Ta moneta rządziła światem przez 300 lat i zapoczątkowała dolara [Historia dolara hiszpańskiego]

Pierwszą walutą, którą powszechnie akceptowano w różnych częściach świata, nie był brytyjski funt, holenderski floren, ani tym bardziej amerykański dolar. Była nią srebrna moneta wybijana w Hiszpanii ponad 500 lat temu. Można było nią zapłacić zarówno w Europie, jak i w Chinach czy w Ameryce. Dzisiaj opowiem ci jak moneta stworzona po to, żeby uporządkować finanse powstającego państwa bez żadnego wielkiego planu stała się pieniądzem używanym w międzynarodowym handlu na ogromną skalę. Wyjaśnię też, dlaczego hiszpańscy królowie nie mogli łatwo obniżyć zawartości srebra w tej monecie oraz dlaczego złoto do dziś pełni podobną funkcję w portfelach inwestorów. Żeby zrozumieć tę historię, musimy cofnąć się do końca X wieku. Dzisiejsza Hiszpania nie była wtedy jeszcze jednym jednolitym państwem. Najważniejsze były dwa królestwa: Kastylia i Aragonia. Zostały one połączone dynastycznie poprzez małżeństwo Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego, znanych jako królowie katoliccy. W obiegu powstawało jednak mnóstwo różnych monet. Pochodziły z Kastylii, Aragonii, a także z terenów wcześniej kontrolowanych przez muzułmańskich władców półwyspu iberyjskiego. Każda mogła ważyć inaczej i zawierać inną ilość srebra. Przy każdej większej transakcji trzeba więc było sprawdzać, ile dana moneta naprawdę jest warta. Wyobraź sobie handel bez jednej wspólnej waluty, w którym nominał wybity na monecie nie zawsze odpowiada ilości zawartego w niej kruszcu. Żeby uporządkować cały ten bałagan, w 1997 roku wprowadzono nową podstawową monetę srebrnego reala. Ustalono dokładnie ile ma ważyć i ile czystego srebra ma zawierać, dzięki czemu jego wartość była taka sama niezależnie od miejsca. W czasach gdy wartość pieniądza zależała przede wszystkim od metalu znajdującego się w monetach, taka gwarancja miała ogromne znaczenie. Pojedynczy Real był jednak zbyt mały i niewygodny przy większych transakcjach. Dlatego zaczęto wybijać większą srebrną monetę o nominale ośmiu reali. Z czasem stała się znana również jako dolar hiszpański i właśnie ta moneta miała wkrótce trafić na niemal wszystkie najważniejsze szlaki handlowe świata. Kilka lat wcześniej Krzysztof Kolumb dotarł do Ameryki w służbie hiszpańskiej korony. W kolejnych dziesięcioleciach Hiszpanie przejęli kontrolę nad ogromnym obszarem Ameryki Środkowej i południowej. Na terenie dzisiejszej Boliwii odkryto Serrorico, czyli bogatą górę zawierającą olbrzymie zasoby srebra. U jej podnóża powstało Potosi, które stało się jednym z największych ośrodków górniczych ówczesnego świata. Ogromne złoża znaleziono także na terenach dzisiejszego Meksyku. Moneta, która początkowo miała uporządkować finanse Kastylii Aragonii, nagle otrzymała dostęp do niespotykanych wcześniej ilości srebra. Według szacunków historyków znaczna część srebra krążącego po świecy między XV a XIX wiekiem pochodziła właśnie z kopalni kontrolowanych przez Hiszpanię. Z tego kruszcu wybijano między innymi monety o nominale ośmiu reali. Monety płynęły przez Atlantyk do Europy, trafiały do Afryki Północnej, a następnie docierały także do Azji. Ogromne znaczenie miał tak zwany galeon manilijski. Nie chodzi o jeden konkretny statek, ale o regularne połączenia handlowe między Akapulką w dzisiejszym Meksyku a Manilą na Filipinach. Szlak działał od XV wieku do początku XIX. Przez Pacyfik transportowano srebro z Ameryki, a w przeciwnym kierunku płynęły między innymi