Polska idzie w stronę kryzysu długu? Dane, które niepokoją [Reducing Polish Debt Risk]

Polska ma dziś drugi najwyższy deficyt budżetowy w Unii Europejskiej. Sięga on już 7,3% PKB. Tylko w Rumunii jest gorzej, ale to naprawdę słabe pocieszenie. Bezpieczny poziom deficytu według Unii Europejskiej to mniej niż 3%. Polska jest blisko 2,5 raza powyżej tej granicy i co ważne nie widać dziś wyraźnych sygnałów, że ten deficyt szybko spadnie. To sygnał ostrzegawczy, który wcześniej pojawił się w takich krajach jak Grecja i Włochy. Został tam jednak zignorowany. Dziś widzimy, dokąd ta droga może prowadzić. Do poważnych problemów, do wysokiego bezrobocia i do załamania gospodarczego. Polska jest teraz w momencie, w którym te kraje były lata temu, ale zanim pojawiły się kłopoty, zanim dług stał się ogromnym obciążeniem. Ale co w ogóle oznacza deficyt? Oznacza, że państwo wydaje więcej pieniędzy niż zbiera z podatków. Ta różnica, te brakujące środki to właśnie deficyt budżetowy. W naszym przypadku to ponad 7% całej gospodarki. Żeby pokryć tę lukę, państwo musi pożyczyć pieniądze, czyli zaciąga nowy dług. Jeśli robi to co roku konsekwentnie, to dług rośnie i to szybko. I tak właśnie było w ostatnich latach. Dług Polski w relacji do PKB rósł szybko, bo jeszcze w 2023 roku było to 49,5%, ale już 2 lata później w 2025 roku 59,7%. To ponad 10 punktów procentowych więcej. A teraz skoro deficyt jest wysoki, to oznacza jedno, w kolejnych latach dług publiczny polski będzie wzrastał. I to nie dlatego, że wydarzy się jakiś jednorazowy kryzys, tylko dlatego, że państwo stale wydaje więcej niż ma dochodów. Niestety historia pokazuje, że taka ścieżka no rzadko kończy się dobrze i nie trzeba szukać przykładów daleko. Wystarczy spojrzeć na to, co dzieje się dziś w Europie. Włochy wyprzedziły Grecję, jeśli chodzi o rozmiar długu wobec PKB. A to Grecja przez lata była symbolem kryzysu zadłużenia. No ale przestaje już nim być. To efekt wielu lat decyzji gospodarczych, decyzji, które miały bardzo realne konsekwencje dla obywateli. Polska znajduje się dziś na wcześniejszym etapie podobnego procesu, ale wciąż ma czas, żeby z tej drogi zejść. Jak? O tym dzisiaj, więc łapka w górę i zaczynamy. Żeby dobrze zrozumieć sytuację zadłużenia Polski, trzeba rozdzielić dwie rzeczy. Poziom długu i tempo jego wzrostu. Poziom długu mówi ile państwo już jest winne. Polska ma dziś wysoki deficyt budżetowy, czyli wydaje więcej niż zarabia. To oznacza, że co roku się zadłuża, a skoro się zadłuża, to dług rośnie z roku na rok. W ostatnich latach polski deficyt budżetowy był szczególnie wysoki i wszystko wskazuje na to, że nadal taki będzie, a to sprawia, że dług rośnie szybciej niż wcześniej. Jednocześnie rosną koszty jego obsługi, czyli odsetki, które państwo musi płacić od pożyczonych pieniędzy. Coraz większa część budżetu idzie więc nie na nowe inwestycje czy usługi publiczne, ale na spłatę odsetek od dłgu. W Polsce deficyt rzędu 7,3% PKB oznacza bardzo szybkie tempo przyrostu długu. Nawet jeśli gospodarka rośnie, czyli wzrost PKB jest całkiem niezły, a tak jest obecnie w Polsce, to przy tak wysokim deficycie dług rośnie szybciej niż cała gospodarka, a to oznacza, że wskaźnik długu do PKB zaczyna iść w górę naprawdę szybko. Spójrzmy na dane z ostatnich lat. W 2020 roku dług Polski w relacji do PKB wystrzelił. To kwestia pandemii. Sprawę udało się uspokoić. Idźmy jednak dalej. 