Paraliż decyzyjny i jego konsekwencje w finansach i inwestowaniu / Nic za darmo #228 [Paraliż Decyzyjny w Finansach]

[Muzyka] Cześć nazywam się Tomek Jaroszek A to jest podcast nic za darmo rozmawiamy w nim prostym językiem o pieniądzach twoich pieniądzach Jeśli chcesz lepiej zrozumieć skomplikowany świat finansów i inwestowania chcesz więcej oszczędzać i lepiej zarabiać albo po prostu lubisz poszerzać Horyzonty to jesteś w dobrym miejscu Znajdziesz mnie również na blogu i kanale youtubowy o nazwie doradca TV [Muzyka] paraliż decyzyjny możecie się śmiać ale ten temat Przyszedł mi do głowy ze względu na Donalda trumpa Ja też mam czasami wrażenie W ostatnich tygodniach że nawet jak śnieg spadnie to sprawdzamy czy przypadkiem nie zarządził tego Trump Vans albo chociaż Elon Musk ale taka jest ta prezydentura wiedzieliśmy o tym od dawna i nie udawajmy zaskoczonych A to jest tylko pretekst do samego tematu dzisiaj o polityce absolutnie nie będziemy rozmawiać Ja po prostu ostatnio dostaję dużo wiadomości i komunikatów Czy to od widzów słuchaczy czytelników Czy po prostu znajomych i jest tu pewien wspólny przekaz coraz więcej osób jest zaniepokojonych nieco sparaliżowanych i trochę nie wie co zrobić szczególnie z pieniędzmi i jak dopytała no bo ciągle paraliżuje ich pewien natłok informacji i tym sposobem nie robią absolutnie nic na przykład Od wielu miesięcy w związku z tym w dzisiejszym odcinku finansowy paraliż decyzyjny problem o którym kompletnie nie myślimy dopóki nie zauważymy że sami trochę w tę pułapkę wpadamy a zatem po kolei dzisiaj Czym jest paraliż decyzyjny Jakie mogą być jego przyczyny po drugie pod jakimi postaciami objawia się w finansach i po trzecie Jak sobie można z nim radzić żeby ograniczyć straty tu zaproponuję wam moje podejście scenariuszowe może akurat też komuś podpasuje zaczynamy [Muzyka] nic za darmo zaprasza Tomek Jaroszek partnerem programu jest bank pkosa Skorzystaj z promocji aż 7 PR na koncie oszczędnościowym link do aktualnej oferty znajdziesz w opisie [Muzyka] filmu A co do naszego paraliżu na pewno wiecie o czym mówię myślicie o czymś tak długo że w zasadzie stoicie w miejscu nie wiecie czy iść w prawo czy w lewo po dłuższym czasie Okazuje się że stoicie na tym skrzyżowaniu i zastanawiacie się czy w ogóle iść do przodu może się cofnąć po co Ja tu stoję też nie jeden raz tak miałem i to się zdarza każdemu tak mi się wydaje czasami bywa bardzo trudne do pokonania w wielu obszarach życia a ja oczywiście w podcaście nic za darmo wiadomo zajmę się tylko tym aspektem finansowym No bo tutaj może być wstrzymywany przeróżne o zakupie mieszkania o spłacie czy nadpłacie kredytu o zmianie pracy ale też kwestia samego przesunięcia pieniędzy z miejsca na miejsce nawet nawet super proste z konta osobistego na lokatę czy obligacje nawet to potrafimy odkładać miesiącami i Widać to po danych a później z takim pytaniem dlaczego nie jesteśmy w stanie odpowiedzieć po prostu czekaliśmy bo coś tam zaraz o tym coś tam porozmawiamy bo takich wymówek Czy w zasadzie przyczyn tego paraliżu decyzyjnego może być całkiem sporo ale najpierw musimy sobie zdiagnozować Czy to faktycznie nas w ogóle dotyczy A może dotyczy ale niekoniecznie obszaru finansów zobaczymy zacznijmy jednak od zdefiniowania naszego przeciwnika Albo może inaczej bo przeciwnik to złe słowo nie nazywajmy go w ten sposób to jest jakieś zjawisko to jest jakiś proces w naszej głowie on po prostu czasami jest paraliż decyzyjny to jest ta ogromna trudność w podjęciu finalnej decyzji i ona może mieć przeróżne podłoże Zastanówmy się które mogą was dotyczyć a które nie ja też sobie przez tę listę przeszedłem i doskonale wiem do których jest mi bliżej do których jest mi dalej w ten sposób możemy sobie bliżej zdiagnozować problem w kontekście finansów pierwsza która przychodzi do głowy to oczywiście jest lęk przed porażką No bo jest obawa że podejmiemy decyzję złą i jej konsekwencje prowadzą tak naprawdę do unikania samego wyboru No bo się boimy w inwestowaniu często możemy nie mieć racji to jest absolutnie normalne to jest wpisane w te wszystkie ryzyka inwestycyjne ale w inwestowaniu po prostu często nie mieć racji to znaczy Stracić pieniądze albo stracić potencjalny zysk więc łatwo jest ten lęk przed porażką zrozumieć Szczególnie jeśli jeszcze ktoś widzi to że w ogóle Przegrywamy bo jest lęk który mamy jeśli sami Przegrywamy a jest lęk który mamy co inni pomyślą jak zobaczą że przegrałem inna sprawa tu od razu mogę powiedzieć że to kompletnie nie jest moje to jest perfekcjonizm niektórzy dążą do idealnego rozwiązania A to może paraliżować jeśli nie mamy pewności że to jest najlepsza opcja i tutaj ja osobiście znam ludzi którzy potrafią się zabierać za coś latami bo to nie pasuje tu nie ma warunków Tu powinno być inaczej tu trzeba poczekać bo inne sprzyjają okoliczności i tak dalej i tak dalej to potrafi się ciągnąć kwartałami a nawet latami wszystko musi być idealnie dopiero wtedy zaczniemy tak jesteśmy skonstruowaniu może być o taką perfekcyjną pewność siebie bardzo trudno te czynniki nigdy nie będą idealne w książce nie jedna osoba czytająca książkę o finansach czy o inwestowaniu patrzy na prawdziwy wykres patrzy na prawdziwe dane i mówię ej w książce było to dużo bardziej klarowne no tak bo z reguły W książkach jest jakiś przykład żebyśmy zrozumieli Jak coś działa ale na żywym rynku kiedy podejmujemy decyzję tu i teraz to nigdy tak idealnie się nie układa no i gdzieś przez to wszystko jest brak pewności siebie też jedna z istotnych przyczyn na rynku finansowym niedostatecznie ufamy własnym osądom i to może oczywiście utrudniać podejmowanie decyzji Myślę że każdy z nas doskonale to zna w inwestowaniu to jest absolutny standard szczególnie na początku bo z inwestowaniem jest trochę tak że jak pokazują Zresztą badania że my się bardzo boimy tych pierwszych decyzji nasza pierwsza bessa nasza pierwsza Hossa nawet nas onieśmiela i nie wiemy jakie te decyzje podejmować bo nigdy takiej nie robiliśmy nie mamy doświadczenia żadnej historii za plecami nie mamy doświadczenia w rodzinie mamy tyle co usłyszeliśmy od znajomych przeczytaliśmy w internecie czy obejrzeliśmy poczytajmy koniec pewność siebie oczywiście przychodzi z czasem No ale trzeba się utwierdzić w przekonaniu że robię to dobrze czyli niestety ale ten czynnik jest nie do wyeliminowania jeśli jesteśmy nie siebie to jest to naturalne Kiedy zaczynamy inwestować i tak jak najbardziej powiedział Chyba powinno nawet być tyle tylko żeby to nie doprowadzało właśnie do paraliżu i to są takie Czynniki wewnętrzne które z podstawowych rzeczy z psychologii w zasadzie będą pierwsze w książkach w podręcznikach wpisane Natomiast są jeszcze czynniki trochę zewnętrzne czyli coś co może kiedyś nie było tak aktualne ale dzisiaj jest bardzo bardzo istotne przy naszym podejmowaniu decyzji być może część z tego też odczuwacie [Muzyka] współcześnie mamy bardzo dużo danych czyli mamy nadmiar opcji i zbyt duży wybór może nas oczywiście przytłaczać i może utrudnić podjęcie decyzji coś w tym oczywiście jest ekonomia behawioralna fantastycznie to tłumaczy na takich bardzo prostych zakupach jak wchodzimy do sklepu i jest 50 telewizorów i nie jesteśmy w stanie jakieś zbliżonych kryteriów w ogóle sobie wcześniej oszacować możemy czuć się bardzo Zagubieni Myślę że każdy z nas doskonale to zna y dzisiaj wszystkiego jest bardzo dużo rzadko kiedy jakiś produkt ma dosłownie jedną czy dwie marki i musimy zdecydować