chiński jedwab, porcelana i inne luksusowe towary. W Chinach srebro było szczególnie potrzebne, ponieważ państwo wymagało płacenia części podatków właśnie w tym kruszcu. Hiszpańska moneta miała stałą wagę i wysoką próbę, dlatego tam tysi kupcy chętnie ją przyjmowali. Monety o nominale ośmiu reali trafiły również do Indii, na Bliski Wschód i do innych części Europy. Gromadzili je nawet Anglicy, mimo że Hiszpania była ich politycznym i gospodarczym rywalem. W ten sposób pieniądz stworzony na potrzeby jednego europejskiego królestwa stał się bez formalnej międzynarodowej umowy pierwszą prawdziwie globalną walutą. Pozostawił też po sobie kilka śladów, które możemy zobaczyć do dziś. Pierwszy dotyczy znaku dolara. Jedna z popularnych teorii mówi, że symbol dolara może pochodzić wzoru widocznego na hiszpańskich monetach. Przedstawiał on dwie kolumny Herkulesa oplecciony wstęgą z napisem Plus Ultra. Kształt wstęgi i kolumn miał przypominać literę S przeciętą pionowymi liniami. Nie jest to jedyne możliwe wyjaśnienie pochodzenia symbolu dolara, ale właśnie ta teoria jest często wskazywana przez numizmatyków. Druga ciekawostka dotyczy monet trafiających do Chin. Lokalni kupcy i bankierze nie przyjmowali ich wyłącznie dlatego, że widnią na nich herb hiszpańskiego króla. najpierw sprawdzali wagę i jakość srebra, a następnie wybijali na moneierzający autentyczność. Takie oznaczenia nazywa się dziś chopmarks. Niektóre zachowane monety są pokryte dziesiątkami stempli, które niemal całkowicie zasłaniają ich pierwotny wzór. I właśnie to, że kupcy sami sprawdzali wagę i zawartość srebra sprawiło, że moneta o nominale ośmiu reali przez tak długi czas zachowywała swoją wartość. W historii władcy bardzo często zmniejszali zawartość srebra lub złota w monetach, zachowując ten sam nominał. Dzięki temu mogli wybić więcej pieniędzy z tej samej ilości kruszcu. W X wieku hiszpańscy królowie również stosowali takie rozwiązania. Tuli jednak głównie vejon, czyli drobny pieniądz używany na co dzień przez zwykłych mieszkańców Hiszpanii. Wejon był wykonany z mieszanki miedzi i niewielkiej ilości srebra. Z czasem srebra dodawano coraz mniej, a monet wprowadzono do obiegu coraz więcej. Efektem była bardzo wysoka inflacja. Znacznie trudniej było zrobić to samo z monetą ośmiorealową. Nie dlatego, że władcy byli uczciwsi wobec zagranicznych kupców. Po prostu międzynarodowy rynek natychmiast zauważyłby obniżenie jakości monety. Gdy Real trafiał na przykład do chińskiego kupca, był ważony, oglądany, a czasem nawet nacinany lub zadrapywany. Liczyła się nie pieczęć władcy, ale faktyczna ilość srebra. Gdyby korona zaczęła wybijać monety zawierające mniej kruszcu, zagraniczni kupcy szybko przyjmowali je po niższej wartości albo całkowicie odmówiliby ich akceptowania. Monety krążyły między państwami, które nie miały wspólnego języka, prawa, waluty ani zaufania do swoich władców. Dlatego jego wartość musiała być możliwa do sprawdzenia bez wiary w obietnice jednego państwa. Był jeszcze jeden powód, dla którego Hiszpanii opłacało się utrzymać wysoko jakość monety. Korona pobierała część srebra wydobywanego w amerykańskich kopalniach w formie podatku nazywanego królewską piątą. Oznaczało to, że około 1/5 wydobycia trafiała bezpośrednio do władcy. Gdyby hiszpańska moneta straciła zaufanie zagranicznych kupców, ucierpiałby również cały system, z którego korona czerpała ogromne dochody. Moneta ośmiorealowa stała się więc międzynarodowym sposobem przechowywania i przekazywania wartości, ponieważ opierał się na czymś fizycznym, co każdy mógł sam sprawdzić. Dzisiaj podobną funkcję w systemie finansowym pełni złoto. Nie oznacza to, że złoto zawsze rośnie, ani że powinno stanowić podstawę każdego portfela. Jest jednak często traktowana jako zabezpieczenie na okresy, gdy inwestorzy tracą zaufanie do walut, banków lub sytuacji gospodarczej. Osoba, która chce posiadać kruszec fizycznie, może kupić sztabki albo monety bulionowe. Trzeba jednak brać pod uwagę koszt zakupu przechowywania, ubezpieczenia oraz późniejszej sprzedaży. Inną możliwością są produkty notowane na giełdzie, które mają odzwierciedlać cenę złota. W Europie często są to ETC, czyli instrumenty dłużne zabezpieczone fizycznym kruszcem, a nie klasyczne fundusze ETF. Przykładami są Isheres Physical Gold oraz Xtrackers Physical Gold. Oba możesz kupić na XTB bez prowizji do 100 000 €. Przed zakupem trzeba sprawdzić między innymi opłatę za zarządzanie, sposób zabezpieczenia produktu, miejsce przechowywania złoto i ryzyko emitenta. Można też inwestować w spółki wydobywcze. Taką ekspozycję oferują na przykład produkty obejmujące firmy takie jak Newmont czy Barik. Trzeba jednak pamiętać, że akcje kopaln złota nie zachowują się dokładnie tak samo jak sam kruszec. Na ich wyniki wpływają również koszty wydobycia, zadłużenie, zarządzanie firmą, sytuacja polityczna i jakość konkretnych złóż. Ten materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej. Historyczne wyniki nie gwarantują podobnych rezultatów w przyszłości. Żadna waluta nie utrzymuje jednak dominującej pozycji bez końca. Początek upadku hiszpańskiej monety wiązał się między innymi z walkami o niepodległość hiszpańskich kolonii w Ameryce. W 1810 roku rozpoczęło się powstanie na terenie nowej Hiszpanii. Tak Hiszpanie nazywali wtedy swoje rozległe posiadłości w Ameryce Północnej i Środkowej, obejmujące przede wszystkim obszar dzisiejszego Meksyku. >> [parsknięcie] >> Wojny uszkodziły kopalnie i przerwały dotychczasowe szlaki transportowe. Wydobycie srebra mocno spadło, a Meksyk potrzebował wielu lat, żeby odbudować produkcję. W 1815 roku zakończył się również handel prowadzony przez galeony manilskie. Zniknęła więc jedna z głównych dróg, którymi srebrna moneta trafiała z Ameryki do Azji. W XIX wieku największe państwa stopniowo odchodziły od systemu, w którym wartość pieniądza była oparta jednocześnie na srebrze i złocie. Coraz większe znaczenie zyskał standard złota. Srebro stopniowo straciło rolę podstawy międzynarodowego systemu pieniężnego i coraz częściej było traktowane po prostu jako surowiec. W 1857 roku Stany Zjednoczone przestały uznawać zagraniczne monety za oficjalny środek płatniczy. Dotyczyło to również hispańskiego dolara, który przez dziesięclecia krążył obok amerykańskich pieniędzy. W samej Hiszpanii Real został ostatecznie zastąpiony przez PESTę w 1868 roku. Nazwa dawnej monety pozostawała jednak w potocznym użyciu jeszcze przez wiele lat. Pierwsza globalna waluta nie zniknęła więc w jednej chwili. Najpierw osłabił kopalnie i szlaki handlowe, później rozpadło się hiszpańskie imperium kolonialne, a na końcu zmienił się cały światowy system monetarny. Srebro, które przez stulecia napędzało handel między Europą, Ameryką i Azją, ustąpiła miejscu złotu. I choć dzisiejszy system finansowy działa zupełnie inaczej, potrzeba posiadania aktywa, którego wartość zależy wyłącznie od zaufania do jednego państwa nadal nie zniknęła. To już wszystko na dziś. Daj znać w komentarzu, czy podobają ci się takie treści.