Marcin Iwuć: Portfel inwestycyjny na każde czasy. Czy to możliwe? [Portfel inwestycyjny, strategie, dywersyfikacja]

[Muzyka] Marcinie Przejdźmy tutaj do do tematu pamiętasz rozmawialiśmy w styczniu 2020 roku tak Ja się śmieję że skoro my robimy kolejne forum finansów dojrzeliśmy że za dwa miesiące pandemia także wiadomo gdzie się zaczyna tak naprawdę tak tak już mi tutaj uczestnicy wysyłali że jedna osoba z maseczką chodzi więc już się zaczęło prawda Także strasznie dużo czasu minęło od tamtej pory i my wówczas poświęciliśmy bardzo dużo czasu tematowi oszczędzania tematowi finansów osobistych tym razem zmiana ale wówczas Byłeś przed premierą książki finansowa forteca które tutaj mam i zaraz będę cię prosił o autograf kto jeszcze ma książkę przy sobie i przy to widzę tak podnoszą się podnoszą to też na kto a kto ma albo w ogóle przeczytał tak z ciekawości dobrze byłeś przed uruchomieniem społeczności Fin Crafter z którą też bardzo dużo tematów inwestycyjnych poruszasz chciałbym zapytać się co Czy można wobec tego wiesz są strasznie nieprzewidywalne czasy patrz się wydarzyło kto by wtedy przewidział pandemia wojna i tak dalej Czy można wobec tego mając tak nieprzewidywalne czasy wybudować portfel naz w cudzysłowie na każde czasy czy nie ma takiej możliwości trzeba co chwilę majstrować przy takim portfelu czy może jakieś uniwersalne podejście na lata zastosować fajne długie takie wielokrotnie złożone pytanie więc mogę odpowiedzieć nie ale nie zostawię cię z tym zbyt długo się zbyt długo się znamy i ty wiesz że ja cię z tym nie zostawię jak ja się na to patrzę co do zasady uważam że zdecydowanie warto jest mieć strategię inwestycyjną w której grzebiemy jak najmniej której nie zmieniamy ale jak powiedział Albert Einstein wszystko powinno być tak proste jak to tylko możliwe ale nie prostsze i ja bardzo podobnie patrzę się na strategię inwestycyjną ona powinna być tak niezmienna jak to tylko możliwe ale jednak nie nie możemy jej po prostu zostawić jak się nad tym chwilę zastanowimy to to jest oczywiste jeżeli mówimy o inwestowaniu na długi termin to przede wszystkim zmienimy się my zmieni się nasza wiedza doświadczenie skłonność do ryzyka nasze cele finansowe zmieni się też otoczenie ty wspomniałeś o covid tak ale mieliśmy covid mieliśmy atak na Mieliśmy wojnę w Ukrainie wysoką inflację podwyżkę stóp procentowych teraz wojna pomiędzy w Izraelu No tych wydarzeń jest mnustwo więc oczywiście też tego nie przewidzenie trzeba uwzględniać No i zmienią się pewnie zupełnie instrumenty finansowe Michał która to jest 28 konferencja Wall Street w tym roku była nie nie będzie chyba w tym roku będzie tam w czerwcu Zastanawiam się jaką część konferencji poświęcili ETF na drugiej czy na pierwszej na drugiej czy piw to w ogóle bo nie było takich w Polsce takich instrumentów nikt nie słyszał nikt nie potrafił skrótu rozwinąć Tak więc to się będzie zmieniało i my będziemy musieli Trochę tę naszą strategię po drodze dostosowywać z naciskiem na trochę dlatego też Zwróć uwagę że ja nie mówię o portfelu inwestycyjnym na każde czasy No bo nie da się wybrać portfela idealnego dla każdej osoby bo to by było trochę tak jak tym kawale z maszynką do golenia która pasuje do każdej twarzy jak dziennikarz zapytał ale jak to możliwe PR Każdy ma inną twarz to naukowcy odpowiedzieli ale tylko do pierwszego golenia i to samo z tym portfelem No trzeba wziąć pod uwagę ten najważniejszy element kiedy my dla siebie portfel definiujemy czyli nasze okoliczności a powiedz mi taką rzecz A jak oceniasz Ogólnie poziom edukacji polskich inwestorów bo tak jak Państwo już tutaj przyszliście Albo tak jak podnieście ręce kto czytał książkę Marc czytał blog Marcina toim wrażenie państwo i tak jesteście w elicie bo Ja też powiem ci czasami żyję w takiej bańce takiej informacyjnej pytam moich znajomych wymieniamy się uwagami Ike x taki portfel takie instrumenty takie ETF A tego ETF trzeba kupić na giełdzie w Niemczech a tego tutaj no tak strategia ten ma takie poziom opłat ten ma taki poziom opłat Tymczasem jak wychodzę poza swoją bańkę taką tą informacyjną finansową czytam statystyki Ike to mam wrażenie że jest zupełnie inaczej Jak ty oceniasz Ilu ty milionów Polaków chcesz dotrzeć nigdy tej cyferki nie pamiętam do 15 milionów bo jest mniej więcej 15 milionów gospodarstw domowych w Polsce ja se tak wymarzyłem że jakby w każdym gospodarstwie domowym był ktoś kto mniej więcej słyszał Jak dbać o finanse to to już będzie bardzo dobry wynik poza tym wiadomo że do wszystkich się nie dotrze ale ambitny cel stawia też sposób działania pytasz mnie o inwestorów ogólnie nawet nie polskich zapyt źle powiedziałem zapytam inwestorów powi powiedzieć Polaków bo to skoro mówią o 15 milionach to tam nie ma tylu inwestorów w tej naszej społeczności Fin crafters jest 3600 osób ale to nie jest grupa reprezentatywna ty robisz badania tak I co na przykład wychodzi u was no w grupie osób których my robimy badania to to jest bardzo dobrze Tak bo nam nie wiem czy to wczoraj ogłosiliśmy wyniki ogólnopolskiego badania inwestorów i na przykład jak zapytamy jakie masz instrumenty w portfelu to 45 proc już mówi na przykład że ma ETF ja 30 parę procent mówi że ma akcje spółek zagranicznych tak natomiast Wiemy że to jest wśród inwestorów giełdowych no z kolei coraz mniej inwestorów ma akcje spółek z GPW co ciekawe tak ten odsetek