Zrób sobie strategię [Budowa strategii inwestycyjnej]

Dzień dobry 15 Grudnia 2022 roku kup fundusz Live czyli kanał przeznaczony dla inwestorów funduszowych którzy mają różne pytania wątpliwości chcieliby poszerzyć swoją wiedzę czyli kanał dedykowany głównie dla ludzi którzy wybrali taki sposób inwestowania jak fundusze inwestycyjne zapraszam ja czyli Rafał Bogusławski i Grzegorz rapuk prezes skup fundusze SA Dzień dobry to platforma dzięki której można inwestować fundusze bez dodatkowych opłat tutaj w platforma nie pobiera żadnych opłat Co jest No dość atrakcyjną formą inwestowania Natomiast dzisiaj temat który wzięliśmy na tapet to jest Zrób sobie fundusz Zrób sobie strategię Zrób sobie fundusz to trochę bardziej skomplikowane Zrób sobie strategię Czyli co to jest strategia w jaki sposób ta strategia przekłada się na dodatnie stopy zwrotu albo jak poprawia sytuację inwestora jakie na jakie pytania warto odpowiedzieć dlaczego to jest ważne no i w ogóle czym jest ta strategia Jak można ją rozumieć tych pytań jest całkiem sporo Postaramy się opowiedzieć o tym jak my widzimy strategia Jak widzimy podejście do inwestowania Co rozumiem przez strategię natomiast też czekam oczywiście na pytania na wszelkie uwagi i postaramy się odpowiedzieć oczywiście na te pytania które będziemy znali odpowiedź Widzę że już trochę osób się zebrało to zapraszam bardzo serdecznie na nasz live [Muzyka] [Muzyka] No i oczywiście pytanie podstawowe strategie strategia Co to jest ta strategia w jaki sposób określić co już jest strategią co nie jest strategią bardzo często mówię też że pewien sposób działania czyli pewien algorytm czy procedura działania też już może być strategią i rozgraniczyłbym dwie rzeczy jeżeli mówimy inwestowaniu strategię inwestycyjną taką stricte inwestycyjną czyli na przykład wybieram jakiś sposób inwestowania na przykład inwestuje wyłącznie spółki walił albo inwestuje wyłącznie w obligacje długoterminowe amerykańskie na przykład to już jest strategia Tak to już jest część strategii natomiast jest jeszcze strategia działania w świecie inwestycji czyli to w jaki sposób ja będę podchodził do całego procesu inwestowania i to jest dużo ciekawsze znaczy dużo bardziej kosztowne też bym powiedział jeżeli czegoś takiego nie zrobimy Dlatego my się skoncentrujemy dzisiaj przede wszystkim na tej strategii działania czyli to co trzeba zrobić i w jaki sposób żeby zwiększyć sobie prawdopodobieństwo sukcesu bo to niestety jest tak że kiedy już zaczynają się problemy na rynkach To my najczęściej dopiero wtedy zaczyna się zastanawiać czy aby na pewno to co zrobiliśmy inwestując pieniądze to był ten właściwy ruch wykonany we właściwym czasie i to już jest trochę za późno Natomiast jeżeli wcześniej zaczynam rozmawiać sam ze sobą albo z kimś kto się zna na inwestowaniu i zaczynam opisywać tą strategię to jestem znacznie lepszej sytuacji więc dzisiaj chcemy poruszyć temat przede wszystkim tej strategii działania w świecie inwestycji oczywiście odniesiemy się też do konkretnych przykładów inwestycyjnych dodam że będziemy mówili o działaniu i jednocześnie o tym jak ważne jest utrzymanie tego działania to znaczy nie zaprzestanie tego tego procesu który sobie nakreśliliśmy na początku bo tak naprawdę strategia to jest nie tylko to działanie i ewentualnie w co inwestujemy czyli rodzaj strategii taki pod względem ryzyka i zysku Ale również ta dyscyplina która jest tym związana bo strategia przestaje być strategią przestajemy działać jeżeli przestajemy działać według tej strategii Czyli jeżeli nie trzymamy się tych założeń które sobie na początku określiliśmy i to jest bardzo ważny temat o którym Grzegorz mówi ponieważ najczęściej pokusę zmiany strategii albo zrobienia czegoś niekonwencjonalnego czego nie przewidaliśmy wcześniej to odczuwamy najsilniej właśnie wtedy kiedy to jest najgorszy możliwy moment żeby coś takiego zrobić tu mamy hasło oczywiście kiedy pojawia się stres nie mogłem podejmować racjonalnych decyzji te decyzje muszę podjąć wcześniej a potem je tylko realizować i konsekwencja w realizowaniu decyzji to jest ten kolejny krok to też właśnie ta wytrwałość w tym żeby nie zrezygnować ze strategii bo coś się wydarzyło na rynku czego nie przewidywałem wcześniej tylko konsekwentnie realizować strategię natomiast dlaczego muszę podjąć decyzję wcześniej Ja oglądałem sporo filmów o różnych katastrofach lotniczych jest Zresztą na Discovery jest taki taki cykl filmów i co ciekawe tam jak coś się Oczywiście jeżeli to nie jest bardzo gwałtownie zaskoczenia to najczęściej jest tak że pilot mówi do drugiego oficera żeby wziął podręcznik przestał działać Silnik numer 3 co w tej mądrej książce jest napisane i kiedy My przygotujemy się w taki sposób jak piloci są przygotowani do podejmowania decyzji to jest szansa że nie pominiemy jakiegoś ważnego elementu ale przede wszystkim jest panikujemy biorąc pod uwagę to co przygody w lotnictwie to nie wiem czy wszyscy pamiętają ale to było parę lat temu kiedy kapitan Wrona chyba o ile dobrze pamiętam nazwisko lądował na brzuchu na lotnisku Okęciu czyli bez podwozia znaczy na brzuchu samolotów na brzuchu samolotu tak potem się okazało że on znaczy nie on tak ale zapomnieli sprawdzić jednego bezpiecznika który był w pozycji wyłączony i to wystarczyło żeby podwoił się nie wysunęło pomimo tego że sprawdzali zgodnie z tą procedurą co powinni zrobić Ja tego nie zrobili straty dość potężne bo samolot praktycznie po takim lądowaniu nie nadaje się do użytkowania jeszcze na dwa dni zablokował na półtora dnia zablokował lotnisko natomiast my nie potrzebujemy w świecie inwestycji aż tak dokładnych podręczników które opisały nam wszystko wszystkie bezpieczniki które mogą nie zadziałać ale te najważniejsze elementy to jak najbardziej potrzebujemy i to co jest najważniejsze to że my musimy sobie na niektóre pytania odpowiedzieć jeżeli chcemy potem zachować spokój racjonalność działania zanim dopadnie na stres wcześniej czy później nas dopadnie jak wtedy będziemy próbowali znaleźć jakieś rozwiązanie to najczęściej to rozwiązanie nie będzie optymalne delikatnie mówiąc ale będzie wtedy sterowane naszymi emocjami a nie a nie jakąś logiką czy rozumem czy jakimś doświadczeniem rynkowym czy po prostu statystyką żeby wyłączenie emocji to jest właśnie to po co jest strategia właśnie strategia ma służyć wyłączenie emocji czyli ma spowodować że będziemy racjonalnie podejmować decyzje według jakiegoś założonego schematu czegoś sprawdzonego wcześniej a nie ad hoc w zależności od tego czy się boimy czy jesteśmy nastawieni na wzrosty nastawieni na jakiś spadki na jakąś katastrofę kierujemy się emocjami musimy to po prostu w tych strategii wyeliminować bo to jest właśnie strategia i to warto pamiętać że w momentach kiedy pojawia się panika na rynkach to większość ludzi odczuwa to samo jesteśmy wówczas bombardowani tymi najbardziej zniechęcającymi do inwestowania informacjami bardzo często ten natłok informacji takich negatywnych czyli straszą nas media potężnie potrafią nastraszyć To jest ten moment kiedy najczęściej to jest najgorszy moment żeby cokolwiek robić z naszą strategią Chyba że wcześniej Przyjąłem że na przykład właśnie w takich momentach kiedy popularnie się mówi że to leje się krew na rynku że ja na przykład zwiększam zaangażowanie w ryzykowna aktywa jeżeli potrafię to zrobić to Chwała mi ze względu na to że to jest przeciwko jakby naturalnym odruchom znaczy większość ludzi kiedy odczuwa lęk raczej nie jest skłonna czy nie jest w stanie działać to jest jedna z reakcji emocjonalne że jesteśmy albo zamrożeni albo Mamy chęć ucieczki a nie zwiększania zaangażowania ale patrząc z perspektywy czasu jeżeli mówimy o długoterminowym o inwestowaniu a tym mówimy to patrząc taki perspektywy powiedzmy dwudziestoletniej To właśnie te momenty kiedy wszyscy panikują to są te jedne z najlepszych momentów na to żeby tam zwiększyć trochę zaangażowanie jeżeli chodzi na przykład o fundusze akcyjne tutaj Przemek lew widzę Moja strategia jest inwestowanie minimum 10% swoich dochodów każdego miesiąca a przy spadkach nawet więcej Jestem konsekwentny O to już widzę że ktoś ktoś zna zaglądał do nas już wcześniej i wiesz generalnie prawdopodobnie właśnie do takiego konsekwentnie do takiego końca do takiej propozycji będziemy zmierzać to prawdopodobnie dzisiaj Ja się tylko dodam że że strategia nie jest tylko na czasy kiedy jest trudno Kiedy są jest Strachy ona jest również po to żeby nie wpaść w pułapkę takich chciwości kiedy rynki akcji rosną na przykład rynki akcji można powiedzieć jakieś długiej hossie jedna następuje przewartościowanie wielu rynków wielu spółek czyli wręcz całego w ogóle całego całego rynku w skali świata nawet i wówczas Dochodzą do nas takie emocje jak właśnie tak Chciwość czyli chęć zainwestowania