2023 rok, deficyt budżetowy rzędu 5,2% PKB. Efekt: Dług wzrasta do 49,5%. Potem 2024 rok deficyt budżetowy rośnie do 6,4%. Dług rozpędza się wtedy do blisko 55%. A potem 2025 rok, deficyt aż 7,3%, a zadłużenie sięga blisko 60% PKB. I są już nowe prognozy na ten rok, na 2026. Ministerstwo Finansów prognozuje deficyt na poziomie 6,8% PKB. I jak myślisz, jak przyłoży się to na zadłużenie Polski? Sięgnąć ma ono ponad 65% PKB, czyli miejsce może mieć skok o ponad 16 punktów procentowych w zaledwie 4 lata. Okej, ale tu trzeba powiedzieć jedną rzecz jasno. Polska nie stoi dziś na krawędzi kryzysu zadłużenia. To nie jest tak, że nasz kraj zaraz czeka kryzys długu. Ale to nie oznacza, że problemu nie ma. Problemem jest kierunek zmian. Bo jeśli wysoki deficyt utrzyma się jeszcze przez kolejne i kolejne lata, to w pewnym momencie doprowadzi do poważnych problemów. Jak może wyglądać taki scenariusz? Najlepiej pokazują to dwa przykłady: Grecja i Włochy. Zacznijmy od Grecji. Przez lata była ona symbolem kryzysu zadłużenia. Już przed kryzysem finansowym w latach 2007-2009 jej dług przekraczał 100% PKB. To pokazuje linia czerwona to wskaźnik długu do PKB dla Grecji. Kluczowy moment nastąpił po 2009 roku. Wtedy rynki finansowe zaczęły wątpić, czy Grecja jest w stanie spłacać swoje zobowiązania. I to bardzo ważne. Państwo funkcjonuje normalnie tylko wtedy, no gdy może się zadłużać na rozsądnych warunkach. Dług niekoniecznie zawsze jest zły, ale jeśli inwestorzy tracą zaufanie, to koszty pożyczania nowych pieniędzy dla rządu rosną albo dostęp do takich pieniędzy znika. I dokładnie to wydarzyło się w Grecji. Po 2010 roku sytuacja jeszcze się pogorszyła. Rozpoczął się tak zwany kryzys zadłużenia w strefie euro. Problemy miały też inne kraje jak Włochy, Portugalia czy Hiszpania. Szczyt kryzysu przypadł na 2020 rok i wtedy dług Grecji przekroczył 200% PKB. Pandemia spowodowała spadek dochodów państwa greckiego. Greckie firmy zarabiały mniej, więc płaciły mniej podatków. Jednocześnie państwo musiało więcej wydawać, żeby ratować gospodarkę pochłoniętą lockdownami. Dług rósł, a gospodarka nie. A skoro dług rośnie, a gospodarka stoi w miejscu, to wskaźnik długu do PKB rośnie bardzo szybko. Ale potem nastąpił zwrot. Grecja zaczęła obniżać dług i to znacząco, o ponad 45 punktów procentowych. Partnerem odcinka jest walutomat, gdzie tanio i przyjemnie wymienisz waluty. Skorzystaj z linku w opisie i zaoszczędź 50% przy pierwszej wymianie. Partnerem odcinka jest Pack Studio, agencja SEO i Geo. Prosta zasada. Jeśli twojej firmy nie ma w Google, nie ma jej też w AI. Chat BT i Perplex City nie wymyślają źródeł, wybierają je z wyszukiwarek. Pack Studio buduje widoczność, która działa w Google i w modelach AI. Nie stało się to samo z siebie. Grecja została zmuszona do bardzo trudnych decyzji. Ograniczono wydatki publiczne, podniesiono podatki, wprowadzono głębokie reformy. To były bolesne zmiany. Cięcia dotknęły usług publicznych. Realnie spadł poziom życia wielu Greków. W latach 2008-2016 grecka gospodarka skróczyła się o około 25%. W najgorszym momencie stopa bezrobocia wzrosła w Grecji do około 27%. I aby ustabilizować tę tragiczną sytuację, Grecja otrzymała około 260 miliardów euro w postaci pożyczek ratunkowych, ale w zamian musiała wprowadzić