maleje już jest tam poniżej 80 a wśród młodych ludzi takich do 25 lat co to co trzecie już nie ma akcji spółek GPW i wciąż mówi że że jest inwestorem Ja na pewno obserwuję coś takiego co sobie nazwałem roboczo ewolucja inwestora i to się bardzo często przewija Czyli ktoś zaczyna inwestować jest zachwycony może trochę przytłoczony ilością informacji ale zaczyna w nie wchodzić dość szybko pojawia się taki entuzjazm i takie przekonanie Szczególnie jak się trochę coś tam przeczyta to ja już dużo dużo wiem i bardzo często Staramy się zaczynać od takich strategii bardzo aktywnych bardzo krótkoterminowych często ryzykownych Licząc na szybkie zyski jeżeli już ktoś robi portfel inwestycyjny to on jest skomplikowany Jest nim dużo spółek które trzeba monitować i potem z cz ze zdobytą wiedzą ze zdobywaniem informacji na temat tego jak to naprawdę działa że każdy ma tendencję do takiego upraszczania tego swojego portfela aż na końcu kończy się po prostu z dosyć prostą strategią pełną takich pasywnych lub półpasywny rozwiązań i zwraca się uwagę przede wszystkim na niskie koszty i na tym żeby tę swoją strategię po prostu konsekwentnie realizować i wdrażać w życie więc szczególnie osoby które są na takim początkowym etapie warto już myślę uczulać do tego żeby sobie część aktywów wydzielił i zrobiły taki nudny portfel i potem porównał sobie wyniki tego nudnego z tym w którym starają się te wszystkie swoje pomysły inwestycyjne realizować i często Myślę ten nudny portfel może dać dużo lepsze wyniki Marcinie ale dobra ale pytanie było takie bo to J ja mówię złożyłem państwu będącym na widowni komplement że no są w tej elicie bo przychodzą interesują się i tak dalej ale pytanie było o taki ogólny poziom edukacji ekonomicznej wśród wśród Polaków tak to jest pierwsza rzecz i kto powinien się tym zajmować Nie wiem czy powinniśmy mieć w szkole podstawowej średniej wiesz przedmioty ekonomiczne tak tudzież No nie wiem czy instytucje rynków finansowych powinny się tym zajmować tudzież mam wrażenie że tak jest że w edukacji ekonomicznej to prym ostatnio wiodą blogerzy finansowi Tak sobie pomyślałem że trochę Odeszliśmy od tego tematu portfela czasy Więc na pewno gdzieś jeszcze tak tutaj Myślę że no tak poziom jest niski to jest powszechnie znane i wszyscy to potwierdzają ale się poprawia to jest Zresztą też twoje Badania pokazują Pytasz mnie czy powinny czy powinni się powinny dzieci w szkole się uczyć mam wątpliwości jako ojciec dwóch córek 18 latki 15 latki generalnie jak próbuję z nimi na ten temat rozmawiać to są kolejne Skwary dla nich nie rzeczy które ich totalnie nie interesują ale jest taki naturalny moment w życiu każdego człowieka jak dost TR pierwsze wypłaty i jest zszokowany Wow ile ja mam teraz pieniędzy a po trzech miesiącach tych pieniędzy nie ma gdzieś się rozeszły i to jest pierwszy moment w którym ja mogę z taką osobą merytorycznie porozmawiać bo ta osoba jest w danym kontekście ona już widzi że te pieniądze uciekają ona już widzi że jak chce te pieniądze mó odkładać to coś trzeba zmienić więc pewnie większą szansę tak wiesz od strony teoretycznej to mó powiedzieć tak w szkole koniecznie przesz 100000 nauczycieli i będziemy robić taki przedmiot od strony takiej pragmatycznej co do zrobienia to myślę że już się trochę zaczyna dziać coraz więcej firm w ramach takich programów Wellness stara się robić na przykład programy edukacyjne o tym co robić żeby te pieniądze nam też zostawiały więc pewnie gdzieś tam bym tego tego szukał natomiast Gdzie szukać informacji informacji jest wszędzie mnóstwo i Zresztą Badania pokazują i tak najwięcej ludzi szuka tego w internecie No to jest najwygodniejsze Grunt żeby korzystać ze źródeł wiarygodnych i nies skrzywionych jak gdyby tym że sprzedają swoje usługi jeżeli czytamy takie źródła bo też jest bardzo dużo fajnych badań analiz resów robionych przez konkretne firmy inwestycyjne No to musimy tylko mieć z tyłu głowy ten konflikt interesów i odsiewać że dobra to mówią bo to jest merytoryczne i okej a to mówią bo chcą mi sprzedać jakiś produkt J dobrze weźmy do tego portfela nawet do twojego portfela jakbyśmy tutaj przeszli w szczególności mam pytanie znowu te TR lata odkąd rozmawialiśmy Jak dużo się wydarzyło że ta pandemia wojna na Ukrainie ale mam wrażenie że wojna na Ukrainie w szczególności zmiany zauważyłeś w zachowaniach polskich inwestorów tak jak Oni zaczęli podchodzić inaczej do układania swoich portfeli A może ty sam w swoim portfelu Coś zmieniłeś po wybuchu wojny na Ukrainie Dobra to dla tych mam reflektory w oczy d tych kilku osób co jeszcze nie czytały finansowej fortecy ja mam TR taką strategię trzech portfeli pierwszy finansowa poduszka bezpieczeństwa ona ma mi dać spokojny sen drugi to jest portfel na przyszłą emeryturę co kwartał na YouTubie i na blogu publikuje skład wyniki i mówię co zrobię w kolejnym kwartale w tym portfelu No i trzeci to jest portfel ofensywny gdzie różnego rodzaju swoje pomysły inwestycyjne realizuje i teraz Pytasz konkretnie o wojnę w Ukrainie wiesz bardzo dużo się wydarzyło po drodze łącznie z tym z tym cidem i tak jeśli chodzi o finansową poduszkę bezpieczeństwa to nic nie zmieniałem ona robi swoje i z tymi obligacjami indeksowanym inflacją zachowuje się świetnie drugi element portfel długoterminowy to Pok na blogu Po pierwsze gdy po kidzie bardzo mocno spadły rentowności