bo już tyle i nie zarobili ja jak ja stałem z boku ja po prostu nie uczestniczyłem w tym ruchu No i w tym momencie pojawia się właśnie ta chęć zainwestowania większej kwoty na często na takich Górkach strategia też jest właśnie po to żeby uniknąć też takiej sytuacji czyli wtedy kiedy nam się wydaje że jest super kiedy trzeba inwestować a w rzeczywistości powinniśmy trochę ochłodzić głowę i trochę występować właśnie to co Grzegorz mówi bo ja skoncentrowałem się na tych emocjach negatywnych czyli właśnie lęk i próby reagowania wtedy kiedy się boję ale Druga strona medalu to jest euforia też jednym ze wskaźników tego jak ludzie funkcjonują w ogóle jak świat funkcjonuje to jest Chociażby to że takich fazach euforii to najczęściej wszyscy widzą przyszłość bardzo optymistycznie w Stanach Zjednoczonych sprawdzano jak miesięczniki czy w ogóle prasa która która nie jest związana ze związkami kapitałowymi kiedy się interesowała rynkami kapituowymi i są dowody Czy można sprawdzić także na przykład szef Amazona pojawił się na okładce time'a w takim miesięcznik który w Stanach Zjednoczonych się pojawia który nie jest dedykowany rynką finansowym pojawił się dwa miesiące przed szczytem hosty internetowej w 2000 roku i to się powtarza to znaczy w takiej fazie euforii my jesteśmy z kolei bombardowani przez Media że jest fantastycznie no po prostu tu nie ma się obawiać po prostu rynki mogą tylko rosnąć Im bardziej rosną tym bardziej Jesteśmy przekonani że to jest dobra inwestycja i wtedy warto też sięgnąć po ten podręcznik który zrobimy wcześniej żeby tam też było zapisane co ja robię Kiedy na przykład rynki wzrosły 50% w ciągu roku bo takie sytuacje też się zdarzają czy wtedy aby na pewno nie będę miał pokusy żeby odejść od swojego schematu działania swojej strategii która zakłada na przykład inwestowanie kwoty x co miesiąc i zacząć inwestować na przykład razy 3x No przecież jest tak świetnie to teraz zainwestuję trochę więcej szybciej zarobię potem będę mógł zrobić rebalansing portfela czyli część tych zysków przerzucę na portfele obligacyjne i będę miał zyski które będą zdecydowanie większe niż miałbym gdybym tego nie zrobił No Problem jest taki że jak robię to w fazie euforii rynkowej na rynkach akcyjnych to szansa na to że zarobię te dodatkowe środki które będę mógł później przekazać na fundusze dłużne raczej się nie pojawią znaczy pojawia się raczej straty O tutaj widzę wymyśliłem strategię żeby zyski nadwyżkę na ponad zainwestowane wpłaty z funduszy akcyjnych rolkować obligacje ale portfel na minusie więc nie wiem czy ten balancing działa to ten rok podkreślę że to jest pierwszy rok od 100 lat na rynku amerykańskim przynajmniej na pewno na innych rynkach Wydaje mi się że nie ale na rynku amerykańskim tak kiedy i rynek akcji i rynek obligacji długoterminowych straciły ponad 10%. nigdy w historii takiej sytuacji nie było i tutaj właśnie to co powinno zadziałać zazwyczaj ze względu na uwarunkowanie oczywiście z 2020 roku 2021 bardzo niskie rentowność obligacji nie zadziałało natomiast Wróciliśmy już do świata w którym stopy procentowe są zdecydowanie na innych poziomach też w perspektywy dla rynków akcji też są nieco inne niż na przykład były w 2000 pod koniec 2021 roku bo większość rynku weszła już fazy korekcyjne pytanie jak ona długo potrwają to jest zupełnie inny temat Natomiast jeżeli Patrzymy i na poziom rentowności i poziom stuprocentowych i na sytuację na rynku akcji to mało prawdopodobne jest żeby już nawet ten 2023 był podobny jeżeli chodzi o zwroty z różnych klas aktywów czyli sytuacja Kiedy tracimy i na portfelu obligacji dużo i na rynku akcji dużo Jest mniej prawdopodobna niż to że przynajmniej jedna z tych kasa aktywów trochę zarobi ale niezależnie od tego czy czy właśnie czy będzie lepiej czy będzie gorzej jakby to że w danym roku czy na początku tego co sobie wymyśliliśmy tak jak w przypadku tej tego tutaj tego pytania czy wpisu to nie znaczy ta strategia nie zadziała w przyszłości to po prostu jeżeli sobie postanowiliśmy robić właśnie tak jak pan Arek tutaj przedstawia i w pierwszym roku z tego nic nie wyszło No bo nie można było realizować zysków z części tej akcyjnej to nie znaczy że ta Strategia jest zła Ona po prostu zacznie działać w innym momencie to co też można wywnioskować z tego wpisu to jest to że tutaj mieliśmy do czynienia z jednorazowo jakąś większą inwestycją i która miała właśnie tak działać czyli tutaj nie Arek nie uwzględnia jakiś dopłat do tego portfela bo gdyby był uwzględniony dopłaty do portfelek jakieś regularne to właśnie można byłoby tym też sterować tą strukturę tego portfela budować właśnie dokonując tego rebalantingu w tym kierunku którego byśmy oczekiwali także to jest też jakiś taki wniosek z tego płynący że troszeczkę inaczej może wyglądać strategia dla portfela który już jest duży zbudowany i nie ma regularnych dopłat bądź te dopłaty są stosunkowo niewielkie względem tego już co zgromadziliśmy a inaczej Kiedy zaczynamy właściwie inwestycje bo to to tak naprawdę też dużo łatwiej jest zacząć inwestycje pewien paradoks właśnie że łatwiej jest zacząć inwestować ludziom którzy nie mają jeszcze tej tego zbudowanego kapitału na rynku kapitał powiedzmy na funduszach akcyjnych czy obligacyjnych jakichkolwiek niż osobom które już ten kapitał zgromadziły jest na tyle duży że to co się dzieje na rynku ma istotny wpływ na choćby na nasze emocje i No jakby dzisiaj wychodzimy z takiego założenia że chcemy dzisiaj zaproponować bardziej właśnie takie strategie dla osób które chcą zacząć inwestować czyli zbudować sobie strategię na początek niż nie skupiamy się może dzisiaj na takich strategiach w których ktoś ma już duży kapitał i rzeczywiście troszeczkę inaczej można tą strategię zbudować ale obiecujemy że wrócimy do tego tematu będziemy rozszerzać również te dyskusje w przyszłości na temat Właśnie takich strategii których ma których klient ma już dużo środków i jak się zachowywać w pewnych określonych okolicznościach Jak zbudować strategię dla takiego dużego już portfela ulokowanego choćby w funduszach w przyszłości wrócimy na pewno już z konkretnymi strategiami takimi już pokazanymi na rzeczywistych danych ale to stwierdzenie które się pojawiło wcześniej ta rozśmierze nie mogę zrobić relacjingu to też o tym mieliśmy mówić ale powiem już teraz w kontekście tego co tutaj widzimy na slajdzie że opis działań czyli część strategii że jeżeli rynek akcji spada 20% kupuję dodatkowe 10% funduszy akcji to w odniesieniu do takiej strategii która jest dość popularna czyli 40% portfela akcyjnego 60% obligacyjnego i teraz mogę przyjąć strategii że jak rynek spadnie 20%, Czy moje fundusze tutaj też warto odpowiedzieć na pytanie kiedy wykonuje transakcje Co oznacza ten spadek 20% Czy moje fundusze czy indeks który śledzę natomiast tą decyzję wtedy podejmuje i zmieniam alokację to znaczy zwiększam o 10 punktów procentowych fundusz akcji czyli Jeżeli nie dopłaca nowych bo to też jest taka Strategia jest możliwa do zrealizowania Czyli mam wtedy 50% akcji i 50% obligacji I co jest ważne to odpowiedzieć sobie na te pytanie Jeżeli taką strategię przyjmuje historycznie pomimo tego że przyjmuje się że po spadkach o 20% to wszyscy mówią że to jest to oznacza że rynki akcji wchodzą w bessę to historycznie na przykład na rynku amerykańskiego to najgorszym momentem wychodzenia z rynku historycznie to jest moment w którym wychodzę po spadkach o 20% powyżej 20%, bo większość korek znacznie więcej Kordek kończy się gdzieś w obszarze do 27%. ja to sprawdzałem kiedyś jak to wygląda niż później spadki 50%, oczywiście za pewien czas Pojawia się wielki kryzys finansowy i wtedy ta strategia wydaje się słuszna Natomiast w dłuższym dystansie Absolutnie nie i warto sobie odpowiedzieć na pytanie nie tylko co zrobię Jeżeli już przyjąłem takie tak takie założenie że o 10 punktów procentowych zwiększę ekspozycję na akcję po 20% spadku Ale co kiedy będzie kolejne 20% spadku czyli od szczytu rynek spadnie 36%, tak bo to jest 20% potem 20% od tej mniejszej wartości to będzie 36%. czy zwiększam dalej lokację na przykład przechodzę na portfel 40%, 60% akcji 40% obligacji czy nie robię nic i co zrobię Jeżeli to się jednak okaże scenariusz w którym rynek spadnie kolejne 20%, Czyli to już będzie spadek od szczytu ponad 50%. i na te pytania powinien sobie odpowiedzieć zanim taką strategię zaczyna realizować bo jest też strategią to że nic nie robię po prostu mam udział 40% akcji 60% obligacji nie reaguje w ogóle co się dzieje na rynkach tylko dopłacam sobie co pewien czas w równych proporcjach pieniądze do fundusz tak bo tu przynajmniej przedstawił strategię taką już dosyć No można powiedzieć bardziej złożoną czyli działania pod wpływem tego co się dzieje na rynku i teraz ważne jest nie tylko to żeby te działania