czy bierzemy produkt A czy produkt b tak naprawdę produktów możemy mieć i do literki z i robi się z tego jakieś wyzwanie Ja sam czasem Stoję przed półką w supermarkecie i w jakiejś kategorii w której nie mam bladego pojęcia o co chodzi i Jakie są różnice No mogę sobie tak stać i stać po prostu intuicyjnie biorę pierwszy lepszy czasem przypomina mi się coś z reklamy po to te reklamy są żebym zapamiętał że ten proszek do prania pierze lepiej niż te inne ale tak naprawdę nie mam bladego pojęcia i pytanie cko czy będę sparaliżowany przy tej półce czy nie I jak sobie myślę o tej półce z proszkami do prania od których zacząłem to myślę sobie że wiele osób dokładnie tak samo patrzy na rynek finansowy Ja stoję w supermarkecie i się wkurzam że Tyle jest tych proszków A ktoś otworzył konto maklerskie bo przeczytał że bardzo fajnie inwestuje się w etf-y wybierze sobie dwa czy trzy i będzie inwestował przez długie lata po czym widzi że na przykład 40 etfów pod kategorią amerykańskie indeksy No i czemu nie mogą być trzy Czemu musi być 40 czemu wszystkie mają po kilka stron wyjaśnień co robią są w różnych walutach są w ogóle przeróżne od innych emitentów na czym to w ogóle polega To może nas paraliżować i Oczywiście naturalnie może nas paraliżować brak wiedzy chociaż to jest ciekawe w kontekście badań dotyczących finansów To są ostatnie wyniki z resztą świetnych badań profesor Katarzyny sekściński która już też w podcaście gościła mamy w Pol bardzo istotne znaczenie tak zwanej wiedzy fałszywej Czyli jesteśmy trochę przekonani że wiemy więcej niż naprawdę wiemy i stąd to się nazywa wiedza fałszywa że niby ją mamy ale tak naprawdę ona po prostu jest niezweryfikowana i to się pojawia coraz częściej w badaniach dotyczących edukacji finansowej coś tam usłyszeliśmy nie zweryfikowaliśmy tego nigdy z taką rzetelną wiedzą i uznajemy że jest to wiedza wystarczająca na niej bazujemy i jak ktoś nas spyta w badaniach No to mówimy że wiemy Bardzo fajnie to wychodzi znaczy nie fajnie ale bardzo dobrze Jest zobrazowane to jest chociażby przykład kredytów że wydaje nam się że wiemy o kredytach bardzo dużo przecież zaciągamy kredyty hipoteczne zwykłe kredyty konsumenckie to jest logiczne że to rozumiemy ale później jak się siada do wypełnienia testu to się okazuje że wiemy ledwie połowę tego co myśleliśmy że wiemy ale Jesteśmy przekonani że znamy te pojęcia tak samo jest systemem emerytalnym i z kilkoma rzeczami ludzi którzy są i zwolennikami i przeciwnikami ppk można j i drugich bardzo łatwo zagiąć zadając podstawowe pytania o ppk bardzo dużo z nich myśli że wie dokładnie jak to działa ale na szczegółach się po prostu wykłada więc to jest też wiedza fałszywa No i co bardzo ważne co może nas paraliżować i wydaje mi się że w dobie Internetu jest też ekstremalnie istotne to jest wpływ innych ludzi i to jest bardzo wymiarowe z mojego punktu widzenia tego finansowego i dlaczego Zaraz wytłumaczę z jednej strony możemy chcieć żeby wszyscy byli zadowoleni i podejmujemy swoją decyzję finansową bo patrzymy na żonę dzieci rodziców znajomych z pracy Może jakaś presja społeczna i na przykład spotkałem się z czymś takim aż sobie to zanotowałem co sobie Ludzie pomyślą jak kupię kiepski samochód to jest żywy przykład mojego dalszego znajomego dobrze zarabiającego w takiej branży gdzie dosyć sporo się robi na pokaz czyli wszyscy muszą być super ubrani z ładnym zegarkiem i wszystko tip top No bo trzeba się akurat tutaj pokazywać I teraz gdzie jest haczyk człowiek kupował auto którym będzie bardzo mało jeździł po prostu raz na jakiś czas gdzieś dalej musi wyje chciał mieć jakieś auto w garażu w ogóle codziennie absolutnie nie będzie z niego korzystał chciał jakąś tanią efektywną opcję ale