głębokie cięcia wydatków i podwyżki podatków. Tak więc kosztem nie było tylko samo zadłużenie. Był to ogromny spadek gospodarczy, bardzo wysokie bezrobocie i lata polityki oszczędnościowej. Był to proces długotrwały i kosztowny społecznie, ale po kilku, kilkunastu latach reformy przyniosły efekty. Co ważne, spadek długu nie wynikał w Grecji tylko ze wzrostu gospodarczego. Wynikał też z tego, że państwo przestało się tak szybko zadłużać i Grecja nadal ma wysoki dług, ale najważniejsze jest to, że jego kierunek jest spadkowy z każdym rokiem. I dochodzimy do 2026 roku. Całkiem niedawno Międzynarodowy Fundusz Walutowy oszacował, że to Włochy staną się w tym roku najbardziej zadłużonym krajem w Unii Europejskiej, prześcigając Grecję. Włochy to zupełnie inny scenariusz. Włochy nie miały jednego wielkiego kryzysu jak Grecja. Nie doświadczyły momentu utraty zaufania na taką skalę jak Grecja. Państwo włoskie cały czas mogło i może się zadłużać i właśnie dlatego problem narastał powoli. Nie było presji, żeby wprowadzać radykalne zmiany, bo przecież nie było kryzysu. I tak powoli, krok po kroczku zła sytuacja trwała. Przez lata utrzymywał się wysoki dług, aż doszło do 2026 roku właśnie do przekroczenia dwóch krytycznych granic. O pierwszej już mówiłem o włoskim długu w relacji do PKB. Natomiast druga to jest przekroczenie przez Włochy granicy zadłużenia w konkretnej kwocie przekroczenia sumy 3 bilionów euro. Tylko Francja i teraz już też Włochy mają dług publiczny przekraczający 3 biliony euro. Niestety przeciwko przyszłości Włoch grają aż trzy ważne czynniki. Ich wzajemna kombinacja pogarsza ich sytuację. Po pierwsze Włochy mają wysoki poziom długu przekraczający wartość 100% PKB od naprawdę bardzo dawna. Ich problemy nie są niczym nowym. już od początku lat 90, czyli od ponad 30 lat mierzą się z tym kłopotem, czyli długiem wyższym niż 100% PKB. Po drugie, Włochy nie mają trwałych nadwyżek budżetowych. Zamiast tego mają deficyt budżetowy, więc nadal zadłużają się, nadal zwiększają dług. Po raz ostatni nadwyżkę budżetową Włochy odnotowały, uwaga, aż 100 lat temu. I na dodatek, po trzecie, gospodarka włoska jest w stagnacji. Wzrost gospodarczy jest niski i tak jak już mówiłem, w tym przypadku efektem nie jest wzrost gwałtowny. Jest to wzrost stabilny, konsekwentny, utrwalony, a przez to nie jest trudny do odwrócenia. Można to podsumować tak: Grecja została zmuszona do zmian, Włochy nie. I to prowadzi do ważnego wniosku. Paradoksalnie brak kryzysu jak w przypadku Włoch nie oznacza rozwiązania problemu, że problemu nie ma. Może oznaczać jego utrwalanie. Problemy Włoch i Grecji nie są odosobnione. One zachodzą w pewnym szerszym otoczeniu. Spójrzmy na resztę Europy. W całej Unii Europejskiej sytuacja jest trudniejsza niż pokazują to oficjalne zasady, niż zalecają sami urzędnicy w Brukseli. Według tych zasad dług publiczny nie powinien przekraczać 60% PKB. Tymczasem średnia dla całej Unii to nie 60%, a więcej. Więcej niż 70%, a nawet 80%. Konkretnie 81,7% PKB, jak szacuje Eurostat, w strefie euro jest jeszcze więcej, blisko 90%. Podobnie jest z deficytem budżetowym. Zalecany poziom to maksymalnie 3% i na ekranie widzisz świeże dane Eurostatu za 2025 rok. To już wiemy. Polska miała wtedy deficyt przekraczający 7%. Rumunia więcej, bo blisko 8%. Francja ponad 5%, Belgia też ponad 5%. Zresztą