sobie wymyślić tylko właśnie żeby je móc z konsekwentnie wprowadzać w życie Czyli jeżeli to o 10-20% to kupuję ale trzeba sobie dalej powiedzieć co dalej robię tak jeżeli dalej to spada czy to kupuje czy nie dokupuje Czy w którym momencie ewentualnie jakie ruchy wykonuje dopiero wtedy to będzie strategia dopiero wtedy będziemy mieli jakiś ogólny i taki już konkretny obraz tego naszego postępowania w przypadku jakiś scenariuszy rynkowych Jeśli my tylko osoby powiemy że będę dokupywał jak będzie taniej będzie spadało to trochę za mało to trzeba sobie jeszcze to jakoś dokładnie do określić skwantyfikować tak żeby to rzeczywiście było takim odruchem już potem że robię to i to bo stało się to i tamto jeżeli my tego sobie nie ustalimy na początku No to będziemy znowu takiej w takiej sytuacji w której będziemy się zastanawiać czy aby to jest dobry moment na kupno czy na sprzedaż i i być może ominie nas pewna jakaś okazja bo się bo się będziemy wywali Jeśli my sobie to w strategii ustalimy i nakażemy wręcz robić to w sposób automatyczny wtedy to zadziała i raczej z tego na przyszłość będziemy mieli korzyści Jeśli tego nie zrobimy ryzykujemy to że strategia po prostu nie będzie realiz i tutaj im dokładnie mam określone Te kroki tym lepiej bo każdy z nas ma mniejszą lub większą skłonność do tak zwanego kombinowania czyli w momentach kiedy powinienem realizować swoją strategię i wiem to z własnego doświadczenia to co się dzieje na rynku Powiedzmy że mam bardziej złożoną strategię niż ta o której teraz mówimy Ale powiedz pojawiają się pewne sygnały rynkowe i teraz powinienem wykonać transakcję ale mówię a jeszcze się pojawią jakieś informacje bo będzie na przykład posiedzenie feduk To poczekam i zamiast realizować to co sobie zapisałem wcześniej to po prostu czekam i najczęściej jak poczekam To okazuje się że muszę podjąć tą samą decyzję tylko w gorszych warunkach więc jeżeli mam to spisane punkt po punkcie to mam przewagę co najmniej nad jeżeli mówimy o indywidualnych inwestorach to myślę że mam przewagę na 80 albo 90% inwestorów tego nie robi dlatego te 80-90% inwestorów potem wpada w pułapkę emocjonalną to znaczy oni wcześniej nie poświęcili na to powiedzmy godziny czy dwóch żeby to przemyśleć godzina w zupełności wystarcza żeby sobie przemyśleć krok po kroku do tego nie potrzeba zaawansowanej wiedzy finansowej to trzeba po prostu napisać sobie OK Mam taką strategię i ją realizuje krok po kroku I co ja powinienem wiedzieć i co robi strategię tutaj kolejny slajd czyli pierwsza to jest kwestia może kwota którą wpłacam 10% swojej pensji fantastycznie czy ta kwota będzie rosła w miarę wzrostu moich wynagrodzeń Pewnie tak ale mogę przyjąć na przykład to jest 200 zł 500 zł 1000 zł i trzymam się tego powinien też mieć moment określony w którym zaczynam zastanawiać się jaką kwotę dalej inwestować też powinienem sobie w tym punkcie uwzględnić co zrobię Jeżeli na przykład moje dochody się zmniejszą czy na pewien czas zawieszam swoją strategię czy nie mimo wszystko będę kontynuował zakup na przykład funduszy akcyjnych drugi punkt jak robimy jak działamy Czyli jak składamy zlecenia Czy to są stałe zlecenia Czy za każdym razem sam składam zlecenie Jeżeli sam składam zlecenia to kolejny punkt wybieram konkretny dzień zmierzamy do tego tutaj pokazujemy że im precyzyjni określę nie samą strategię tylko kroki które muszę podjąć czyli operacyjne działanie To brzmi trochę naukowo ale chodzi o to że po prostu mamy opisane że tego dnia podejmuje taką decyzję i to robię tym prościej będzie mi się odnaleźć w świecie inwestycji tym mniejsza szansa że zagubię się w świecie emocji Kiedy będą się różne te rzeczy działy na rynkach a one najczęściej się dzieją wtedy kiedy najmniej się tego spodziewamy No właśnie bo to trzeba to co Rafał też napomknął o tym możliwie utraty pracy bo z reguły to jest tak że jeśli jest załóżmy kryzys gospodarczy i akcje spadają jest nas silna przecena Można by powiedzieć okazyjna do kupowania właśnie akcji i w momencie w tym momencie tracimy załóżmy tracimy całkowicie źródło dochodów czyli tracimy pracę Czy często właśnie idzie w parze z okresami właśnie kryzysu gospodarczych czy spowolnienia gospodarczego to właśnie wartość sobie teraz odpowiedzieć na pytanie czy czy my nie powinniśmy właśnie wtedy zostawić sobie jakiś Taki bufor gdzieś z boku nawet jeżeli nie odkładaliśmy wszystko na bieżąco nie kupowaliśmy za wszystko funduszy Czy warto sobie zostawić taką Taki bufor jeszcze czy taki część środków które właśnie w tych momentach powinna być zainwestowana Jeśli tego nie nie chcemy nie robimy to być może właśnie w tej strategii powinno być taki element który w tym momencie nakazuje Czy jakby zmusza nas do rybalancingu czyli do przerzucenia część z części tej bezpiecznej do części bardziej właśnie ryzykownej która się akurat mocno przeceniła to są te elementy które trzeba sobie do określić bo im więcej ustalimy tych z tych szczegółów tych z tych stanów takiego działania tym rzeczywiście ta strategia będzie działała lepiej i będziemy się będzie nam się Łatwiej trzymać i więcej po prostu zarobimy i nie będziemy musieli się zastanawiać wtedy kiedy że coś rzeczywiście się będzie działo i odkładać jakąś decyzję na później i to oczywiście tutaj też te inne założenia które muszą być wprowadzane do strategii to ilość tych założeń dodatkowych może być bardzo może ich być dużo może ich być Zdecydowanie więcej niż trzy cztery tylko warto o tym pamiętać że im więcej różnego rodzaju kryteriów wprowadzam tym trudniej potem to zrealizować Więc strategie takie które działają powinny być dość proste i tutaj zmierzamy w stronę takiej strategii która polega raczej na inwestowaniu stałej kwoty to znaczy inwestowaniu w określone rynki wybrane rynki akcji czy obligacji stałej kwoty co miesiąc co kwartał co miesiąc jest sensowniejsze albo ze względu na to że większe prawdopodobieństwo że średnie ceny zakupu będziemy je trakcyjne ze względu na to że historia pokazuje że zarówno na rękach obligacji jak i na rynkach akcji taka Strategia jest dla długoterminowych inwestorów znacznie bezpieczna znacznie więcej większe prawdopodobieństwo jest tego że w perspektywie tych powiedzmy dwudziestu lat 15 lat będzie taki okres gdy zarobimy pieniądze jeżeli mamy inne strategie na przykład inwestowania wszystkiego od razu albo strategię polegające na przykład na poszukiwaniu okazji inwestycyjnych to prawdopodobnie wcale nie jest dużo większe bo tutaj wykadają się bardzo istotne obciążenia takie psychologiczne znaczy niewielu niewiele osób jest w stanie faktycznie reagować tak jak powinien reagować i to są to są rzeczy dotyczące takiej strategii dość prostej inwestycyjnej natomiast też te rzeczy warto pamiętać że najlepiej gdyby one były proste i spisane przez nas już wcześniej zanim zaczynamy przystępować do realizacji jakiejś strategii proste i zrozumiałe tak żeby to rzeczywiście wiedzieć co to oznacza co sobie w tej strategii określiliśmy i jak największe automatyzacja Czyli jeśli postanowiliśmy że będziemy przelewać środki danego dnia daną kwotę No to prościej po prostu zrobić stałe zlecenie w banku i rzeczywiście żeby to się robiło automatycznie żebyśmy nie musieli pamiętać zastanawiać się czy to jest dobry moment czy niedobry moment bo to w rzeczywistości tak właśnie będzie wyglądało jak będzie bezce się pogłębiała to zamiast kupować bo jest taniej to my będziemy się zastanawiali czy trzeba by na pewno to jest warto kupować bo przecież zaraz skończy się świat gospodarki się wyłożą i nie wiadomo co się złego stanie to z reguły właśnie w tych najtrudniejszych momentach takich emocjonalnych kiedy ten strach jest największy to jest największa Okazja zawsze do tego żeby inwestować a nie zastanawiać się czy warto bo w dłuższym terminie właśnie to te dni te okresy kiedy tak mocno kupujemy wtedy kiedy tak mocno spadło dają na tym właśnie ten potężny potężną przewagę nad tymi średnimi rynkowymi gdzie gdzie średnio można zrobić 8% a dzięki temu że my potrafimy podjąć decyzję właśnie trudne w tych okresach najtrudniejszych emocjonalnie No to właśnie my mamy szansę wtedy te bić te Średnie bo jeżeli nie będziemy kupować właśnie po takich przy takich okazjach No to po prostu no nie musimy kupować drożej No i to są rzeczy które warto też brać pod uwagę że jeżeli próbujemy tak takich aktywnych sposobów zarządzania to niestety też narażamy się na okresy w których będziemy tracili do rynku bo nie jesteśmy w stanie wszystkiego przewidzieć ten Peter Lynch to taki bardzo słynny zarządzający jak z szwandami powiedział że więcej pieniędzy Utracono nie zarobiono czekając na korekty rynkowe albo bojąc się takich pogłębienia korek niż wtedy kiedy te korekty przychodziły i to historia potwierdza czy też widać po napływach do funduszy że ludzie bardzo często