rozumiecie co sobie Ludzie pomyślą jak kupię tanie auto decyzja finansowa decyzja konsumpcyjna ale presja społeczna daje tutaj więcej tak naprawdę powodów do zastanowienia niż realne wymagania konsumenta ale powiedziałem że w finansach jest problem wielowymiarowy bo myślę sobie cały czas że my się w te straszne social media gapimy i wiem że Piłuje teraz gałąź na której siedzę ale jest masa ludzi internecie których lubimy słuchać z których zdaniem się liczymy i to zdanie może być zupełnie inne niż my myślimy i to jest okej ale my liczymy się z ich zdaniem więc zaczyna mieć to delikatny wpływ na nasze decyzje i nawet Czy jesteśmy tego świadomi czy nie gdzieś nam wierci dziurę w głowie że ja idę w lewo ale ten gość którego ja słucham regularnie w każdy wtorek on mówi żeby iść w prawo no i teraz się zastanowię czy zawrócę czy nie A może poczekam chwilę na jakieś nowe dane Wiecie o co chodzi jeśli ja widzę że akcje są wartościowe ale połowa internetu który Ja akurat oglądam w tej mojej bańce uważa że są cudowne i są niedowartościowane to Próg trudności podjęcia tej decyzji znacząco rośnie ja mam osobiście takie wrażenie że to niesamowicie działa nawet jeśli jesteśmy już relatywnie doświadczeni to i tak może nam to gdzieś wejść do głowy super prosty przykład mój ulubiony analityk którego można czasem Poczytać czy posłuchać w internecie to jest Paweł Malik chociaż w zasadzie powiniem powiedzieć Inwestor nie analityk bo bo to jest absolutnie inwestor z krwi i kości taki profesjonalny który uczynił z tego inwestowania w zasadzie zawód a takich osób jest bardzo bardzo niewiele ja jego warsztat analityczny szanuje niebywale i jak on wrzuca jakąś decyzję finansową publicznie to ja wiem że on ma ten proces niesamowicie przemyślany I zapewne spędził nad tym dużo więcej czasu niż ja No i oczywiście jak każdy człowiek też się przecież Myli Też pokornie przyznaje że sam przecież nie wie więcej od konkretnych spółek ale gdy akurat jest taka sytuacja że mówimy o tej samej spółce w portfel I moja decyzja jest całkowicie sprzeczna z jego to nawet jeśli byłbym mocno przekonany do swojej racji to i tak bym pewnie poczuł jakieś niepokój że może czegoś nie sprawdziłem Może powinienem jeszcze raz zajrzeć może ja mam jakieś nieaktualne dane Wiecie o co chodzi i zakładam że wiele osób ma dokładnie taką samą sytuację z osobami które są na przykład w sieci popularne chociaż to akurat dużo gorszy problem bo lajki i suby nie przekładają się na na przykład warsztat inwestycyjny Ale to jest ważne bo w branży finansowej i mówię to ze swoje blogerskie części jest masa osób które komunikują się w sposób taki bardzo jednoznaczny czyli to mnie trzeba słuchać bo ja wiem Najlepiej Zobaczcie TR lata temu przewidziałem kryzys 5 lat temu przewidziałem jakiś dołek W ubiegłym tygodniu przewidziałem jakąś górkę mam na to kilka screenów nie że ja mam taki dystans do tego wszystkiego ale wydaje mi się że jednak masa ludzi w internecie może niekoniecznie go mieć Szczególnie że coraz więcej treści bardzo profesjonalnie wygląda a ostatecznie widz nie ma bladego pojęcia jak ta treść powstaje i osoba prezentująca te treści wyglądająca na wręcz oświecona ma po prostu świetnie przygotowany tekst przez zupełnie inne osoby których nie widać które na backstage przygotowują wszystko pod dany program audycji a jak przychodzi co do czego to ta główna twarz kanału to po prostu odczytuje to jest bardzo niebezpieczne zjawisko ale takie coś będzie po prostu występować coraz częściej nie mówiąc o tym że będą też aow formy czyli sztuczna inteligencja tworząca jakieś newsy No i tak naprawdę zastanawia że to bardzo mądrze wygląda bardzo ciekawie Powiedział ten ekspert ale tak naprawdę okazuje się że ten człowiek nawet