatego tak trochę się boję o tym mówić takim żeby kogoś zachwalać bez bo po prostu ktoś musi mieć świadomy tego tego ryzyka nie to prawda No obligacje są czasami takie powiedział zero jedynkowe akurat jeśli chodzi o niektóre ekstremacji warto w jednym z wywiadów też powiedziałeś że chyba po latach zrozumiałeś słowa o rana bufeta o dywersyfikacji że że to jest akurat coś dla ignorantów i że tu jak nie wiesz o co chodzi Nie rozumiesz swoich spółek to zaczynasz na siłę dywersyfikować ale też to wymaga lat Chyba żeby to zrozumieć bo ja przyznaję że jak mam jakąś dużą pozycję w portfelu to oni psychicznie ciąży i sam na siłę zaczynam ze sobą rozmawiać Czy na pewno i tak dalej podkopuje założenia własnej koncepcji Dlaczego to się znalazło w portfelu Chyba do tego trzeba trochę dojrzeć jak się do tym rynku specjalizuje jak to u Ciebie jest no bo jak zajrzymy do portfela chyba teraz wotum jest takim bufetowym przykładem spółki która dominuje w portfelu tak to jest troszkę ryzykowna rzecz bo tutaj mówisz faktycznie o latach i doświadczeniach Problem jest taki że zdecydowanie ktoś wchodzi na rynek powinien mieć zdywersyfikowany portfel po prostu Moim zdaniem ktoś to dopiero zaczyna to tak naprawdę to jest proces uczenia się poznawania i wchodzenia jakby w bardzo wąski taki portfel jest Ryzykowny natomiast czasem kiedy mamy większą pewność co do tego że potrafimy oceniać spółki w tym momencie możemy właśnie to dywersyfikację zmieniać nawet jak to niektórzy wchodzą mocne skoncentrowane portfele jest to skuteczne Ja nie jestem jeszcze na etapie żeby naprawdę zostać na kilku spółkach aczkolwiek jak mam powyżej 10 Wikę to już Zaczynam czuć dyskomfort tak natomiast jest co rozumiem właśnie przez to że dywersyfikacja jest brakiem takiej wiedzy co się robi na przykład dywersyfikacja dla samej dywersyfikacji dla mnie jest błędem czyli na zasadzie to co słuchałem tutaj i jest powszechne jakby na na na tych wykładach Wall streetowych musisz mieć Stany Zjednoczone musisz mieć Japonię musisz mieć Europę musisz mieć obligacje zadaje pytanie po co mi to jest niepotrzebne do życia ja czuję że jestem w stanie uzyskać więcej mieć przewagę na polskich spółkach tych małych i znaleźć ciekawsze okazję niż iść tylko takim flowem na zasadzie dywersyfikuje się a potem jestem takim tak naprawdę stateczkiem na rzece która mnie pcha i ja nie mam na to wpływu także wiadomo że przepraszam bardzo ale no panel w którym pięciu przedstawicieli brokerów tak typu nie wiem xd TMS Toro żeby nie mówić exante i tak dalej Mówią że trzeba mieć ręki zagraniczne No to wiadomo że oni na tym zarabiają że że ludzie się interesują rynkami zagranicznymi więc będą to mówić a nie będą mówić o to żebyście posiadali akcje polskie No bo oni na tym nie zarobią i trochę są ludzie właśnie inwestorzy wciskani w ten cały kanał koniecznej dywersyfikacji i wyjścia na świat i za granicę A moim zdaniem trzeba się mocno zastanowić czy faktycznie jest mi to do życia potrzebne czy na rynku w którym bardziej go rozumiem nie jestem w stanie znaleźć ciekawszych okazji ja na chwilę obecną uważam że jestem w stanie tu w Polsce jeszcze ciągle znaleźć spółki które są fajne niedocenione które warto mieć natomiast nie wykluczam że całkowicie rynków zagranicznych ale to musiały być konkretne spółki przez moment trochę się przestraszyłem że ty byś był takim kanarkiem w kopalni jak ty powiesz że idziesz za granicę Bo w Polsce już nie możesz znaleźć okazji to cały rynek trochę złapie się za głowę że chyba nie bez przesady Rynek jest duży i nie w szczególności że nie to nie są jeszcze środki tak naprawdę które które by cokolwiek przeszkadzały no a no się jeszcze tego tego pytania które zadałeś No to właśnie była kwestia wyboru dywersyfikacja czy trzymania spółek które rosną tak no bo w pewnym momencie mamy problem tak że jakaś spółka jest w portfelu zakupiona ona rośnie nad pojawia się kwestia decyzji czy wracamy do dywersyfikacji bo ona już za mocno urosła czy trzymamy pozycję rosnące też jest taka Główna zasada tak trzymaj to co rośnie więc zdecydowanie uważam że jeżeli ktoś jest świadomy inwestorem znaczeniu wie czym jest ta spółka to nie warto