obligacji i rentowności obligacji notowanych na rynku polskich 10-letnich zaczęły się zbliżać do 1 proc No to wyciąłem je z portfela nie dlatego że uważałem że To jest świetny moment bo one równie dobrze mogły jeszcze dać zarobić ale dlatego że Przy tak niskich rentowności nie widziałem miejsca szczególnie mogąc zainwestować te pieniądze w obligacje indeksowane inflacją więc takiej niewielkiej zmiany dokonał jakie jeszcze zmiany dokonałem w drugim portfelu No historia rynków wschodzących która gdzieś była takim moim zakładem z szerokim rynkiem pod tytułem Chiny To będzie ta rosnąca globalna Potęga i w atmosferze kooperacji czy takiej zdrowej konkurencji ze Stanami Zjednoczonymi jednak dadzą zarobić lepiej Wojna w Ukrainie wycięcie akcji Rosji zupełnie z indeksu emerging Markets to co się stało z zam tak naprawdę aktywów walutowych Rosji innych państw pokazuje jak bardzo może się zmienić świat przy okazji takiego konfliktu więc na pewno patrzę się przez pryzmat prawdopodobieństw ale prawdopodobieństwo czegoś takiego jak konflikt zbrojny i wpływ na portfel podniosłem więc też widzę że teraz sensownie będzie powracać sobie spokojnie w stronę takiego indeksu globalnego co jeszcze tak naprawdę Stwierdziliśmy z żoną że przyspieszymy realizację naszego marzenia i zakupiliśmy działkę Portugalii 2 hektary ziemi na której może kiedyś powstanie jakiś domek a może ją sprzedamy zobaczymy Czyli dla siebie pod domek czy inwestycyjnie to jest marzenie które nam z tyłu głowy przez lata kołata wybuch wojny sprawił że stwierdziliśmy Dobra nie odwlekam tego bo to w razie czego jest też jakaś taka dodatkowa dywersyfikacja No ale kupiliśmy Też dwie nieruchomości w w Polsce w tym czasie Więc to nie jest też tak że ta wojna coś coś zmieniła mocno portfele zachowały się dokładnie tak jak się spodziewałem największe na danych dziennych obsunięcie kapitału na moim tym portfelu długoterminowym na danych dziennych to jest 5,7 proc czyli nic ja tego nie zauważyłem tak naprawdę no i co No tyle no to wszystko działem prawdę a a inwestorzy na pewno dostrzegają potrzebę globalnej dywersyfikacji tego żeby jednak wyjść poza Polskę tego że jednak te ryzyka geopolityczne też są duże Choć wydaje się że paradoksalnie To jest moja opinia konflikt w Ukrainie i to co się stało z Armią rosyjską sprawia że to ryzyko teraz jest mniejsze ataku na Polskę niż było w momencie kiedy nie byliśmy go świadomi ale jednak gdzieś tam ta armia się szykowała także no to że się zatrzymała w Ukrainie to też jest myślę dużo szczęścia tak znaczy no okej Tak z tego co rozumiem to wychodzi na to że no ta działka w Portugalii tak przyspieszył realizację marzenia Tak ale też tutaj jakaś tam dywersyfikacja geograficzna bo to co ja zauważyłem tak mi się wydaje że też po sobie że bardzo wielu inwestorów Obudziło się tam w tym podczas w momencie wybuchu wojny że tak inwestują bardzo lokalnie mają wszystkie tutaj oszczędności akcje GPW i tak dalej jakieś nieruchomości to też tutaj nad Wisłą jakoś niebezpiecznie blisko konfliktów zbrojnych i tak dalej ja tak Śmiem twierdzić że bardzo wielu inwestorów otworzyło się taką No nazwi dobra to trzeba by mieć jakieś a aktywa za granicą Może b papiery wartoś ninow gdzieś w jakimś euro dolarze że takie to otwarcie się na świat też byśmy mieli ale teraz mamy szybciej Myślę że Dobrze to ująłeś dokładnie dobrze powiedz mi tak no tak tak no tak obserwuję tak czuję podrążę szybciej byś kupił t działkę z Portugalii Czy te właśnie to wojna przyspieszył Dobra to bierzemy bo to trzeba mieć wybuch wojny spowodował że stwierdziliśmy to nie czekajmy z tym zróbmy to teraz skoro mamy przygotowane na to pieniądze dobra chciałem zapytać się tak jakś jakieś rady mógł tutaj dać od czego zależy to jak powinien wyglądać portfel inwestycyjny na emeryturę przeciętnego Polaka wiem że to nie ma przeciętnego Polaka tak z tą golarką tak co tutaj powiedziałeś ale jak to od czego to zależy No nie wiem tak zam podsunę dwa pomysły od wiek od skłonności do ryzyka jak powinniśmy do tego podchodzić do tej takiej budowy tego portfela wiem że inaczej powi latek inaczej 50 latek No dobra ale pokuś się o jakieś ogólne ogólne zasady tej naszej społeczności F crafters na takiej ścieżce zacznij skutecznie inwestować piszemy krok po kroku strategię inwestycyjną to sam szablon ma 15 stron i tam sobie każdy odpowiada po kolei na różnego rodzaju pytania tak o swoją skłonność do ryzyka o swoją zdolność ile jestem gotowy stracić czy kiedy te pieniądze będę potrzebować czyli jest dużo tych elementów takich bardzo bardzo indywidualnych więc taka pierwsza część strategi inwesty to jest o mnie co ja wiem o danej klasie aktywów i tak dalej i tak dalej No tam jest cały zestaw bardzo ważnych pytań bo każdy jest bardzo odważny na początku inwestowania i pisze że jest gotów stracić 50 proc bez problemu ale jak straci 10 to nagle okazuje się że czuje się źle nie śpi po nocach to też bardzo zależy od tego o jakiej wielkości portfela mówimy nie No bo 10 PR ze 100000 to może łatwo ale jak to już jest kilka milionów to zaczyna człowiek to przel kretne mieszkania które stracił W ciągu dwó miesięcy i ta Wyobraźnia pracuje więc trzeba sobie najpierw poradzić ze sobą z bardzo dokładnym zdefiniowaniem siebie swojej wiedzy umiejętności swojego celu inwestycyjnego płynności i tak dalej i tak dalej ale to zostawmy druga rzecz to jest właśnie