w ogóle nie istnieje takie rzeczy naprawdę już coraz częściej spotykamy więc jeśli to jest dla nas trudne to wyobrażam sobie że paraliż decyzyjny może być dla wielu jeszcze większy w tym natłoku informacji No i właśnie ten natłok informacji powoduje te bardzo istotną rzecz mamy par decyzyjny związany z tak zwanym overing mówiąc z angielskiego wiem że część widzów oczywiście napisze w komentarzu czy jest na to polskie słowo to jest dobre pytanie czy to jest po prostu zbyt dużo myślimy zbyt dużo analizujemy rozpatrujemy różne scenariusze i bardzo często też oczywiście scenariusze negatywne na 150 sposobów taki overthinking czyli zbyt dużo przemyśleń na dany temat może spowodować po prostu taki absolutny paraliż wywołany lękiem i niepokojem że tych dróg jest tak dużo że ja się absolutnie nie odważę na decyzję w którą stronę pójść i to oczywiście jest ściśle związane z paraliżem decyzyjnym No bo jak się boję tych decyzji bo jest za dużo możliwości No to po prostu tej decyzji nie podejmuje i ten ostatni proces jest bardzo wyraźnie widoczny w związku z tym co powiedziałem na samym początku kiedy zalewa nas szum informacyjny a dzisiaj konkretnie W ostatnich tygodniach geopolityka przykrywa zupełnie inne tematy czyli nam Donald Trump wywraca każdy dosłownie stolik Gdzie wchodzi do pokoju jak zakładaliśmy że coś działa od lat w ten sposób i tak już będzie to przychodzi Trump i mówi coś szokującego że teraz Może spróbujmy inaczej i ten natłok danych robi się ogromny bo tam naprawdę dzieje się bardzo dużo i mówię to jako osoba która całkiem nieźle ogarnia weryfikację informacji czy analizę tego ale jak dodamy jeszcze do tego politykę [Muzyka] redakcyjnego i muszę się przyznać że od kilku tygodni w tym całym szumie informacyjnym zacząłem czytać newsy z wykorzystaniem sztucznej inteligencji jednymi słowy zamiast przeklikać się przez różne serwisy które lubię ale Które coraz częściej są pełne clib już nawet nie mówiąc o zdaniu się na Feed informacyjny portali społecznościowych bo to jest dramat odpalam sobie takie perplexity i tam przeglądam sobie newsy i mam tam syntezę różnych zjawisk i z oznaczeniem źródeł skąd program to wziął ze świetnymi podpowiedziami i z pytaniami Czy chc pogłębić wiedzę na jakiś dany konkretny temat więc trochę Ai przyszło mi z pomocą widzę w ten sposób dużo więcej faktów a dużo mniej racji i jak sobie Chcę pogłębić wiedzę to mam i źródła i pytania pomocnicze więc mam tak jakby możliwości żeby iść dalej ale nie mam tych wszystkich emocjonalnych rzeczy które są obudową tak naprawdę dzisiaj bardzo wielu newsów i sztuczna inteligencja pod tym względem jest bardzo fajna Bo trochę sobie Możemy w ten sposób poradzić z szumem informacyjnym ale to przeładowanie informacjami to jest w zasadzie prosta droga do tego żeby prędzej czy później ten overthinking nas sparaliżował A nasze pieniądze po prostu muszą pracować i coś z nimi robić trzeba i mi na przykład w kontekście tego overthinking ale też szumu informacyjnego czy wie zbyt dużo możliwości które nas teraz otaczają bardzo pomogła książka praca Głęboka był taki czas że byłem tak przeładowany informacjami że zaczynałem sam mieć problemy z koncentracją chyba wam też opowiadałem że zaczynam czytać książkę i po 10 stronach Łapię się za telefon bo może coś się wydarzyło albo łapie się za telefon i się loguje na jakiś serwis i myślę sobie po co po jakimś czasie sobie przypomniałem że przecież ja potrafię pochłonąć książkę w jeden wieczór albo czytać całą noc bo mnie Zaciekawił jakiś wątek w książce albo po prostu zamknąć się z książkami na cały weekend tak robiłem przez lata a teraz po kilkunastu stronach Zaczynam się niepokoić że coś tutaj muszę sięgnąć ręką po telefon albo coś sprawdzić No i