jest sprzedawać tylko po to żeby utrzymać dywersyfikację to jest też dosyć ciekawe jakby od dzisiaj z perspektywy czasu to trochę pewnie już inaczej inwestujesz znając własne ograniczenia też psychologiczne ale też wiele osób szuka jakieś takiego triku że spółka mocno urosła to trochę stradingowa ale często przekładamy to też na portfele nieświadomie To może ja połowę zysku zabiorę tak jakby trochę Ja to się zawsze śmieję że tak bukmachersko kiedyś były bonusy do bukmacherki to tam za pierwszy zagram wygram on tu zabiorę tu już zagram co innego To jest taki skrót myślowy którym może działam że nie działa zastałem się jak do tego podchodzisz w jakiś sposób na siebie Nie robię takich rzeczy Natomiast ja wcale nie uważam Jeżeli ktoś ma to jest normalne tak takie że tak powiem obawy o to że ma za dużo pozycję No to jak najbardziej może tak zrobić i Wcale nie uważam to za złe jakby nie natomiast jak gdyby z mojego punktu widzenia staram się trzymać tej zasady jeżeli spółka rośnie i nie ma w niej w jej działalności problemów to na siłę jej nie sprzedawać to jest jakby taka kluczowa bardziej zasada a wtórna to jest zasadą taka żeby utrzymać jakoś tam w miarę dywersyfikację nie bo uważam że dywersyfikacja jest konieczna natomiast żeby ona nie była kluczowym takim czynnikiem inwestycyjnym zastałem się że bo też na konferencji było Parę razy poruszałem że mamy w Polsce faktycznie nieruchomości a na rynku ofert już dywidend że musi być dywidenda w spółce tylko No jest to spółka jest zdrowsza i w ogóle to już musi super działać z twoim doświadczeniem czy to jest trochę w tym prawdy w tej zależności czy Czy patrzysz na spółki rozwojowej i ta dywidenda nie jest ci w ogóle do szczęścia potrzebna bo to jest zupełnie inna specyfika biznesu i takich uproszczeń unikasz no co uważam że każda spółka która nie ma potrzeb inwestycyjnych powinna wypłacać dywidenda nie kisić pieniądze albo wymyślać jakieś nie wiem pomysł na nową działalność jakąś akwizycję której jest obarczona zupełnie innym ryzykiem niż dotychczasowa działalność więc ja tak tak co do zasady uważam że dywidendy powinny spółki na w pewnym etapie zacząć już wypłacać dla mnie najważniejsze jest perspektywa rozwoju danej spółki to jest To jest kluczowe a dywidenda jest tylko takim jakby dodatkiem natomiast z drugiej strony jak ktoś się skupia na dywidendy No to przynajmniej robi jedną rzecz taką oznaczeniu że przynajmniej większość tych spółek chce wypłaca dywidendy jest raczej taka stabilna finansowa więc dużego błędu nie robi jakby tak na zasadzie Natomiast ja wolę tą kolejność odwrotną perspektywy wzrostu a dywidenda fajna rzecz i Rozumiem też że jako inwestor w ostatnich latach gdzie te zmiany są bardzo dynamiczne i też się przyzwyczailiśmy chyba trochę do też większych dynamiki zmian szybko jest troszkę szybsze mają takie W każdym razie wrażenie to jest ten dostęp do informacji ten szum się nam robi coraz większy czy to jest też taka ważna kompetencja żeby umieć przyznać się do błędu bardzo szybko odwrócić daną koncepcję Albo zmień założenia makroekonomiczne chociażby No my się często tak bajeksujemy że rozmawiamy o inflacji przez ileś tam miesięcy Wszyscy jesteśmy zafiksowani że ta inflacja już nas tutaj zmiażdży trzeba się szybko złapać za swoją analizę Jeśli nie mamy racji może na przykład dezinflacyjne czynniki przyspieszają oczywiście no ocena otoczenia To jest sprawa która jest zmienna chociażby Nie wiem jeszcze kilka miesięcy temu eksporterzy mieli super bo dolar po 5 zł Tak w tej chwili mamy w drugą stronę importerzy mają super ci którzy importują z Chin No po prostu się cieszą tak dolar 4 zł koszty frachty fraktu spadły w Chinach nie ma inflacji więc no Żyć nie umierać dla importerów tak pozostaje oczywiście kwestia popytu konsumenckiego który może być problematyczny obecnie nie ale no otoczenie się bardzo dynamicznie zmienia w tej chwili to to jest w ogóle trzeba obserwować ale z takiego punktu widzenia jak to wpływa na daną spółkę czy dane spółki którymi się interesuje lub które mam A co do przyznania się do błędu To jest cholernie trudne To jest to jest psychologia i faktycznie No to jest wręcz taki