portfel czyli Które klasy aktywów do portfela i dlaczego no i to oczywiście już narzuca że trzeba mniej więcej się orientować jak poszczególne klasy działają ale kiedy pyta mnie ktoś z rodziny jakiś mój bliski przyjaciół od od czego zacząć i mamy mało czasu to ja mówię Dobra na emeryturę tak ile jesteś gotów stracić po drodze nie Ile chcesz zarobić tylko ile jesteś gotów stracić bo to jest tak naprawdę dużo ważniejsze pytanie no i słyszę na przykład że no wiem 25 czyli ankieta mifit Unia Europejska no nie nie m to jest takal często Śmiej się ale to jest podobne podejście tak ktoś mówi 20 proc ja to potem jeszcze przenoszę na taką nominalną wartość czyli ile 20 czyli to wychodzi to jest 20 000 jak 20 000 stracisz to będzie okej to może mniej no i tak sobie gdzieś tam można dostosować tą wartość No i powiedzmy że jak już mamy tę liczbę że niech to będzie tych 20 proc No to potem co dwa proste instrumenty na początek na początek obligacje indeksowane inflacją na stabilną część portfela 10-letnie albo jak ktoś ma program 500 plus to dki ROD i drugi element uzupełniamy sobie jednym ETF na globalny indeks akcji typu Aki albo f ważony kapitalizacją wagi poszczególnych aktywów w zależności od tego ile jestem gotów stracić Czyli jak 20 no to powiedzmy nie wiem pół na pół albo powiedzmy 40 akcji 60 obligacji i od tego zaczynamy od tego zaczynamy i teraz trzeba pamiętać że wszystkie trzy filary są bardzo ważne przy bogaceniu się nie tylko inwestowanie ale też to ile wpłacamy A to będzie zależało od tego ile my nie wydamy na inne rzeczy i Ile zarobimy Więc trzeba też zobaczyć gdzie pakować swoją energię i na początku inwestowania na pewno nie w inwestowanie tutaj trzeba mieć prosty portfel zacząć do niego wpłacać niech on sobie rośnie niech nam puchnie my poświęcamy czas na zwiększanie dochodów na opanowanie wydatków i dopiero potem jak mamy trochę większy portfel tam się zaczynają setki tys zł robić to wtedy już nasze decyzje inwestycyjne przełożone na konkretny procent tak 2 3 proc zmiany w portfelu zaczynają ważyć w tym całym naszym majątku i wtedy jest czas na to żeby coś tam dodawać komplikować coś robić to jest moje takie zdroworozsądkowe podejście bo jak ktoś chce z portfela 100000 zł zrobić Milion w ciągu najbliższych Piu lat to uważam że dużo łatwiej zrobi to zakładając swoją firmę niż na rynku finansowym i na pewno bym nie starał się tutaj szukać jakiś wysokich stóp zwrotu z małego kapitału i bardzo szybkiego pomnażania tego kapitału bo to na pewno jest bardzo fascynujące wciągające ale jak mówił George soros mówił że jeżeli dobrze się bawisz inwestując i ekscytuje cię to to prawdopodobnie na tym nie zarabiasz tak Znaczy no mem takie wrażenie że bardzo wielu szczególności młodych ludzi odwraca ten proces że gdzieś tam w wieku 20 paru lat zarabiają pierwsze pieniądze mówią sobie Dobra będę inwestorem giełdowym i poświęca strasznie dużo prądu tlenu na to żeby poprawić stopę zwrotu je punkt procentowy zamiast nie wiem trochę więcej zarobić odłożyć przysłowiową stówę więcej miesięcznie która gdzieś tam później na ostatecznym wielkości kapitału ma gigantyczne znaczenie A skoro mówimy o portfelu emerytalnym to jeszcze na pewno opakowa bym to Wikę i Wig No i oczywiście jeżeli ktoś ma Nie wiem PPE w pracy to jest no brainer ppk to naprawdę no trzeba brać takie rzeczy najzwyczajniej w świecie Nie bo to na naszą wartość netto będzie miało bardzo pozytywny wpływ Dobrze a takie pytanie bym zadał i są bardzo popularne na zachodzie te wszystkie portfele 80 20 czy tam 60 40 i mamy nawet dostępne dla inwestorów indywidualnych instrumenty że możemy sobie nawet takim wiesz w jednym ETF jakimś Multi Multi ETF jest składać takie instrumenty No i one mają w części dłużnej obligacji jakieś części obligacji notowane w euro No a my nie jesteśmy w strefie euro jak do tego podchodzisz I w ogóle do tej całej No dywersyfikacji Nazwijmy walutowej tak no bo czasami jest mamy tak czy to przez robod doradców tak Czy przez właśnie jakieś produkty Warda mamy Dostęp do tych m portfeli 8020 6040 tylko co z tego jak nam ta część obligacyjna to ona tam nic nic nie stabilizuje tylko nam lata tak jak kurs euro złoty No jest to jest to dosyć ryzykowne tak czy Czy powinniśmy się tym przejmować Toż nie wiem no Strzelę sobie wybudować portfel nie wiem 100 do zera a część obligacyjna załatwiać tak jak mówiłeś obligacjami antyinflacyjne to kilka elementów co My kupujemy kupując rządową obligację jakiegoś zagranicznego kraju nie wiem Niemiec Czy Australii tak naprawdę kupujemy przede wszystkim euro i to będzie główny Driver zmian w naszym portfelu i trochę tamę tak malutko na tym zarobimy więc przede wszystkim kupujemy wtedy po prostu walutę i trzeba sobie zdawać z tego sprawę więc ja osobiście wolę mieć Nie wolę mieć obligacje w złotówkach natomiast część akcyjną po prostu zostawić sobie bez tego hu walutowego natomiast dlaczego też uważam że takie podejście szczególnie na początek jest ważne bo bardzo wiele osób nie ma pojęcia co kupuje kupując obligacje oni nie wiedzą że ta cena będzie się zmieniała w zależności od tego jaka jest rentowność do wykupu Jaki jest duration i zmiana tych poszczególnych elementów rentowności jak i koniec nie trudne słowo jeżeli ktoś nie chce tego zrozumieć to potem ludzie będą zaskoczeni tak jak pamiętam jak obligacje rosły bardzo mocno kiedy ja wyrzucał