jak trwa Hossa to starają się poczekać na korekty korekty nie przychodzą i kupują wtedy kiedy rynek się jeszcze przyspiesza i to Najczęściej wtedy ten czas kiedy później pojawia się korekta warto o tym pamiętać że próba przewidywania rynku to też jest ryzyko to znaczy to jest ryzyko polegające na tym że nie wykorzystam w pełni hossy a będę próbował na przykład zredukować swoją ekspozycję w ryzykowna aktywa wtedy kiedy pojawia się bezsa to jest dodatkowo obciążenie to wymaga czasu tutaj jakie decydujące podjąć jakie decyzje podjąć budując strategię Czyli już bardziej konkretnie na jakie pytania warto sobie odpowiedzieć to pierwsza to pytanie już o tym zacząłem mówić jak bardzo aktywna powinna być czy może być ta moja strategia może być bardzo aktywna tylko warto o tym pamiętać że im bardziej im chce być bardziej aktywnym inwestorem tym więcej czasu muszę poświęcić na takie inwestycje bo można sobie zmieniać fundusze co dwa tygodnie tylko jeżeli to będzie na podstawie mojego przeczucia albo rzutu monetą to najczęściej wyniki nie będą satysfakcjonujące samo monitorowanie rynku tego co się dzieje w gospodarce To też jest czas który muszę zainwestować jeżeli jestem skłonny ponieść ten koszt przede wszystkim jeżeli chodzi o czas to faktycznie mogę mogę sobie spróbować takich strategii aktywnych natomiast warto pamiętać że tam jest potrzebna też pewna wiedza już o gospodarce ekonomii Im bardziej aktywna strategia u osób mieli doświadcz tym większe ryzyko że no że inwestycje będą niefektywne wręcz stratne Bo ja też tak obserwuję choćby na naszej platformie zachowania zbiorcze klientów że jest taka właśnie taka niektórzy mają po prostu w sobie takie taką konieczność robienia pewnych zmian w portfelu kiedy coś się dzieje kiedy im się coś wydaje I zauważyłem że im bardziej aktywni są klienci tym No niestety ten wynik jest słabszy i można by powiedzieć że im mniej aktywny Jestem tym mam większą szansę zarobić długim terminie Im bardziej zaczynam w tym portfelu mieszać kupować sprzedawać i najgorzej jeszcze kieruje się jakimiś historycznymi wynikami funduszy to przez ostatniego miesiąca tym bardziej narażam swój portfel na straty jeśli ja potrafię prognozować i bo jest zmiany z wynikają z tego że ja oczekuję jakichś zmian w perspektywie miesiąca dwóch to tego rodzaju aktywność jeszcze ma jakiś sens ale jeżeli ja zmieniam fundusze bo ostatnio jeden albo drugi zarobił więcej od innych i dlatego go kupuje No to bardzo często właśnie kupuje go na górce przynajmniej na lokalnej tak to też jest pułapka taka że inwestorzy bardzo często zmieniają swoje spojrzenie na rynek w miarę tego jak rynek rośnie albo spada to znaczy stają się optymistyczniejsi kiedy rynek rośnie a kiedy spada stają się bardziej pesymistyczni i warto mieć tego świadomość znaczy po prostu pasywne strategie mają zaletę takie określone na początku na przykład stały podział pomiędzy funduszami akcyjnymi i obligacyjnymi jest całkiem sensownym sposobem inwestowania w dodatku jeszcze stała kwota wpłacana na inwestycje natomiast też warto przejść do punktu drugiego Czyli jak wybieramy fundusze jednym ze sposobów kryterium do Borów funduszy które będą inwestował jest sprawdzenie Jak zachowują się fundusze spod jednego parasola czyli parasol to jest to są te fundusze które są w jednym TFI i mają dzięki temu że są pod parasolem nie muszę płacić podatku znaczy dopóki poruszam się pod parasolem i dokonuje zamiany pomiędzy funduszami które są pod parasolem nie płacę podatku płacę go dopiero na koniec Kiedy wychodzę inwestycji to przy długoterminowych inwestycjach naprawdę ma sens i warto popatrzeć na te fundusze a natomiast fundusze które wybieram skutera sola to warto sprawdzić Jak zachowywały się te fundusze w perspektywie historycznej wyniki na przykład za trzy za pięć lat nie z ostatnich dwóch trzech miesięcy tylko jak ten fundusz który chce inwestować danego TFI zachowywał się na tle rynku jeżeli przez większość kwartałów ten taki takie fundusze są w pierwszym albo drugim kwartalu czyli powyżej połowy stóp zwrotu dla grupy to prawdopodobnie ta Strategia jest budowana konsekwentnie i prawdopodobnie ta strategia pozwala dłuższej perspektywie dla takiego funduszu zakładać że tam nie będzie bardzo dużych negatywnych niespodzianek są fundusze które pewnych okresach przyspieszające okolicznościach są na pierwszym miejscu jeżeli chodzi o wyniki na przykład przez dwa albo trzy kwartały natomiast jak popatrzymy na okres pięcioletni to wygląda dużo gorzej więc jest jedno z kryteriów na które warto spojrzeć stabilność wyników w stosunku do funduszy z grupy tutaj to jest jeden z elementów których brałem to brać pod uwagę jeżeli wchodzę w jakiś parasol znaczy do jakiegoś TFI wpłacam pieniądze to warto zobaczyć jak wszystkie te fundusze pod parasolem się zachowywały które mnie interesują Czyli jeżeli Tam jest kilka funduszy akcyjnych kilka funduszy obligacji to warto zobaczyć co ja potencjalnie mogę wybrać jaki będę miał możliwości na przykład w przypadku realokacji części środków rebalancingu co ja będę mógł wybrać przechodząc na przykład z funduszy akcyjnego na fundusz obligacyjny jest jeszcze taka możliwość że inwestuje w parasol który na przykład zbudowany jest z funduszy indeksowych czyli polegających na pasywnym inwestowaniu przez fundusze środków klientów które mają zerwać konkretny rynek konkretny indeks wówczas jakby Odrzucam to ryzyko czy możliwość zarobienia więcej bądź straty w stosunku do innych funduszy jeśli fundusz aktywny tylko skupiam się na funduszu pasywnym który ma zwróci kiedyś dany rynek i takie na przykład inpostetu parasoli PZU pozwala rzeczywiście dosyć szeroko zbudować sobie ten tą alokację na świat poprzez te fundusze które są w ich ofercie i rzeczywiście nie zastanawiam się wtedy czy te fundusz jest lepszy gorszy jak on wygląda na tle innych w historycznie tylko rzeczywiście buduje go z rynków a nie a niewłaściwie z funduszy bo te fundusze tak naprawdę jest nie dają rynek to jest też taka dla tych mniej doświadczonych którzy mają trudność z analizowanie porównywanie ze sobą funduszy to jest też taka metoda ułatwienia sobie życia czyli skupienie się na funduszach indeksowych odwzorowujących rynki tutaj jako komentarz się pojawił przed chwilą networ kluczowy przez strategiach jest według mnie zakładanie stop losów czy to fizycznie na rachunku czy też mentalnie w przypadku FIO odpowiednią i potem przesuwając górę jeśli rośnie i to już nie jest strategia inwestora długoterminowego tylko to jest strategia spekulanta jeżeli mówimy o stoplossach to Po pierwsze fundusze są słabym instrumentem do stawiania stop losów to znaczy powinna to być raczej giełda ewentualnie tfy ponieważ jeżeli ja dostaję sygnał sprzedaży powiedzmy fundusz spadł Przyjąłem że 15% spadku to jest dla mnie 100 plus to ja nie mam wpływu na to Po jakiej cenie Sprzedam Jeżeli był to marzec 2020 to po sygnale który został wygenerowany że fundusz stracił 15% położyłbym zlecenie sprzedaży zrealizowałby się prawdopodobnie dwa dni później i być może miałbym już 25% z trasy bo takie były zmiany Więc jeżeli chcę w ten sposób funkcjonować to raczej nie poprzez fundusze fundusze strategie stoplossa tak czy dywersyfikacji portfela można zbudować poprzez właśnie traktowanie różnych rodzajów aktywów jako ograniczenia ryzyka całego portfela czyli ja mogę na przykład zainwestować 3% swojego kapitału w bardzo Ryzykowny fundusz jeżeli ten fundusz zarobi 100%, fantastycznie to nie oznacza że wcale że ja powinienem z tej inwestycji wychodzić Natomiast jeżeli stracę 2/3 co więcej niż połowę to też nie oznacza że powinienem coś robić jeżeli chodzi o taką inwestycję dlaczego Bo cały portfel został zbudowany tak żeby ta inwestycja nie zniszczyła mnie jeżeli chodzi o kapitał czyli moje straty jeżeli to nie jest tak że ja mam 100% portfela w takiej takiej inwestycji to moje Straty będą ograniczone oczywiście to boli oczywiście To zmniejsza w dłuższym dystansie też stopę zwrotu natomiast to jest sposób działania takich długoterminowych inwestorów którzy budują port są takie raporty które są co rok pokazywane jak Milionerzy czyli te osoby które mają ponad milion dolarów płyn aktywów inwestują i oni mają podział portfela najczęściej to się zmienia tam o kilka punktów procentowych ale to jest powiedzmy 1/3 akcje 30%. to są obligacje fundusze obligacji długoterminowych powiedzmy też jest 20%. kilkanaście procent gotówka nieruchomości kilkanaście procent to się to się w ciągu lat zmienia Natomiast generalnie oni cały czas mają i gotówkę mają i akcję mają i nieruchomości i mają obligacje i te fundusze są zróżnicowane i oni wcale nie sprzedają ci bogaci nie sprzedają swoich inwestycji w momencie kiedy pojawia się na przykład załamanie takie jak było w 2008 9 roku tylko Wprost przeciwnie oni część nie