musiałem coś z tym zrobić więc zostawiam Wam linka do tej książki pod nagraniem i ona mocno pomogła i faktycznie jest dużo lepiej i czytam dużo więcej bez przerw coraz więcej rzeczy wyrzuciłem z telefonu Jest mi z tym dużo dużo [Muzyka] lepiej sam parad decyzyjny jest dosyć złożonym zjawiskiem i może wynikać z kombinacji różnych czynników psychologicznych zewnętrznych osobistych doświadczeń możecie mieć wszystkie rzeczy które powiedziałem przez ostatnich 15 minut i jeszcze na to nałożone wasze osobiste doświadczenia że kiedyś podjęliście złą decyzję i to was dosłownie do dzisiaj prześladuje więc ja mogę jedynie opowiedzieć tak naw moją metodę radzenia sobie z tym wszystkim bo ja pracuję scenariuszami Może komuś z was to po prostu pomoże czyli Jestem cały czas w pewnym procesie decyzyjnym i z niego trochę nie wypadam zakładam jakiś swój scenariusz bazowy na podstawie konkretnych danych jak dane się zmieniają to po prostu koryguj sobie ten scenariusz No bo cały czas jestem na etapie rozwiązywania dzięki temu mam taką jedną obraną ścieżkę jest mi łatwiej przyznać się do błędu Ale to nie powoduje nagle właśnie jakiegoś paraliżu tylko po prostu stosuje dany scenariusz pieniądze jak leżą i czekają na jakieś okazje inwestycyjne to to jest świadoma decyzja oparta o dany scenariusz a nie brak decyzji Jak to mawiają w Trading roomach brak pozycji to też pozycja No i na żywym przykładzie rok temu No może trochę więcej jak rok nie zakładałem absolutnie ponownego dojścia do władzy Donalda trumpa dane na to wskazywały później z miesiąca na miesiąc sytuacja się zmieniała trumpa dopuszczono do kandydowania tam były przecież duże obiekcje prawne czy to się w ogóle uda Joe biden postanowił jednak ować scenariusz był zupełnie inny przecież miał być wybrany inny zupełnie kandydat widziałem później dramatyczną debatę z jego udziałem jest o tym nawet podcast że to się po prostu nie uda była zamiana na cale Harris po drodze był nieudany zamach na Donalda trumpa od razu widząc te dane scenariusz bazowy ulegał zmianom ja w trakcie tego byłem absolutnie przekonany że Donald Trump powróci do Białego Domu i Jedyne co mogę z tym zrobić to się tak naprawdę na to przygotować i wbrew pozorom w samych inwestycjach zmieniłem naprawdę niewiele No bo u mnie ten układ tu spółki dywidendowe polskie tu etf-y tu amerykańskie tu trochę bitcoina tak jakby nic nie wskazywało mi na to że nagle powinienem wywrócić to do góry nogami ale już dzięki temu że w tym scenariuszu Założenie było proste byłem w stanie trochę też mentalnie się przygotować że będzie karuzela pełna skrajnych emocji będzie problem geopolityczny my jako Polacy odczujemy to bardzo mocno Będzie zmienność na polskich akcjach Nie wiem jeszcze w którą stronę ale jeśli szybki koniec wojny to prawdopodobnie do góry pytanie Jak długo się utrzyma więc tak naprawdę ten scenariusz bazowy to nie jest nic strasznego opiera się po prostu na bardzo logicznych danych i prostym rozumowaniu ale to nie jest podparte mocno moimi poglądami czyli to że ja się z czymś nie zgadzam to nie znaczy że ja udaję że tego nie ma Ja nie jestem wielkim fanem trumpa i tego co się teraz wyrabia Ale tak po prostu jest Jest to stan faktyczny i Amerykanie go wybrali koniec kropka I tu jest bardzo ważna uwaga bo kierując się też głównym scenariuszem trzeba go korygować o własne błędy i do tych błędów staram się bardzo sprawnie przyznawać przed samym sobą to jest trudny proces i to mi też trochę zajęło ale bez tego byłby dramat bo mógłbym zawiesić ci na złej decyzji i tak naprawdę tak bardzo bać się bycia w błędzie o czym mówiliśmy na początku że nigdy bym z tej decyzji nie wyszedł więc w inwestowaniu Paradyż decyzyjny No mi się najczęściej kojarzył z rzeszą