je z portfela to to był najlepiej sprzedający się produkt w okienkach bankowych bo miał historycznie dobre wyniki Czyli dokładnie odwrotnym momencie kiedy trzeba było je kupować więc trzeba wiedzieć co tam jest jeżeli ktoś wie rozumie i kupuje to świadomie albo chcę po prostu mieć No na pewno ta część obligacyjna ma trochę mniejszą zmienność niż część w akcjach i chcę to wszystko mieć w walutach Ja to rozumiem i oczywiście można też tak zrobić Ja osobiście wolę mieć Jednak jeżeli już mam dług ze względu na to że skoro on ma stabilizować portfel No to niech on będzie w mojej walucie lokalnej A to dobrze bo ja też tak lubię to uspokoiłeś mnie teraz ja też lubię jak już ten ale wiesz że żeby podejmować świadome decyzje inwestycyjne to najlepiej zapytać kogoś to się z tobą nie zgadza nie i posłuchać jego argumentów a ja nie wiedziałem w sumie jakie masz zdanie tak nie nie czy nie No wiedziałem ale dobra udałem że nie wiesz powiedziałeś Aha dob to ja mam identyczne zdanie wspaniale ale dobra Znaczy to też tutaj podzielić taką uwagą że bardzo wiele osób jest zaskoczonych że na funduszach obligacyjnych czy na obligacjach można było stracić i no i to byli zaskoczeni jak to przy obligacje za tym się nie traci tylko zarabia no ale jednak I to mieliśmy przykład w ostatnich latach najgorszy rok tak naprawdę dla dla długu w Polsce od początku w ogóle kiedy mamy w nowych polskich złotych notowany to mówię o roku 2022 ale w Stanach Zjednoczonych też tam no to był 2008 ale wcześniej to 1928 więc to są rzadkie rzadkie takie momenty nie tak No teraz w ogóle ten 2022 tam się niektórzy Powiedziałbym znani blogerzy ogłosili koniec inwestowania pasywnego bo chyba trzeci rok historii że stracił jednocześnie takich typowych portfelach 6040 część akcyjna i część obligacyjna i Ola boga co wtedy tak No nic to tak bywa to trzeba być przygotowanym że raz na kilkadziesiąt lat się coś takiego wydarzy właśnie to na co bardzo kładziemy nacisk w tych ffs pracujemy n tym to żeby dobrze rozumieć czego się spodziewać po danej klasie aktywów A to czego się spodziewać to wynika z historii czyli wiemy jak akcje tracą 30 jest zupełnie normalne i że się zdarza dość regularnie na rynku akcji ba że nie powinno to wywoływać nas Niepokoju tylko szeroki uśmiech szczęścia bo jestem w fazie akumulacji i właśnie trwa przecena w sklepie w którym kupuję aktywa na przyszłość więc powinienem być z tego zadowolony a ludzie jakoś reagują na od i to jest jedna rzecz ale też rozumiejąc Jak się zachowują te klasy aktywów mówimy o portfelu na każde czasy też będziemy wiedzieli potem Kiedy będzie się zbliżał czas wybierania pieniędzy z tego portfela czy nie musimy coś na przykład w tym portfelu zmienić A to wiesz co dobrze to jeszcze wrócę do tego ale miałbym takie pytanie bo ta część bo to powiedziałeś już ten przykład nie takiego typowego portfela że tutaj część obligacyjna polskie obligacje antyinflacyjne żeby faktycznie stabiliza część akcyjna na start nie żeby nie komplikować Zacznij od tego Odłóż tam 100 200 300 000 przejdź jedną dwie besty Zobacz jak się czujesz wed zwiększ to RKO pood zdob wię i zwi się OKE poznałem Teraz jescze złoto wiem jakie złot WP na portfel inwestycj to może trochę dodam to mi poprawi tak i tak statystyki portfela nie ruszam teraz nieruchomości Mówimy tylko tych na razie notowanych inwestycjach ale Prost trze wizie co się tam wkłada i dlaczego jak cwiek jest tego świadomy sł w takim inwestowaniu nieprofesjonalny Nie jestem profesjonalistą nie robię tego zawodowo Myślę że wiele osób które tutaj są jeśli nie większość też nie zajmuje się zawodowo inwestowaniem jest trochę jak w nieprofesjonalny tenisie żeby wygrać mecz nieprofesjonalnego tenisa To wystarczy nie popełniać głupich błędów i tutaj jest bardzo podobnie zrobić sobie strategię taką która jest w miarę odporna na nasze błędy która jest odporna na wiele scenariuszy rynkowych a już te dwie klasy aktywów naprawdę bardzo dużo Ryzyk różnego rodzaju nam ograniczają i wytrzymać w tym pozwolić niech to rośnie zdobywać świadczenie przez pryzmat tego jak my się czujemy z takim portfelem i sobie spokojnie gdzieś tam zdobywać dalej wiedzę Ja bym zaczął od tego i parę chyba bym puścił nie wiem zwiększanie dochodów bo uważam że z tych trzech filarów wydatki zarobki inwestycje najłatwiej jest zapanować nad wydatkami na drugim miejscu łatwo jest zadbać o zwiększenie przychodów na to mamy duży wpływ najtrudniej jest wykręcać wysokie wyniki inwestycyjne m No powiem ci tak to wszystko tak tutaj wiesz to my niepotrzebnie te konferencje organizujemy w takie skomplikowane skomplikowana tak naprawdę to jest bardzo proste Chciałem zadać pytanie tam zacząłem zadawać o to ryzyko walutowe czy w ogóle powinniśmy się przejmować kupić sobie te ETF kupować regularnie te ETF tak MZ na cały świat tak jak wymieniłeś No i co z tym ryzykiem walutowym przejmujemy się tym czy się nie przejmujemy to tak jeśli mówimy o takim nawet portfelu złożonym z dwóch podstawowych klas aktywów na początek to dobierając sobie odpowiednio wagi tam bierzesz pod uwagę Ile wynosiło na przykład historycznie maksymalne obsunięcie kapitału na takim na takim portfelu i wiesz że tego się możesz spodziewać już Po przeliczeniu na polskie złotem to tam dokładnie sobie robimy Więc wtedy będziesz w stanie się nie przejmować ale jeżeli ktoś kupił sobie właśnie na przykład takiego