wykonuje żadnego ruchu natomiast część zwiększa zaangażowanie na rynku akcyjny znaczy uważają że po spadku o 50% prawdopodobnie jest to że w perspektywie 10 lat zarobią jest całkiem istotne i nie interesuje ich specjalnie to co się wydarzy za kilka miesięcy więc Oni nie muszą mieć 100 plus na rynku akcji Jeżeli mam 100 plosy ustawiane poprzez na funduszach to najczęściej będą to bardzo złe decyzje znaczy w dłuższej perspektywie to nie jest sposób na budowanie kapitału Nawiązując jeszcze do tego właśnie tych stoplosów i spekulowaniu na załóżmy nawet na funduszach to warto sobie przynajmniej na początku Każdy ma jakąś skłonność do tego żeby jednak coś robić żeby No starać się wykorzystywać jakieś okazje czyli tą aktywność jakąś zachowywać z drugiej strony właśnie okazuje się że historycznie najlepiej nic nie robić tylko regularnie inwestować i wręcz kupować wtedy kiedy z reguły mam ochotę na sprzedaż jest rozwiązanie takiego problemu po prostu powinniśmy zbudować sobie dwa portfele jeden portfel właśnie taki strategi który właśnie budowany jest na długim terminie które pozwala rzeczywiście gromadzić ten kapitał regularnie inwestować zgodnie ze strategią jakąś tam właśnie taką bardziej pasywną i ewentualnie właśnie zostawić sobie tą część jakąś tego portfela nie wiem 10 15%. w którym będziemy dokonywać większej ilości ruchów większym aktywność wykazywać i to też jest jakiś taki sposób wyjścia jakby z tego takiego cringe'u i tej takiej konieczności działania i wówczas będziemy mogli też sobie z po jakimś czasie porównać te wyniki tak naprawdę co było mądrzejsze czy właśnie ta strategia pasywna i nierobienia jakichś zbyt dużej ilości ruchów czy właśnie ta aktywna Ja podejrzewam że w 90 ponad % przypadków okaże się że lepiej było nic nie robić niż zbyt często zmieniać skład portfela pojawiają komentarze Co się stanie jak fundusz spadnie inwestycja straci 50%, albo ja nie dopuszczam Ja osobiście nie dopuszczam ostatni 50 procent oczywiście jakbym miał cały portfel zainwestowany na przykład w skarby spółek wzrostowych to po dwóch trzecich 70% spadku No to generalnie to w zasadzie odbudowanie takiej kapitału po takiej stracie jest niemożliwe Natomiast my mówimy o budowaniu długoterminowych portfeli i podjęciu decyzji znaczy mam główną część portfela mam w miarę bezpieczną to znaczy tam może się powiedzmy 40% portfela to są aktywa które nie będą traciły nawet przy negatywnym scenariuszach gospodarczych czyli to jest najczęściej rynek dług dłużny i jeszcze w dodatku nie ma tam bardzo długoterminowych obligacji i to komis zapewnia stabilność portfela później jeżeli mówię o części akcyjnej to też mam fundusze o różnych poziomach to znaczy nie nie wszystko muszę inwestować w takie fundusze które są założenia bardzo ryzykowne Można oczywiście ryzykować wszystko spółki wzrostowe Natomiast jeżeli pomylę się jeżeli chodzi o Timing to to może być tak że faktycznie będę musiał odrabiać 100%, żeby tą stratę 50% odzyskać Natomiast jeżeli wybieram spółki Value to z założenia tam zmienność jest mniejsza to znaczy musiał być kolejny wielki kryzys finansowy żeby te spółki straciły 50%. jak popatrzymy historycznie na wykresach bezsytu po prostu te spółki traciły mniej i bilans czy zbalansowanie takiego portfela powinno polegać Właśnie na tym że nawet jeżeli taki fundusz który miał być dodatkowym zyskiem on straci Zdecydowanie więcej to nie stanowi znaczy to nie nie podważa całe moje strategii Natomiast jeżeli zaczynam wstawiać stop losy na przykład nie wiem 15% spadku i ja wychodzę z rynku to warto sprawdzić ile razy w historii na przykład nie wiem chociażby tego funduszu Skarbiec spółek wzrostowych Ile razy po 15% spadku miałbym sygnał sprzedaży Ile razy później nie mógłbym odkupić tego poniższych cenach ja tego nie sprawdzałem bo teraz się to pytanie pojawiło ale Zakładam że takie sytuacje były historycznie jak oceniamy to co się wydarzyło na rynku to wszystko wydaje się proste natomiast jak zaczynam podejmować decyzję to warto uwzględnić to że bardzo często w czasie hossy na rynkach akcji pojawiają się korekty w poszczególnych segmentach rynku które przekraczają 20% korekty pomimo tego że niektórzy mówią też z bessa to są tylko korekty 15-20% na rynku amerykańskim to jest sytuacja w zasadzie standardowa że w czasie hossy takie momenty na rynku były więc znowu wchodzę w taką pułapkę że OK teraz po tym co się wydarzyło na rynku to wydaje się że stoklosy to jest najważniejsze rzecz jeżeli chodzi o inwestycje ja uważam że nie w dłuższej perspek ważniejsze jest to żeby mieć dobrze poukładany portfel czyli nie mieć bardzo ryzykownych tych najbardziej ryzykownych aktywów spółki wzrostowe są najbardziej zmienne historycznie to zadowolony okres można wziąć dane i będzie to widać i po prostu zbudować portfel który nawet jeżeli przyjdzie bezsa to nie spowoduje że ja nie będę miał kapitału jeżeli nadal zachowuje strategię którą na początku Zbudowałem w miarę sensowną to jestem w stanie odbudować wyniki Bo straty na takim portfelu będą powiedzmy kilkunastoprocentowe jeżeli ten portfel jest zbudowany i z funduszu obligacyjnych i z funduszy akcyjnych tutaj zacharyzoria wyraża wątpliwość czy w ogóle czy kupowanie wtedy kiedy akcje przy fundusze spadają ma sens i że to jest tak zwane średnianie w dół co nie powinno być wskazane tak Cytuję tak znaczy ja się z tym nie zgadzam bo bo jeżeli rzeczywiście się jakby mentalnie przypniemy do takiego właśnie podejścia że my próbujemy uśredniamy sobie oszukujemy się że uśredniając sobie cenę nabycia powodujemy jakieś lepsze lepsze poczucie to rzeczywiście to może nie mieć sensu ale jeżeli popatrzymy na to w ten sposób że to nie jest nie tyle jest uśrednianie co po prostu kupowanie jakiegoś aktywu czy funduszu czy jakiś akcji Po prostu po dużo niższych cenach niż kupowaliśmy to wcześniej wierzyliśmy w daną spółkę w dany rynek tak I teraz ten rynek obsunął się o Powiedzmy 30%, a my tracimy w niego wiarę mówimy No teraz nie będę kupował właśnie Poczekam aż znowu urośnie znowu będę kupował na górce to jest trochę bez sensu właśnie jeżeli Wierzymy w coś i Wierzymy w drugim terminie że rynki załóżmy rynek amerykański będzie będzie rósł tak że za 10 za 20 lat będzie dużo wyżej niż jest obecnie No to jeżeli kupujemy to po niższych cenach bo spadło No to dokonujemy racjonalne inwestycji jeżeli My nie kupujemy tego po spadkach to znaczy że my nie postępujemy racjonalnie i czy my to nazywamy uśrednianiem czy wykorzystywaniem okazji bo to jest inna kwestia ja nie lubię tego wezwać uśrednia nie Nie uważam że samo to się nie uśrednianie No jakby powoduje Takie negatywne skojarzenia że jakby to jest taka obrona przed na naszego umysłu przed jakimiś takimi złym samopoczuciem Ja po prostu mówię że kupowanie tego samego nawet co mamy w portfelu po niższych cenach jest po prostu okazją inwestycyjną a nie uśrednianie to co ja bym tu rozgraniczył strategię takie dotyczące rynku akcji Bezpośrednio bo faktycznie uśrednianie w przypadku kupowania bezpośrednio akcji konkretnej spółki może być niebezpieczna bo nigdy nie wiemy czy ta spółka nie zbankrutuje W przypadku jeżeli kupujemy fundusz który inwestuje na przykład w Stanach Zjednoczonych Albo jeszcze lepiej na rynkach rozwiniętych tak Czyli mam z założenia zdewayfikowany portfel to wtedy nie traktował tego jak uśrednianie ceny Ja po prostu z perspektywie kilku lat czy kilkunastu lat ja mam traktuję to jako promocyjną wyprzedaż bo kupuje część gospodarki to znacznie atrakcyjniejszych cenach w promocja była niż kupowałem wcześniej czy ten to zakupowałem akcję funduszy akcyjne wcześniej po powyższych wycenach czy to był błąd no nie Nie wszystko da się przewidzieć Zresztą Zakładam że będę inwestował tam w perspektywie 15 lat Jeżeli kupuje taniej to fantastycznie no po prostu zwiększam swoją inwestycję więc tutaj znowu mieszamy dwa pojęcia czy dwa style inwestowania inwestowanie długoterminowe które polega na tym że w zasadzie większość przeceń na rynku akcji A jeszcze bardziej na obligacjach Traktuje jako jako okazję promocje i spekulowanie kiedy faktycznie uśrednianie ceny i zwiększanie zaangażowania w spółkę która spada może być bardzo niebezpieczne ze względu na to że pojedyncze spółki są zdecydowanie bardziej ryzykowne niż na przykład cała gospodarka znacznie bezpiecznie jest kupić cały z punktu widzenia potencjalnego ryzyka fundusz inwestujących cały rynek amerykański niż fundusz niż konkretną konkretną spółkę i warto o tym pamiętać Podaj przykład skarbca wzrostowych SSW to tak ci którzy mają ten fundusz to wiedzą o co chodzi ale no nie wszyscy No i rzeczywiście jego to jest te spadki które miały miejsce w ostatnich kilkunastu miesiącach one są powalające one są rzeczywiście spektakularne oczywiście nie nie między innymi albo głównie dlatego że takie były