dla całej Unii Europejskiej to też więcej niż to maksymalne zalecane przez Bruksele 3%, bo 3,1%. Okej, uporządkujmy informacje. Poziom długu publicznego Polski nadal nie jest niebezpieczny sam w sobie. jako konkretna wartość, jako konkretny poziom, to nadal nie jest jeszcze bardzo wysoko i Polska wciąż ma większą elastyczność niż Włochy czy Grecja. Jednak kluczowe jest to i to jest chyba ważniejsze, kluczowy jest problem tempa wzrostu długu. Na tym etapie niekoniecznie najważniejsze jest to, ile wynosi dług polski, ale raczej to, jak szybko on rośnie i według nowych prognoz jak szybko będzie wzrastał. Bo w takim trochę uproszczeniu, jeżeli deficyt budżetowy pozostaje znacznie wyższy od wzrostu gospodarczego, to relacja długu do PKB zaczyna się zwiększać w sposób trwały, a koszty obsługi długu wtedy rosną jeszcze bardziej obciążając budżet. Włochy są przestrogą dla Polski. Pokazują scenariusz, który nie jest gwałtowny, ale jest konsekwentny. Brak tam wyraźnego kryzysu, ale jest za to utrzymanie wysokiego długu przez długie lata. Taki scenariusz nie jest spektakularny. jest, no jest cichy, ale trudny do odwrócenia. Grecja to trochę inna sprawa. Tam był poważny kryzys i ten kryzys wymusił pewne zmiany. Zmiany bolesne, wyższe podatki, cięcia wydatków publicznych, reformy, ale one doprowadziły do spadku długu. No jednak koszt tego był wysoki, zwłaszcza dla obywateli. To dwa różne sposoby, ten grecki i ten włoski. dotarcia do tego samego problemu, czyli wysokiego poziomu długu publicznego i dwa różne sposoby wychodzenia z niego. Można to uprościć do trzech takich etapów. No to takie nawet większe uproszczenie. Etap polski to jest rosnący deficyt i początek presji na dług. Jeszcze nie jest źle, ale dług zaczyna przyspieszać. Etap włoski, wysoki dług staje się nową normalnością. I etap grecki, kryzys zadłużenia i korekta, ale kosztowna. To różne warianty, ale one układają się w pewien proces. W ekonomii nic nie jest za darmo. Nie ma darmowych obiadów, jak mawiał yyy ekonomista Milton Friedman, gdy państwo stale znacznie więcej wydaje, to początkowo rozpędza tym gospodarkę, no bo większe wydatki, większe inwestycje, no ale potem trzeba zapłacić za to rachunek. Podsumowując, najlepiej reagować zanim dług publiczny stanie się bardzo wysoki. Kluczowy jest moment, gdy wysoki deficyt zaczyna stawać się czymś trwałym dla rządu, bo to wtedy wyznacza się kierunek zadłużenia w przyszłości. Powstaje pewna nowa norma. Polska jest dziś dokładnie w tym punkcie. To jeszcze nie jest sytuacja Włoch nawet w ogóle. I na pewno nie jest to sytuacja Grecji sprzed kryzysu. To moment, który zdecyduje, czy się do problemów takich jak Włochy czy Grecja jako Polska będziemy zbliżać, czy od niego oddalać. Największym ryzykiem nie jest jeszcze poziom polskiego długu publicznego, tylko utrwalenie wysokiego deficytu i szybkie tempo wzrostu długu. Ten kierunek jest dziś ważniejszy niż liczba i to jest chyba najważniejszy wniosek z tej historii. To od tego zależy, jak będzie wyglądać polska gospodarka za kilka lat. No dobra. A ty jak myślisz, jaka przyszłość czeka Polskę i naszą gospodarkę? Czy idą kolejne lata solidnego wzrostu gospodarczego? Czy może idą lata chude? Daj znać w komentarzu. A jeśli spodobało ci się to nagranie, to zostaw łapkę w górę. Dzięki, tyle na dziś. Do zobaczenia. [muzyka] >> [muzyka]