inwestorów które czekają w takim zawieszeniu na krach No bo nie można nic zrobić bo przyjdzie krach trzeba się wstrzymać z inwestycjami bo zaraz walną notowania No i sami rozumiecie jak wszystko opiera się o jeden scenariusz że zaraz wybuchnie jakiś kryzys i Ceny będą mocno spadać No to na logikę oczywiście warto poczekać będą niższe ceny tylko co się dzieje w naszej głowie gdy krach nie przychodzi bardzo długo ale tak bardzo długo na przykład jesteśmy w błędzie przez lata i się nie przyznajemy do tego błędu I to też jest ważne bo jeśli my się tego błędu nie przyznajemy i ten scenariusz cały czas obowiązuje to my się możemy oszukiwać tak całymi latami Cały czas mamy pewien zakład z rynkiem i ten paraliż jest dosyć trudny ja jak spotykałem takich ludzi wierzących w absolutny kryzys to kiedyś ich nie męczyłem raczej ale teraz pytam od razu No dobra ale jaki jest ich scenariusz i co teraz robią z pieniędzmi Czy tam są już pozycje krótkie one są otwarte czy one dopiero są tak jakby w oczekiwaniu na ten pierwszy ruch spadkowy czy tam już jest jakaś kumulacja pieniędzy i te pieniądze sobie teraz czekają na te zakupy które będą super jak już ceny spadną wiecie Tak jakby jaki jest konkretny plan Jaka jest konkretna strategia Bo jeśli po prostu nic nie robię bo czekam na kryzys to fajnie by było mieć jednak jakiś plan jak ten kryzys już buchnie A inna sprawa to jest czasem takie niezauważanie i tak dosyć silnych korekt albo nawet Bey gdy te się pojawiają i dostałem ostatnio takie fajne pytanie oczekiwanie właśnie na krach No bo trzeba gdzieś kupić tanie akcje Facebooki Netflix tesle i w ogóle i zapytałem się tej osoby Czemu w 2022 nie inwestowała a odpowiedź była taka że nie nie nie już tam coś inwestowała mówię No dobra ale Facebook był tam chyba dosłownie po 100 dolarów Ja pamiętam że na mnie spadła krytyka w internecie bo ja wtedy chyba tego spadającego noża akurat kupowałem za ponad 200 no i faktycznie kupowałem go bardzo wcześnie jak się Patrz na ten wykres wstecz no ale to jest ten sam Facebook Który jest dzisiaj po 700 dolarów więc akcje w tamtym czasie w 2022 spadały do naprawdę bardzo niskich wycen była Głęboka bessa w Polsce i to nie był taki gwałtowny krach jak 2020 tylko był taki solidny wielomiesięczny i pogłębione były te Spadki i było wiele okazji do wejścia rozłożenia tej inwestycji i co najważniejsze to nie było 20 lat temu tylko dwa d lata l temu i wtedy usłyszałem że jakoś wtedy były inne zmartwienia No bo wiesz inflacja No takie tam ale teraz Teraz to dopiero będzie krach teraz już trzeba ładować pieniądze bo następne Okazje to dopiero będą cudowne więc jeśli ktoś bardzo mocno czeka na swój destrukcyjny scenariusz to ja mam zawsze jedną chociaż propozycję minimalizując te potencjalne straty nawet jeśli czeka na deal życia to niech w czasie tego oczekiwania pieniądze też efektywnie pracują niech One siedzą na dobrej lokacie niech one będą na obligacjach skarbowych niech one tylko nie Leżą bezczynnie oprocentowane na rachunku maklerskim bo to jest absolutnie najgorszy wariant z [Muzyka] możliwych Czy my coś jeszcze możemy z tym paraliżem decyzyjnym zrobić no nie będę z sobą jak nie dodam że trzeba zadbać o nasz stan psychiczny jeśli jest z tym poważny problem bo czasami po prostu nie jesteśmy w dobrej formie psychicznej i nie jesteśmy na tyle sprawni żeby podejmować ważne decyzje finansowe i to też jest okej żeby to sobie głośno powiedzieć ja to powtarzam często na szkoleniach Jak zaczynamy dopiero inwestować że trzeba sobie zadać to pytanie nie tylko o finanse ale czy ja jestem w dobrym momencie w życiu na rozpoczęcie inwestowania No bo jak komuś się rodzi dziecko za moment albo ktoś jest w żałobie pobliskiej osobie albo walczy z depresją to