przedmiot inwestycji tego funduszu czyli spółki technologicznoamerykańskie które rzeczywiście no wyceny miały bardzo wysokie na ostatniej choć rzeczywiście mocno Porosły i no i po zakończeniu hossy zaczęły bardzo mocno spadać ale to jest jakby niezależnie od tego co o czym mówimy rzeczywiście z perspektywy kogoś kto sprzedał ten fundusz po 20% spadkach mówienie teraz No że teraz sobie go kupię 70% znaczy 50 jeszcze jeszcze niżej niż sprzedałem No to jest fajne rozwiązanie tylko pytanie jest czy rzeczywiście kupię ten fundusz i czy ten przykład takiego właśnie ekstremalnego czy taki ekstremalnej ekstremalnego zachowania się funduszu jest jakby dobrym obrazem czy Przykładem tego jak jak ja postępuję bo to spadaj że do 70% na rynku funduszy czy w ogóle funduszu No to są bardzo ekstremalne przypadki i co do zasady nie nie stosowałbym tutaj tej samej logiki jak w przypadku funduszy załóżmy akcji amerykańskich zwykłych spółek takich drucików czy czy ze standar and puls 500 bo one po prostu inaczej tam spadek funduszu 70% zacząłby od dramatyczną sytuację gospodarki amerykańskiej czyli naprawdę globalny porządny kryzys i być może w takich okolicznościach można by się zastanawiać czy czy nie należałoby właśnie wychodzić i jeszcze czekać i kupować rzeczywiście po jakiś potężnych spadkach Ale w rzeczywistości takie rzeczy rzadko zdarzają żeby fundusz spadał aż tak mocno jeżeli spada 30-40% to są rzeczywiście bardzo już duże Spadki i z reguły gdzieś wokół tych ekstremalnych właśnie to jest to ekstrema takie najczęściej spotykane kiedy właśnie z fundusz spłata 30-40% i tutaj znaczy to pytanie o czym rozmawiamy bo rozmawiamy o tym co co canne Manda opisuje w książce Pułapki myślenia że analizujemy sytuację Kiedy już wiemy jaka miała miejsce to znaczy co się wydarzyło i teraz pytanie Jeżeli w marcu 2020 ten sam fundusz skarbie spływ zaschowych sprzedałbym tam 10 marca wystawiłbym zlecenie z pamięci mówię ale wydaje mi się że tak że to już by było wtedy 20% spadków powiedzmy 12 i sprzedałbym po 30 mniej więcej z 30% stratą to pytanie czy bym go kiedy bym go odkupił No bo wtedy to było tak że ten fundusz spadł tam ponad 30% w ciągu 3 tygodni czy nawet ponad 30% i potem zaczęliśmy hossę która wyniosła go na zupełnie nowe poziomy i teraz tak dzisiejszej perspektywy to co się wydarzyło w ciągu ostatniego roku to jest fantastyczny pomysł żeby sprzedać po 20% spadku taki fundusz pytanie Oczywiście jak w dłuższej perspektywie taka strategia będzie się sprawdzała dla innych funduszy czy po 20% spadkach wychodzenie z jakiegoś funduszu to jest dobra strategia czy nie To są rzeczy które statystycznie oczywiście patrząc na długoterminowe trendy to nie są dobre strategie No czy wychodzenie po 20% spadkach z funduszy to nie są dobre strategie ale akurat w ostatnim roku było wiele które mogły skłonić do takiego zachowania inwestora zachowania rynku więc warto pamiętać o tym że to co się wydarzyło w tym roku to nie jest recepta na długoterminowo-inwestowanie i to że ktoś akurat podjął taką decyzję i to wyszło mu na zdrowie No to gratulacje natomiast znowu ja wracam do tego że dla długoterminowego inwestora nawet jeżeli mam taki fundusz który stracił te 70%, oczywiście to zajmie czas żeby taki fundusz odrobił te straty czy mało prawdopodobne jest żeby 200% wzrostu było w perspektywie następnego roku natomiast znowu Jeżeli to jest część całej układanki to jestem w stanie to przeżyć A to to jakby selekcjonowałem taki fundusz jak wcześniej według jakich kryteriów budują tą decyzję to jest zupełnie inna kwestia warto pamiętać o tym że takiej takie scenariusze które realizowały się w ostatnim roku na rynkach to nie jest scenariusz przeciętny dla rynków kapitałowych ani dla rynku obligacji ani dla rynku akcji czyli jeżeli zbuduje strategię w pewien sposób działania w oparciu o to co się działo w ostatnim roku to prawdopodobnie w perspektywie następnych pięciu lat będę tracił pieniądze znaczy albo zarobiłem mniej pieniędzy Dlaczego Bo taka historia najprawdopodobniej się nie powtórzy ty Piotr pisze że jeśli będziemy mieli portfel podzielony na partie po 3% to nigdy nie zbankrutujemy inna inszość jakie będą wyniki No tak raczej Rozumiem że po 3% różnych aktywów czy różnych funduszy jeśli powiedzmy to wyznaczało około 30 pozycji w portfelu które przy założeniu że one nie są ze sobą mocno skorelowane to rzeczywiście byłaby fajnie tak żeby sobie zachowywały się niezależnie od siebie bo generalnie budowanie portfela polega Właśnie na tym żeby składać go tutaj inwestujemy tak staram się tak zwaną efektywny sposób inwestować taki zgodnie z teorią No to im mniej są ze sobą powiązane wyceny różnych składników tym lepiej i ten portfel Jeśli coś jest niż o niższym ryzyku i często też o wyższym potencjalnym zysku natomiast trzeba pamiętać że to że my będziemy mieli 30% 30 pozycji w portfelu czy ponad 30 nałóżmy funduszy to nie oznacza że że my rzeczywiście to ryzyko zmniejszymy bo jeżeli to są fundusze które inwestują mniej więcej w to samo albo w podobny sposób i są powiązane no może się okazać i czy te wyceny są powiązane bo z reguły to jest tak właśnie że jak rynek załóżmy amerykański spadam to to praktycznie cały świat w tym momencie też też próbuje gonić ten rynek amerykański czasami są okresy kiedy jest inaczej ale to to w długim terminie rzeczywiście ta Amerykanie decyduje o tym czy są mamy długoterminowe trendy wzrostowe czy spadkowe i trzeba o tym pamiętać że sama sama zbudowanie z wielu elementów portfela nie oznacza że on jest bezpieczniejszy Ważne jest to w jakiej w co inwestujemy poprzez te 30 pozycji Bo jeżeli to jest na przykład 30% funduszy akcyjne a 70% fundusze obligacyjne i też w jakiś sposób poukładane w zależności od tego na przykład czy to są obligacje korporacyjne czy obligacje skarbowe czy amerykański Czy polskie wtedy rzeczywiście to jest jakaś dywersyfikacja i troszeczkę tego ryzyka Ujmujemy natomiast samo fakty posiadanie dużej ilości funduszy w portfelu jeszcze nie musi oznaczać że on jest dobrze zdywersyfikowany i bezpieczny w dłuższej perspektywie to te stopy zwrotu jakich mogę się spodziewać jeżeli mówimy o różnych klasach funduszy które inwestują w różne klasy aktywów to Można historycznie popatrzeć na długoterminowe stopy zwrotu Oczywiście to nie jest gwarancja tego że przyszło się będzie podobnie ale można spojrzeć na takie okresy w których stopy procentowe były na poziomach zbliżonych do obecnych zobaczyć jak się rynki zachowywały w perspektywie na 10 lat i i to już jest pewna informacja jakich stóp zwrotu mogę się spodziewać jeżeli na przykład chodzi Nie wiem o polski rynek czy amerykański jeżeli chodzi o dług mogę popatrzeć na historyczne stopy zwrotu na na rynkach akcji średnio to jest tak że te stopy zwrotu były realnie dodatnie czyli większość rynków zarabiała więcej niż wynosiła inflacja oczywiście można dyskutować czy więcej warto mieć w funduszach stojących na randkach chodzących czy rozwiniętych ale generalnie te stopy zwrotu są średnio 6-7-8 10% są takie okresy dla Stanów Zjednoczonych nawet były powyżej 10% na rynku wschodzących ponad był okresy kiedy te tu były roczne 13 14% i to są to są takie odniesienia na które warto spojrzeć inwestujemy fundusze ja nie zarobię stu procent mając taki rozproszony portfel natomiast prawdopodobnie te stopy zwrotu które są 7% średnio dla portfela 40% 60 40% akcji 60% obligacji to prawdopodobnie w perspektywie następnych następnych dziesięciu lat ja to będę zarabiał jeżeli inflacja będzie wyższa to prawdopodobnie to zarabiał więcej nominalnie realnie nie Natomiast jeżeli średnio inflacja będzie w najbliższych latach wyższa niż była po prostu innej gadzie To pewnie będę zarabiał nominalnie więcej ale realnie podobnie dlaczego Bo realne zyski jeżeli mówimy o zwłaszcza o akcjach one odnoszą się do tego jak spółki potrafią poprawiać wyniki co jest związane z kolei ze wzrostem gospodarczym Świat Według mnie będzie się rozwijał więc tutaj te zyski też się pojawią a inwestując rozproszony portfel funduszy nie zbankrutuje to znaczy nie będzie sytuacji takiej że stracę 90% aktywów bo założenia Mam portfel który jest złożony z różnych aktywów tak jeżeli adres kupując na fundusze A te fundusze jeszcze dywersykują w konkretnej klasie aktywów czyli mają na przykład różne spółki Piotr jeszcze pisze że generalnie z portfelem strategią mamy czuć się dobrze i to jest prawda Problem polega na tym że każdy inaczej sobie to dobroć ten dobrostan posiadania portfela określa tak jeden jeszcze dobrostan mu się zmienia w zależności od fazy rynków No właśnie i to jest właśnie ten problem że znaczy co do zasady powinno być tak że ta strategia czy portfel który mamy powinny być dopasowany do tego co my czujemy żeby nie było tak że nie Rano budzimy i przeżywamy emocje albo stres albo