ból fizyczny tak żeby sprzedać coś ze stratą ja to robię w ten sposób że staram się w ogóle nie myśleć o cenach zakupu patrzę na portfel obecny i patrzy na daną spółkę po kolei jak gdyby OK tu czynnikiem dlaczego ją mam jest to tu czynnikiem dlaczego ja mam to tu No mogło się pogorszyć tą trzeba się zastanowić Albo już sprzedać tak dlatego Odcięcie się od tych ceny zakupu jest fajne ale trudne natomiast ułatwia podejmowanie decyzji bo jakby nie patrzeć większość inwestorów cały czas standardowym błędem psychologicznym behawioralnym ma do czynienia że ucięcie straty jest bardzo trudne złapanie tego zysku pierwszego szybkiego No niestety przychodzi nam naturalnie bardzo trudne ale niestety taką mamy strukturę tak naszą taką taką psychiczną że że to nas faktycznie boli Tak przyznać się do jakiegokolwiek błędu nawet w życiu ludzkim jest ciężko się przyznać do błędu również przed sobą przyznanie się do błędu poprzez sprzedaż spółki ze stratą też jest takim bólem wewnętrznym jest to trudne ja tylko Ja rozumiem to nie że takie problemy są natomiast No niestety No trzymanie spółki która już no przestała rosnąć której się zmieniło otoczenie No to to jest też takie fajne hasło jak koń pad to trzeba po prostu go zmienić tak no bo się na nim daleko nie pojedzie nawet jeżeli się nam podobał jeżeli miał fajne kiedyś perspektywy ale coś się już zmieniło W jego sytuacji na przykład finansowej czy otoczeniu dosłownie jak jechałem na konferencję Wall Street to też przeglądając Twittera taki znaczek że kiedy Katie Wood pozbywała się nvidii chyba za 130 parę dolarów gdzie teraz Zbliżamy się do 400 dolarów za akcję na przestrzeni kilku miesięcy każdemu się to może zdarzyć jest to pewnie bolesne i trzeba będzie to zapamiętać musiał błędy naprawdę ma błędy i i tyle no trzeba po prostu pomyśleć także giełda to jest nieustanne szanse które się pojawiają Tak okej Nie wyszło mi tutaj nie wyszło mi tutaj no sytuacja nie jest fajna nie ma co na siłę robić ryzykownych transakcji żeby tylko coś odrobić jakiś strated trzeba po prostu kolejnych szans i okazji szukać podoba mi się takie brightside ale jak sam powiedziałeś jednak tych pierwszych porażkach dosłownie z początku rynku kapitałowego w twoim życiu masz jakieś takie lekcje które nie wiem tak bardzo cię zabolały Czy tak bardzo były istotne w twoim inwestowaniu że do nich wracasz jako taka przestroga tego już nigdy nie zrobię bo to raz zrobiłem o jeden raz za dużo czy coś takiego pytam bo czasami inwestorzy wprost mówią że o w tym i w tym roku po prostu to jest ten moment który zapamiętam do końca życia już nigdy tego nie zrobię I to zostaje w psychice bardzo mocno coś takiego byś znalazł w swojej historii na pewno ten początek był taki który patrzy jako Wszystko co robiłem robiłem źle Krótko mówiąc tak Czyli kupowanie spółek na podstawie jakichś informacji prasowych zupełnie nie znając czym ona się zajmuje co tam się dzieje w ogóle nie umiejąc przeczytać nawet sprawozdania skomplikowane tyle stron zajmuje i w ogóle o co tam chodzi Tak druga rzecz wystarczyło że spółka wzrosła 10% to ja już to sprzedawałem tak w czasie hossy kiedy wszystko rosło potem człowiek oczywiście nie wiem szukał im przeskakiwał na coś innego co może wzrosnąć wiele transakcji po takich chwilowych z tymi zyskami takimi króciutkimi ale które fajnie pokazywały Wow zarabiam a potem kiedy wszystko się załamało to była kwestia ale to jest kok chwilowe Bo potem poprzednio też to tak chwilowo tylko spadło to była korekta i zaraz zrośnie a potem myślenie a to już za dużo spadło to jeszcze poczekam bo to już na pewno dalej nie spadnie to są takie podstawowe błędy które chyba wszyscy robią tak Czyli się za szybko zamykają pozycję a potem siedzą na tej spółce tylko dlatego że ciężko się przyznać do do straty No i to też jest jak gdyby takie myślenie że jak ja daną spółkę w danym momencie Sprzedam to nie znaczy że to już jest koniec to znaczy że mam jakieś pieniądze które mogę zainwestować coś innego Więc ja stoję przed alternatywą albo trzymam to co mam bo uważam że faktycznie jest lepsze albo mam Inną okazję która prawdopodobnie jest znacznie lepsza więc po co trzymać tą