taki ETF Live Strategy gdzie ma te obligacje zagraniczne i złoty zaczyna się umacniać tak jak w ostatnich tygodniach bardzo bardzo mocno i ta osoba widzi straty na tym portfelu to co z tego że ty powiesz jej to ryzyko walutowe to waluta nie przejmuj się Ten człowiek i tak się będzie przejmował tym nie więc wś o to chodzi że to inwestowanie to nie jest tylko matematyka i Chłodna analiza tylko też te emocje które nam towarzyszą więc wydaje mi się że na pewno trzeba mieć istotną część portfela w walutach obcych ale też nie można z tym przesadzić bo moim zdaniem będzie ciężko wytrzymać wielu sytuacjach takich kiedy nasza waluta będzie się jednak umacniać tak tak że inwestowanie to nie tylko cyferki stopy zwrotu i przeciąganie tam komórek w Excelu tylko psychika ludzka prawda także tak dobrze Marcinie takie pytanie bym ci zadał o rolę kosztów w inwestowaniu jak bardzo tym z kolei powinniśmy się przejmować bardzo ważny element na co mamy wpływ nie mamy wpływu na stopę zwrotu bo to rynek zdecyduje Ile zarobimy lub stracimy ale mamy wpływ na to jakie będziemy ponosić koszty i jakie będziemy płacić podatki o podatkach to Ike i tak dalej jeżeli chodzi o koszty No to wiadomo że jak mam fundusz któremu mam płacić 2 rocznie i ETF któremu zapłacę 0,25 rocznie No to nie ma się co zastanawiać ale jeżeli mam ETF jeden jest ma koszt 0,25 proc a drugi 0,30 proc i widzę rozkminę na 30 stron na jakimś blogu że dlaczego ten drugi bo tych jakie to ma kolos bez przesady Nie to też nie tam trzeba szukać Po prostu trzeba odłożyć st więcej miesięcznie miesięcznie nawet może chyba nawet nie miesięcznie zależy musiał być naprawdę SP spory p więc też bez przesady Bo też widzę u osób które szczególnie lubią matematykę cyfry i inne takie biegni za wiewiórką pod tytułem czwarte miejsce po przecinku A w ogóle nie piszą o tym dobra ale najpierw co masz w portfelu Gdzie jest twoja strategia zanim zdecydujesz ile wpłacić na IKE A ile na X i czy Ike jest lepsze dla akcji x d obligacji to ale jaka jest strategia Ile ty masz mieć tych obligacji ile akcji bo to ta strategiczna Alokacja aktywów Czyli to co my zainwestujemy największe znaczenie koszty są dopiero na drugim miejscu ale oczywiście absolutnie na koszty trzeba zwracać uwagę Ja też jak było IKE w Polsce i nie było możliwości inwestowania w zagraniczne etf-y w domach maklerskich w ramach Ike to sobie inwestował w IKE w funduszach inwestycyjnych zarobiłem tam mniej niż bym zarobił na ETF ale nie było etfów jak tylko weszły ETF zrobiłem transfer Ike i w tej chwili w domu maklerskim z etfów korzystamy To jest niesamowite Powiem ci my to mamy krótką pamięć albo suie że tak naprawdę polskie biura maklerskie odrobił te lekcje że dały nam dostęp Powiedziałbym umiarkowanie nie tani do rynków zagranicznych to jest bardzo wbrew pozorom bardzo krótka historia ja już się tak przyzwyczaiłem że to po prostu jest Tak I tylko sobie obserwuję czasami wojnę cenową niektórych domów maklerskich tutaj obecnych tak w strefie wystawienniczej że ktoś tam się tam obniża prowizja zagranicznych domów maklerskich jakby to było od zawsze No a przy domach maklerskich od tej opłaty którą pobiera ETF i tej różnicy czy to 0,3 czy 0,35 100 razy ważniejsze będzie to ile my będziemy przeprowadzać transakcji tak będziemy kręcić tym portfelem kupować sprzedawać kupować sprzedawać No to te koszty nas zjedzą I w ogóle nie odrobimy nawet tych kosztów Dobra czyli generalnie A powiedz mi Marcin to mniej więcej to wiem że zadałem już pytanie Ultra szczegółowe wiem że strategie i tak dalej Pytaj Pytaj o wszystko a ja najwyżej powiem że nie mogę odpowiedzieć ale ale mniej więcej tego typu wymieniałeś tutaj poziomy Nazwijmy tych opłat które które No pojawiły się w twojej wypowiedzi ile mniej więcej Jakby to jest według ciebie dopuszczalny poziom opłat nie w jakiś ETF czy innych produktach A powyżej czego już nie akceptujesz i mówisz że to jest za drogo znaczy to bardzo zależy od ETF od Jaką on strategię inwestuje bo nie powiem że 0% na ETF i już powyżej nie Jeżeli to jest na przykład ETF inwestujący w obligacje korporacyjne to nigdy nie kupię takiego ETF przy cenie 03 więc to zależy ale generalnie tam jest Tam jest bardzo mała różnica przy tych graczach czołowych typu vangard czy czy nie wiem naek więc nie powiem ci że powyżej tego poziomu nie zainwestuje szczególnie szczególnie Michał że jak czasami na przykład mówi o portfelu ofensywnym Myślę o czymś gdzie planuj że inwestycja zajmie mi 2 lata że to jest jakiś taki taka krótkoterminowa obligacja to w ogóle ta różnica tam na tym drugim miejscu po przecinku nie ma nie ma znaczenia inne elementy będą na to będą na to wpływać No to tyle trzeba popatrzeć po prostu Ile to jest jeżeli to jest jakiś poniżej pół PR rocznie czy w okolicach pó PR rocznie To naprawdę to to jest zmienna zmiana to jest dzienna zmiana ceny tak na jakimś ETF już nam tutaj robi robi różnicę ale oczywiście jak już widzę powyżej jednego punktu procentowego fundusze No to to już się robi drogo ale to właśnie mi o to chodziło mniej więcej tak tak tak okej ale każdorazowo patrz się po prostu Co to jest pół proc rocznie plus koszty kosztuje in PZU inwestycji ostrożnych tam trzymamy poduszkę finansową naszej firmy i co I no to jest droższe niż ETF nie ma innej alternatywy na to sensownej droższej jest po prostu prosty instrument z którego korzystamy i