radość euforię i to tak w kółko i w kółko Tylko właśnie żeby to móc o tym zapomnieć czyli móc nie myśleć o tym wtedy dopiero tak naprawdę cz z nim dobrze Kiedy o tej portfelu czy o tej strategii nie musimy myśleć Nie nie nie wywołuje u nas jakiegoś takiego emocjonalnego zachowania i to jest tak że ludzie którzy powierzają mniejsze środki na inwestycje właśnie na rynku kapitałowym czy funduszu niż w stosunku do tego majątku który posiadają po prostu z natury rzeczy będą się czuli lepiej z takim portfelem niż ci którzy lokują tam pieniądze swojego życia jeszcze na dodatek próbują być może inwestować środki z kredytu albo z jakichś pożyczek od rodziny bo wówczas ci nigdy niezależnie od strategii nigdy się nie będą czuli dobrze bo zawsze będzie na nich wisiała ta taka ta presja taka że też to nie są jego pieniądze albo to są wszystkie jego pieniądze które posiada i nawet taki rok jak w obecnej kiedy mógł zainwestować wszystko ten który mija właściwie czy te kilkanaście miesięcy kiedy fundusze dłużne mocno potrąciły to nawet w takim przy portfelu składający się w 100% z funduszy dłużnych taka osoba która ulokowała całość swojego majątku i chciałaby go pomnożyć będzie się czuła fatalnie No bo straciła powiedzmy kilka czy nawet kilkanaście procent w ciągu tych kilkunastu miesięcy Także tym poczucie tej tej tego dobrostanu No to jest bardzo ważne ale to nie jest tak że ona jest dla wszystkich takie samo czyli tak samo definiowany tak samo sposób można sobie to zbudować część czasami nie wie tak naprawdę jak się będzie zachowywał za w besie wie jak się mniej więcej będzie zachowywał jeśli już posiada portfel i stracił No to już ma to doświadczenie ale dla osoby które nie przeżyła besty czy nie przeżyła hossy to są takie no przyszłości zagadki takie że oni nie wiadomo się zachowa Dlatego ta strategia takie założenie sobie pewnych Kajdan na samym początku inwestowania czy w ogóle wchodzenia na rynek są bardzo ważne bo my nie wiemy jak będziemy reagować w przyszłości kiedy w zależności w zależności od tego jak się będę ich zachowały rynek co my będziemy z tym portfelem chcieli zrobić i wtedy warto sobie przypomnieć tą jakby te zasady tej strategii którą stworzyliśmy No i starać się ją trzymać no to jest bardzo trudne to Trzeba sobie jasno powiedzieć ale no niestety bardzo efektywne i tutaj oczywiście w odniesieniu do tego slajdu inwestorzy szukają świętego Graala czyli najczęściej duże zyski szybko nie są w stanie wykazać się cierpliwością to niestety niesie pewne konsekwencje w dłuższej perspektywie Natomiast co działa i czasami takie bardzo proste zachowanie tutaj jest opis takiej prostej strategii na przykład kupuje fundusze akcji między 20 22 dniem miesiąca czyli abstrahuje od tego co się dzieje na rynkach po prostu podejmuje decyzje mogę złożyć stałe zlecenie i kupuje to w określonym czasie i określoną kwotę ale jeżeli w ciągu miesiąca fundusz spadł o 10% to kupuje dwa razy więcej to znaczy zamiast na przykład nie wiem 200 zł to kupuje za 400 zł jeżeli w następnym miesiącu jest kolejne 10% to mogę sobie przyjąć także kupuje znowu te za 400 zł a może nawet za 600 zł to już jest kwestia tego że powinno to opisać natomiast dla wielu inwestorów to wydaje się to zbyt proste natomiast jak to działa w praktyce to pokażemy na kolejnym kolejnym Live pokażemy już takie przykłady które bardziej odnoszą się do historii do różnych strategii żeby pokazać że naprawdę te proste rozwiązania czyli uśrednianie ceny Jak to niektórzy piszą to jest takie pejoratywne No uszczelnianie ceny to jest złe uśrednianie ceny w dłuższej perspektywie dla inwestora na funduszu akcji to jest bardzo sensowne działanie Chyba że jest to Rosja Ta która wchodzi w wojnę z innym krajem i wtedy wtedy uśrednianie ceny zastanowiłbym się czy dalej tam inwestować natomiast znowu mając wcześniej Rosję Jeżeli nawet jej nie sprzedałem w momencie jak pojawiły się pierwsze informacje o tym że że będzie wojna jakie nie sprzedałem po wybuchu wojny to dzisiaj niekoniecznie byłbym skłonny taką strategię realizować uśredniania ceny czyli kupowania funduszy inwestujących w Rosji być może w perspektywie 10 lat to jest dobra inwestycja ale ryzyko z nim natomiast Ludzie bardzo często są przyciągani przez strategię które są bardzo złożone czyli na przykład tam zwracamy uwagę na sentyment rynku nadany Makro zwracamy uwagę na milion wskaźników i potem podejmują decyzję Najczęściej jest tak że te decyzje podejmuje konsekwentnie i w dłuższej perspektywie te bardzo złożone strategie nie sprawdzają się to znaczy okazuje się że Święty Graal nie istnieje bardzo proste działania tylko konsekwentnie prowadzone bez ulegania emocjom To jest coś co przynosi w dłuższej perspektywie znacznie lepsze stopy zwrotu jeżeli mówią o indywidualnych inwestorach nie mówię o ludziach którzy spędzają całe życie na rynkach finansowych bo oni poświęcając swój czas i życie w dużym stopniu na to są w stanie zrealizować inne strategie natomiast do tego potrzeba naprawdę bardzo dużo pracy czy ja jeszcze podam taki przykład właściwie Jaki rynek dla długoterminowego inwestora jest najlepszy do inwestowania No i wszyscy myślą wszyscy uważają prawie wszyscy że wtedy kiedy rośnie kiedy mamy Trend wzrostowy to jest znakomicie wtedy to kupujemy cieszymy się codziennie tak nie ma jakichś emocji takich negatywnych Nie tracimy natomiast gdzieś kiedyś ten przyjdzie ta korekta kiedyś przyjdą te te spadki być może za 5 lat być może za 10 ale trudno oczekiwać że cały czas będą wzrosty bo rynki po prostu akcyjne zwłaszcza no mają tę tendencję do zmian Jak widzimy i w postaci popatrzeć na wykresy i gdzieś jak już zgromadzimy ten duży kapitał nakupujemy tych akcji cały czas rosnących cenach być może po bardzo wysokich cenach to dopiero potem odczujemy to ten ból jak jak przyjdzie jakaś duża korekta czy czy bezsa natomiast popatrzmy na to troszeczkę inaczej że najlepszym momentem do kupowania szczególnie do zaczynania inwestycji nie jest wcale Hossa tylko właśnie Besta czyli wtedy kiedy rynki są pomocnych przecenach i co jeszcze ciekawsze jeżeli regularnie inwestujemy to im dłużej trwa bezsa im dłużej są te ceny niskiej i nie chcą się podnosić tym lepiej tak bo wtedy kupujemy większą część portfela regularnie co miesiąc po niskich cenach i wtedy kiedy zaczyna się hosta być może za rok za dwa w gruncie rzeczy im później się zacznie ta hosta tym byłoby lepiej tym więcej zarobimy bo jeżeli Przyjmujemy że średnio rynek i rynki akcji rosną załóżmy 8% rocznie a kupujemy przez 5 lat wtedy kiedy rynki były wpadały bądź nie rosły a pod statystyka ma się dalej zgadzać No to gdzieś potem te rynki akcji odrobią tą stopę zwrotu ten okres kiedy nie rosły żeby gdzieś do tych ośmiu procent dążyć i wówczas tak naprawdę pomnożymy ten kapitał ale jeżeli my na bestach nie kupujemy czekamy aż znowu będzie zacznie rosnąć to niestety ale kupujemy drożej i po prostu jest to nie chciałbym tak być taki taki jednoznaczny ale no powiem po prostu to jest głupsza strategia tak najmądrzejsza Strategia jest kupować tanio i teraz pytanie oczywiście jest Co znaczy tanio i czy my potrafimy kupować tanio okazuje się że większość nie potrafi kupować tanio bo woli sprzedać i tanio czyli sprzedać wtedy kiedy rynki spadają tak naprawdę rynki w beście to jest właśnie ten moment kiedy powinniśmy inwestować a nie moment w którym powinniśmy uciekać więc to są tutaj oczywiście też w kontekście tej strategii o której mówimy taki długoterminowej na przykład stałej kwoty inwestowania w określonych proporcjach czyli na przykład od 40% w akcję w fundusza akcyjne 60% obligacyjne też warto zwrócić uwagę na to że taką strategię też można zmienić zwłaszcza jak zbliżam się do kresu kiedy na przykład zamierzam przejść na emeryturę zostało on 5 lat do wielką emerytalnego i jest akurat Hossa na rynkach akcyjnych to raczej będę wtedy racjonalnym zachowaniem będzie stopniowo jednak redukowanie tego portfela akcyjnego tak bo w prawdopodobieństwo że w perspektywie następnych kilku lat będzie pogorszenie kontury jest większe niż to że superho sandzie kontynuowana więc stopniowo wtedy powinien zmieniać strategię natomiast Błędem jest kiedy zaczynam zmieniać swoją strategię ze względu na to że jest Bessa czyli zaczynam kupować mniej no nie no jest źle to praktycznie teraz się zaczyna zastanawiać nad tym może jednak będę miał mniejsze dochody to znaczy że wcześniej inwestowałem dużo nie powiem tyle inwestować i teraz jest Pokusa żeby to strategię zmienić tylko z tego powodu co się dzieje na rynku jeżeli tylko z tego powodu że jest Hossa albo bessa ja zmieniam swoją strategię bo Wchodźcie to z kolei euforycznie chce się zachowywać bo będzie fantastycznie no jakie ryzyka nic tutaj złego się nie wydarzy moje źródła dochodu mam fajną firmę albo mam świetną pracę i potem się