pierwszą tak sprzedać zamknąć nawet to jest taki luz psychiczny Jak się zamknie taką pozycję i znaleźć coś nowego ale no skupiamy się na kluczowa jest selekcja i spojrzenie jest na samą spółkę na jej działalność tak bo to jest sedno trochę kończąc też i ten wątek brańside Of Life i szukania fajnych Alternatyw to pamiętam z twojego wykładu chyba też w Bydgoszczy z ubiegłego roku że hossę trzeba do Maksa wykorzystać jak później będzie gorszy rynek i tak dalej trzeba zdawać sobie z tego sprawę w jakim elemencie cyklu jesteśmy co się dzieje na rynku jak psychologia tłumu działa tak jakby żeby mieć pełną świadomość może niekoniecznie poddać się temu nieświadomie tylko właśnie świadomie widzisz że jest szaleństwo wykorzystać to do Maksa Jeśli to wpływa na twoją spółkę najwyżej później będziesz się nudził w portfelu ileś miesięcy jak będzie konsolidacja czy coś takiego Tylko to jest na poziomie takim Chyba dużej świadomości inwestycyjnej żeby nie popłynąć żeby mieć Mi bardziej chodziło pewien taki przekaz bo akurat to był czas bessy tak żeby się ludzie nie załamywali że jest bezsa że to besa nie jest wieczna że te nastroje takie pesymistyczne które są w beście to on się skończą tak że najczęściej w czasie besy ludzie jeszcze bardziej się nakręca jak będzie źle to scenariusze mocno negatywne zaczynają dominować ale Rynek jest cykliczny Tak więc kiedy jest bessa to część się zastanowić czy to jest fajny moment na znalezienie spółek mocno przecenionych tak i bardziej mi chodziło w taki przekaz Pesa Nie załamuj się to jest normalne że na rynku Są bezce to jest tylko cykl za chwilę będzie fajny A jak będzie Hossa wtedy zarobisz chłopie i będzie dobrze tak wchodzi tutaj ta druga zasada jeżeli coś rośnie po prostu nie ma Co sprzedawać tylko trzeba czekać Nie no i to wielu tych znanych inwestorów Tak powiedziało że no inwestowanie to jest znalezienie odpowiedniej spółki a potem trzymanie ręce tak trzymanie rąk pod pod tyłkiem nie czyli faktycznie ten nacisk na to żeby nie zamykać za szybko faj rosnących pozycji Jeżeli się nic złego nie zmieniło w działalności spółki to jest dla mnie zawsze niesamowite że mamy takie okrągłe zdania które Wydaje się jakby ktoś podpisał Paulo koellio Dosłownie tak jak mądrości inwestycyjne ale koniec końców to się właśnie do tych kilku zdań często sprowadza i z największymi portfelami inwestorzy dokładnie te rzeczy powtarzają że to na tych prostych tematach się zawsze wykładamy No niestety Paweł bardzo ci dziękuję ale zawsze jeszcze mam jedno pytanie od wszystkich słuchaczy podcastu nic za darmo obiecałem sobie że każdego zapytam o jakąś książkę do polecenia czy może coś by się udało słuchaczom podcastu nic za darmo polecić No niektórzy od razu wychodzą z książkami finansowymi a niektórzy mówią że dosyć tych analiz finansów tu jest fajny kryminał horror dramat obyczajówka może coś tam polecisz przyznam się że trudno mi powiedzieć książkę z inwestycji którą przeczytałem bo Bo nie czytałem zazwyczaj skupiam się jednak na sprawozdaniach finansowych rozwijaniu w tym obszarze staram się słuchać różne konferencje nauczania takie wykłady i tam można się dużo jak gdyby nauczyć więc nie polecę żadnej książki Przykro mi oczywiście warto myślę że tych znanych inwestorów przejrzeć ich strategii inwestycyjną więc w Polsce Tak tak na przykład nie trzeba feta tak o których napisał o którym napisaliście więc warto te książki na pewno przejrzeć ja ten etap początkowy chyba nie miałem dostępu do takich książek Więc przyszedłem raczej tak na żywca natomiast myśląc już o książce powiem że największe znaczenie w moim życiu to miała Biblia tej pozycji jeszcze nie było W podcaście nic za darmo super super Bardzo ci dziękuję w takim razie za podzielenie się wiedzą a wszystkich oczywiście widzów i słuchaczy odsyłam do portalu analiz Gdzie można cały czas podglądać analizy Pawła i uczyć się uczyć się tego procesu jak to w ogóle działa bo tak jak sobie tutaj powiedzieliśmy nie sygnały Nie tickery nie jakieś magiczne metody uczyć się jak w ogóle te analiza działają żeby faktycznie zastanowić się czy robimy to w ten sposób czy może sięgamy po ETF na svik 80 dziękuję bardzo