tyle dobrze tak pytać szczegółowo dobrze dobrze wiesz co ja patrzę na zegarek a mam jeszcze dwa ważne pytania Więc aż tak szczegółowo Toż tutaj państwo docisnął na sesji pytań prawda ja muszę takie mam dwa pytania chc wykorzystać ten nasz czas o rolę nieruchomości bo to my jako Polacy mam wrażenie bardzo kochamy nieruchomości to Zresztą ja mam taką dwie uważam rzucę w powietrze przyczyny czemu tak jest najwyżej tutaj będziesz miał zdanie że po pierwsze to jest jakby koszula bliższa ciału to jest namacalne my możemy tak my możemy wujkowi przy obiedzie powiedzieć że kupiliśmy kawalerkę na wynajem A weź powiedz takiemu wujkowi że kupiliśmy jakiegoś ETF gdzieś na giełdzie w Niemczech O matko boska prawda On w ogóle nie będzie wiedział co to jest A po drugie jest to że te nieruchomości jak już kupiliśmy to one nie są na żadnej giełdzie notowane potem i my czasami nawet nie wiemy że przepłaca i się dobrze z tym czujemy tam wynajmujemy albo albo nie i po prostu mamy No Cieszymy się że mamy zbyte jakieś aktywo ale chciałem cię zapytać jak czy nieruchomości jaką one pełnią rolę u ciebie w portfelu jakże powinny może w ogóle powinniśmy uwzględniać to jako takie aktywo no nie finansowe nie z rynków finansowych gdzieś No tak poza tego rynku pozagiełdowego okej nieruchomość nie zbankrutuje mówiąc wprost tak chyba że mieliśmy nieubezpieczona No tak tak oczywiście ktoś nam zdemoluj to oczywiście prda się może zdarzyć Rakieta nie spadnie No wiecie zawsze musimy się patrzeć przez pryzmat prawdopodobieństw ale powiedzmy że jednak jest 95 proc tego prawdopodobieństwa że tak bym co najmniej szacował że jednak nic się z nią nie stanie Zresztą ubezpieczam swoje nieruchomości to jest bardzo fajna klasa aktywów Ja lubię nieruchomości bo po pierwsze to jest aktywo fizyczne więc tak jak mówisz można dotknąć powąchać ma swoją konkretną funkcjonalność możemy je wynająć lubimy mam wrażenie jako Polacy lubimy i uważam że to wcale nie jest niesłuszne Zresztą Czytałem sobie takie fajne badania porównujące wartość netto różnych narodowości no i tam jednak gdzie ludzie mają raczej skłonność do kupowania nieruchomości na własność versus wynajmowanie to okazuje się że ich wartość netto jest niższa bo jednak człowiek tę nieruchomość po prostu posiada pod koniec życia Zobaczcie teraz jak popatrzymy się naszych emerytów Czy osoby starsze No to czyi Zostają to są przede wszystkim te nieruchomości tak jako coś co można przekazać wic Nie uważam że to jest nieracjonalne ale pomimo tego że jest to moja ulubiona klasa aktywów to też z tym nie przesadzam w portfelu Dlaczego lubię w ogóle nieruchomości na wynajem jako część tego portfela poza tym że pięknie ten portfel stabilizuje No to tutaj robi się takie fajne kombo antyinflacyjne pierwszy element tego to są same ceny nieruchomości tak które każdy k lata tem rozmawialiśmy też rozmawialiśmy czy już nie jest za drogo nie też mówi Nie wiem nie od tego czasu za każdym razem jak kupuję mam wrażenie że kupuję za drogo ale jest takie powiedzenie nie kupuj Nie czekaj z kupnem nieruchomości kup nieruchomość i czekaj więc akurat w przypadku nieruchomości i pieniądza papierowego w którym cena tej nieruchomości jest wyrażona będą wahania ale za 10 lat zakładam No nie wiem kto z was zakłada że za 10 lat w centrum Warszawy będą tańsze nieruchomości Myślę że trudno by było tak szasować więc to jest jedna r nie Założ czyli jedna rzecz wzrost wartości nieruchomości druga rzecz jeśli finansujemy mądrze zaciągniętym tak Czyli z odpowiednimi tam wentylami bezpieczeństwa i dobrze policzone No to ta sama inflacja która powoduje że te ceny nieruchomości są wypychane w długim terminie w górę powoduje że ten kapitał nominalny tego kredytu jest przez tę inflację przejadanie rata która część kapitałową ci zmniejsza dodatkowo można to nadpłacać i tak dalej To jest po prostu łatwe Dla większości osób no i element że nie zwracasz na to uwagi i teraz w moim ja jeśli chodzi o całą moją wartość netto czyli nie Tylko ten portfel długoterminowy to mniej więcej 60 jeśli wezmę pod uwagę mieszkanie w którym mieszkam biuro w którym pracujemy tam mieszkania które dla córki kupiliśmy czy tą działkę w Portugalii nieruchomości to jest jakieś 60 30 to są akcje 7 to są obligacje indeksowane inflacją 3 proc to jest złoto tak upraszczając to wszystko więc ja lubię Nieruchomości więc nie wiem pewnie Tomek narkun powiedział ci że co 2025 rok trudny podaż i tak dalej kolejny dołek 2029 tak rynek cykliczny ten cykl ma ma swoją specyfikę ale znów pytanie w jakim terminie Jeżeli ktoś myśli sobie że dzisiaj kupi zrobi Flipa za rok sprzeda drożej to może się pomylić ale jeśli ktoś w tym roku czy w przyszłym w fajnym miejscu znajdzie fajną nieruchomość tak której którą będzie łatwo wynająć No to myślę że trudno będzie na tym stracić o ile nie popełni kardynalnych błędów No zgadzam się że mówię że w perspektywie krótkim typu rok bo w nieruchomościach rok to jest bardzo krótko tak powiedział że Day Trading niemalże to faktycznie się można pomylić ale w 10 latach to już Byłoby trudno centrum Warszawy są robione przez te osoby które chcą dużo i szybko lewu ją się tak że nie mają czym oddychać i potem nagle się okazuje że jak wzrosną stopy procentowe albo najemcy im odejdą albo coś się stanie no to po prostu muszą te nieruchomości potem szybko szybko sprzedawać więc trzeba po prostu więcej