czy to jest naprawdę moment na wybór portfela na długie lata czy to może chwilę poczekać kiedyś nagrałem taki odcinek jak mój dziadek umierał I się nim opiekowałem W ostatnich tygodniach życia że trzeba sobie po prostu powiedzieć stop Szczególnie jeśli Robimy jakieś aktywne transakcje czy podejmujemy bardzo ważne decyzje finansowe No świat warto po prostu spauzować A jeśli naszą przyczyną paraliżu jest szum informacyjny to Cieszę się że coraz częściej mówimy o cyfrowym detoxie czyli świat nam nie ucieknie jak nie będziemy czytać codziennie tego zalewu newsów Może najpierw to będzie weekend Najpierw to będzie kilka dni a może to będzie kiedyś tydzień bez scrollowania albo wyrzucimy najpierw jedną drugą trzecią aplikację a później dopiero przyzwyczaimy się że telefon odkładamy bardzo bardzo daleko od nas także to jest daleka droga ale to jest warte tego poświęcenia można też spróbować patrzeć na decyzje finansowe przez takie odwrócenie priorytetów czyli ten priorytet jest ważniejszy niż to co my robimy tylko to dla kogo to robimy Czy chęć zabezpieczenia sytuacji rodzinnej wygrywa z naszą szaloną chęcią zrobienia dealu życia żeby mieć rację na rynku No bo Ryzyko jest zupełnie inne Gdy jesteśmy sami a zupełnie inne gdy mamy rodzinę ja znam takie przypadki że całe strategie inwestycyjne się zmieniały pod wpływem narodzin dzieci Czyli już nie ma co polować na Wielkiego szorta już trze trzeba spokojny portfel etfów zrobić bo tu pierworodny się narodził i lepiej nie ryzykować tych pieniędzy bo to już są trochę jego pieniądze a nie tylko moje A może czasem nawet pomoc fachowa może jakiś terapeuta może psycholog może ten paraliż decyzyjny to jest tylko jakiś element większej całości która gdzieś tam się psuje Ja bym tego nie lekceważył Bo najważniejsze przesłanie tego odcinka to jest właśnie to żeby nie lekceważyć tego problemu coś może się zaczynać bardzo niewinnie a w przyszłości oznaczać poważne kłopoty i wiem że my podświadomie lubimy unikać trudnych tematów ale później po prostu będziemy mieć wyrzuty sumienia że tyle czasu przypadło a czas jest aktywem najcenniejszym i mam wielką prośbę Z racji że to też trochę jest poruszające jakiś stan psychiczny nasze zdrowie i w ogóle Dajcie proszę znać w komentarzach czy takie zjawisko tego paraliżu decyzyjnego kiedyś was dopadło a może w jakich okolicznościach jeśli podzielicie się takimi historiami to nie tylko ja jestem bardzo ich ciekaw ale myślę że też masa innych słuchaczy czasem taki jeden komentarz może pomóc bardziej zainspirować bardziej niż cała audycja no takie rzeczy też się oczywiście zdarzają ale tylko i wyłącznie pod warunkiem że zechcecie się trochę otworzyć i też takimi historiami podzielić ja absolutnie nie raz z paraliżem decyzyjnym miałem do czynienia tu nie ma co udawać że nas ten problem absolutnie nigdy prz nigdy nie dotyczył jeśli coś takiego wam się zdarzyło to to jest wydaje mi się w dzisiejszych czasach szczególnie absolutnie normalne i wiele tych zjawisk które tutaj w tym odcinku padły będą tylko i wyłącznie coraz silniejsze więc to my musimy obudować się tymi narzędziami żeby wiedzieć jak temu przeciwdziałać także Zacieram ręce czekam na wasze komentarze bo myślę że tam mogą być naprawdę ciekawe i inspirujące historie do usłyszenia w kolejnym odcinku a ja tymczasem zapraszam cię również na bloga doradca TV i kanał YouTube o tej samej nazwie Znajdziesz mnie na Facebooku jako doradca tv i na Twitterze jako Tomasz Jaroszek Jeśli chcesz zasugerować mi jakiś temat lub po prostu przedstawić się jako słuchacz i napisać mi coś od siebie to służy do tego specjalny adres email podcast Mac zadarmo k.pl mówił Tomek Jaroszek Zapraszam serdecznie na kolejne odcinki podcastu nic za darmo [Muzyka]