ostrożności popatrzeć sobie na taką nieruchomość ale na konkretną nieruchomość nie na cały rynek też ważne gdzie to kupujemy nie czymś innym jest wyludniających uniwersyteckie parę takich rzeczy trzeba wziąć pod uwagę jcz co kilkukrotnie wspominałeś miałem cię pytać na początku ale sam poprosiłeś żeby zapytał na samym końcu wspominałeś o tym nie prosiłem żebyś Zapytał tylko jeżeli już masz pyta to na końcu dobrze No to ja już pytam właśnie na końcu o społeczność fins bo parę raz wspominałeś Po pierwsze tak jak wpadłeś na to żeby uruchomić crafters Jak to jak to działa I o co chodzi z tymi semestrami dobra jak ci którzy przeczytali finansową Fortecę to już już wiedzą że to jest książka w której starałem się dać Taki fundament taki framework dla początkujących inwestorów dzięki którym będą o wiele mądrzej myśleć o inwestowaniu o rynku bardziej świadomie podejmować decyzje lepiej rozumieć poszczególne klasy aktywów jak już ta finansowa forteca poszła to pomyślałem sobie super no to już temat inwestowania mamy załatwiony ludzie wiedzą co robić ale okazało się że z tych jak dotąd kupiło finansową Fortecę że z tego grona są osoby które piszą do mnie przeczytałem i co teraz ale jeszcze się boję zrobić kolejnego kroku nie wiem od czego zacząć A jak kupić konkretnie jakiś tam instrument gdzie go mogę kupić No i uświadomiłem sobie to że jeszcze jest taki element że tak jak wiesz przy wchodzeniu na drabinę jeśli te szczeble są zbyt daleko od siebie to tylko te najwyższe osoby wejdą nie więc trzeba te szczebelki trochę przybliżyć iy wś to żeby tak krok po kroku prowadzić tych uczestników naszej naszej społeczności i tam przy to nie tylko inwestowanie też wydatki zarabianie i inwestowanie jest Jedną jedną ze ścieżek po to żeby sobie W świadomy sposób zrobili tą strategię inwestycyjną ale właśnie w taki sposób że wiesz dostajesz materiał zadanie domowe konkretne rzeczy do tego żeby sobie samodzielnie poszukać w internecie pewnych informacji zrobić i dopiero po ty ty to rozumiesz kawałeczek swojej strategii inwestycyjnej i potem znowu kolejny kroczek kolejny materiał idziesz dalej i po takich sześci miesiącach jesteś zupełnie innym miejscu się że powies że egzamin jest Myślę że nie wiem czy jest ktoś ze społeczności naszej tej crafters o jest Cześć W pierwszym rzędzie kilka osób oni oni nie zadają już pytania co teraz zainwestować też rozumieją że trzeba wziąć pod uwagę wiele innych rzeczy i że nikt nie zna przyszłości a już na pewno nie znam tej przyszłości ja dobrze to A jak się można zapisać tutaj do Fin crafters A to już nie ma to nabór będzie no właśnie 3 lutego Będziemy organizować 10-lecie mojego bloga słuchajcie to już 10 lat więc do TR lutego zajmujemy się tylko tym i w marcu dopiero ruszymy z kolejnym naszym sezonem Fin crafters więc pewnie gdzieś w lutym będą ze dwa tygodnie bo też chcemy żeby to była taka określona grupa osób która chce przejść po prostu tą Całą ścieżkę i potem coś coś zrobić nie że tam wszyscy kohort robimy wielką i bo wtedy byśmy się w tym też pogubili nie ale gdzieś w lutym będzie można dołączyć czyli cały sener tak jak my się tutaj staramy No w dwa dni nie Nauczymy nikogo inwestować tak my tutaj na forum finansów Staramy się jakby to powiedzieć zaszczepić ideę że ktoś nie wie przyjdzie to żeby pomaca ten świat i trochę się jakby zaraził tym myśleniem o tym o własnych finansach No dalej musi przejść tę drogę sam no ewentualnie może iść z tobą pod rękę żeby nie musiał aż tak bardzo sam iść przez to mą jak ze mną najważniejszy element jest taki że masz tam okej podawany materiał nie tylko przeze mnie tu Maciek był tak Który ze mną współpracuje jest tam moja żona Kasia Nasz zespół to jest w tej chwili 10 osób więc mamy całą tą ekipę tych przewodników ale przede wszystkim jest też Ta społeczność społeczność która jest na danym etapie tej finansowej drogi może się wspierać dzielić swoimi punktami widzenia tak dzielić doświadczeniami naprawdę my nie wiemy wszystkiego my jako ten bardzo dużo nowych fajnych rzeczy wychodzi właśnie od tej społeczności więc to jest po prostu takie wiesz robisz krok po kroku postępy sprzyjającym i wspierającym cię otoczeniu z bardzo jasną doprecyzowane tym co chcesz po drodze osiągnąć i to Staramy się tam robić Dobra czyli w lutym w razie czego może się zacząć tam do naboru interesować dobrze po 10 urodzinach bloga Marcin Jezu już 10 lat Tak pamiętam jak pisałeś pierwszy wpis No ja też pamiętam tak I w tym wpisie Słuchajcie strasznie te reflektory dają po oczach tak No my nic nie widzimy Tylko tak tutaj taką jasną jeśli są na przykład z nami tu osoby które były 3 lata temu albo takie które wiecie Tak uwielbiają oglądać czy materiały na YouTubie czy inne rzeczy ale cały czas ktoś was powstrzymuje żeby to jeszcze zrobić to Słuchajcie w tym pierwszym wpisie napisałem że robienie w kółko tych samych rzeczy i oczekiwanie innych rezultatów to definicja szaleństwa już drugi raz dzisiaj ein coś chyba ze mną nie tak i naprawdę Zróbcie coś z tym Słuchajcie już starczy tego oglądania starczy tego zdobywania wiedzy ta wiedza to jest 20 proc ale wykonajcie ten ruch w coś zainwestuj Kupcie Zobaczcie jak się z tym czujecie Wydaje mi się że nie da się tylko w teorii tych tych rzeczy poczuć i zrozumieć i nauczyć learning by doing takie nauka przez działanie tut jest bardzo waż Dziękuję za to tłumaczenie tak tak tak dobze