pojawią problemy jeżeli Z tych powodów rynkowych zaczyna zmieniać strategię to prawdopodobnie jestem w malinach znaczy to wcześniej czy później będę statystycznie będę ukarany przez rynki Znaczy to jest pewien paradok że jeżeli w okresach dekonuktury pogorszenia koniunktury gospodarczej rynkowej jestem w stanie zachować te proporcje inwestycyjne które miałem wcześniej a nawet je trochę zwiększyć ryzykownych aktywów to w perspektywie dwudziestu lat ja będę wygranym to pokazuje historia tych milionerów którzy inwestują właśnie w taki sposób że jeżeliśmy pogarsza scenariusz ta gospodarki inwestorzy panikują to oni przesuwają na przykład 5% portfela z rynku pieniężnego albo z rynku krótkoterminowych obligacji przesuwają na fundusze dłużne ale dlatego sens mają te portfele rozproszone zdywersyfikowane bo Gdyby mieli 100% w akcja w takim okresie to nie mogą zrobić Nic po prostu tracą no i mogą popatrzeć co się będzie działo dalej z ich funduszami jeżeli mają Porsche mogą sprzedać jeżeli mają portfel zweryfikowany to bardzo często to te dane historyczne pokazują warto prześledzić takie takie dane za 2000 na przykład 8 rok to tam część inwestorów przesunęła swoje aktywa w stronę tych aktywów ryzykowych czyli w stronę akcji bo Ich udziały nie spadły to znaczy średnio patrząc na na to jak się prezentowały te udziały najbogatszych kapitału jakby rozłoż tych najbogatszych ludzi na poszczególne klasy aktywów to część akcyjna nie spadła tyle ile spadły rynki i to oznacza że oni po prostu wtedy mówią dobrze Jest promocja nie wiemy jak długo potrwa być może faktycznie przerodzi się to coś poważniejszego ale racjonalne działanie jest dla mnie jest takie że ja w tej chwili właśnie wykorzystuję ten bufor który miałem w postaci funduszy pieniężnych albo gotówki albo fundusze obligacyjnych bo wtedy sytuacja wygląda trochę inaczej fundusze obligacyjne zachowały się tak jak powinny się zachowywać Przynajmniej dla rynków rozwiniętych więc jeżeli w ten sposób funkcjonuje mówią długoterminowym inwestorze i zachowuje się jak milioner to to jest najlepsza strategia statystyka Przemawia na naszą korzyść nawet jeżeli by się okazało że w perspektywie tych następnych Nie wiem 15 lat nie będzie kolejnej hossy na rynku akcyjnym to jeżeli cały czas dokupuje akcje na rynkach powiedzmy globalnych albo na rynkach rozwiniętych to i tak w międzyczasie nawet jeżeli te spadki będą głębsze i tak będzie taki okres kiedy rynek będzie zachowywał się lepiej znaczy to statystyka w pewnym momencie po prostu okaże się że już rynki skutowały wszystko co jest złe i nawet jak będzie trochę relatywna poprawa do tego co oczekują rynki to i tak będą wzrosty na rynkach akcji jeżeli będzie jeszcze inflacja to będzie dodatkowy ruch w górę jeżeli zachowuje się jak ten milioner to w dłuższym dystansie ja wygrywam jeżeli panikuje bo poszukuje szybko krótkoterminowych zysków bo chcę spekulować tak Czyli stawiam stop losy to jestem W sytuacji w której jestem narażony na dużo pułapek psychologicznych potrzebuję też sporo szczęścia i fundusze to naprawdę to nie są te instrumenty które służą do tego żeby spekulować żeby wykorzystywać wahnięcia rynkowe kilkunastoprocentowe albo podejmować decyzje o tym że po spadku funduszu o 20% to ja powinienem bezwzględnie sprzedać ten fundusz co pewien czas to jest właściwa strategia statystycznie znacznie częściej dla funduszy które są zmienne to 20% To jest ten moment kiedy powinno się kupować to jest znacznie częściej jest to sukcesu w takiej strategii znaczy przez dłuższy czas niż to że sprzedaje po spadku 20%. jeszcze do tego właśnie do tych pułapek dodam właśnie jak w sposób myślenia osoby która ulokowała wszystko w funduszu akcyjnej nie ma rzeczywiście nie orienwestuje regularnie tylko jednorazowo chce pomnożyć majątek i gra bardzo ostro czyli inwestuje 100% portfela funduszy akcyjne które w danym okresie zaczynają spadać i właściwie jedynym ruchem jedyny jakby jedynym czymś co chwilę przychodzi do głowy to jest to czy sprzedać czy nie sprzedać Sprzedać nie sprzedać zupełnie nie pojawia się jakby dylemat tego czy nie kupić bo gdyby w portfelu okazało się że ma jakąś jakąś część przewodnikach czy po prostu na lokacie bankowej To my sobie zaczynamy zastanawiać się czy przypadkiem nie jest to okazja do kupowania i troszeczkę inaczej by się zaczęły rozkładać te jego sposób myślenia o swoim inwestycji ale jeżeli jest w całości Brzydko mówiąc umoczony w funduszy akcyjne które spadają to nawet nie przychodzi mu do głowy żeby się zastanawiać czy kupić i to co dla innych będzie okazją którzy mają środki finansowe załóżmy właśnie tacy Milionerzy chociażby którzy myślą właśnie trochę innych kategoriach No to to on będzie po prostu znany tylko i wyłącznie na emocje strachu i popełnienia tego błędu czyli sprzedania być Może na jakimś dołku czy po zbyt silnej przecenie żeby to było po prostu mądrość racjonalne i to to też jest też jakaś wskazówka do tego że budują portfel do inwestowania nie powinniśmy go budować zbyt agresywnie tylko zostawić sobie ten bufor który pozwoli nam myśleć właśnie w ten sposób że jeżeli przyjdą spadki na rynkach akcji bo to będzie Potraktujmy jako okazję do kupna czyli do zwiększenia pozycji ryzykownych a nie do tego żeby tylko myśleć o sprzedaży zamiany tego na gotówkę bo bo w momencie sprzedaży tego w całości portfela wchodzimy w kolejną fazę Po pierwsze po pierwsze Żałujemy że straciliśmy i teraz zaczynamy się zastanawiać czy już kupić czy nie kupić i mając na uwadze to że wcześniej cierpieliśmy bo straciliśmy kupę kupę majątku czy część tych aktywów no te trudne nam będzie podjąć teraz racjonalną decyzję o kupnie tego funduszu funduszu czy funduszy jeżeli rynek odbije zacznie rosnąć No to tym bardziej będzie nam trudniej wejść bo będziemy musieli kupić to często drożej niż ceny po których sprzedawaliśmy to to on w tym momencie nas totalnie blokuje i powoduje że właściwie nasza inwestycja sypie się i zaczynamy zachowywać się bardzo nieracjonalnie ad hoc i nie ma to większego po prostu sensu jako całość to też właśnie ten bufor bezpieczeństwa czyli gotówka to Warren Buffet w 2008-9 roku jego zachowania pokazują Co znaczy myślenie właśnie takie strategiczne człowieka który czuje się komfortowo bo one się czuje komfortowo No bo będzie miał na swoją kolej na pewno natomiast on w 2008 roku kupował banki Jeszcze zanim padał Liman też w 2009 roku zgodził się na danie linii kredytowej też pod odpowiednimi warunkami objęcie akcji jeden z banków inwestycyjnych i potem ten Bank Inwestycyjny go błagał dwa lata później żeby on zrezygnował już z tej opcji bo on tam dostawał całkiem sensowną dywidendę ale właśnie on wykorzystał szansę a pomimo tego że w lutym 2009 w liście dla akcjonariuszy bergszej hateway napisał że on nie widzi perspektyw na najbliższy rok żeby gospodarkę amerykańska się dźwignęła to był początek jednej z lepszych lepszych okresów inwestycyjnie w 2009 marzec 2009 to był koniec bessy i początek hossy i to pokazuje że Takie myślenie właśnie że jak jest bardzo źle jak jest dużo Niepokoju aktywa są tanie wycenione żeby wtedy zachować się jak miliardy wiem że to jest trudne tak bo to dla wielu osób to jest kwestia tego że może być problem z tym żeby sfinansować swoje codzienne potrzeby ale to znowu trzeba trochę mniej inwestować w perspektywie długoterminowej zostawić sobie ten bufor bezpieczeństwa taki większy niż warrenbaffet bo on praktycznie bufor bezpieczeństwa to jest jego majątek który tam jest liczony środkach miliardów dolarów i on nie ma takich dylematów natomiast Takie zachowania premiują inwestorów to znaczy właśnie wtedy kiedy wszyscy się boją to jest najlepszy czas żeby stopniowo zwiększać zaangażowanie zwłaszcza w te ryzykowne aktywa i warto o tym pamiętać tak bo dużo jest takich sentencji mądrych właśnie kupuj w dołkach znaczy wszyscy mówią że najlepiej kupić dołku sprzedawać na górce jasne tylko przychodzi do czego to właśnie te dołki ich przerażają i tych naprawdę kupujących dołkach No jest stosunkowo niewielu a większość właśnie kupuje odwrotnie czy kupuje na górkach sprzedaje na dołkach i to jest proste wniosek no nie postępujmy tak jak większość uważa przecież jej większość mówi że to jest bez strasznie koniec świata to znaczy że prawdopodobnie się mylą i właśnie wtedy trzeba podjąć te trudne decyzje wtedy kiedy ta krew leje rzeczywiście bo Przysłowie mówi kupuj kiedy się krew leje No właśnie jak się krew leje to właśnie wtedy kiedy najciarniejszy wizje wszyscy roztaczają i kiedy są największe spadki No ja już mam kupować kiedy się no to kupujmy a nie dołączajmy do grupy bojących się i tutaj Podsumowując tą strategie bardzo różne na przykład podążania za trendem są takie strategie które inwestorzy twierdzą że one są lepsze niż inne Problem polega na tym że dla niektórych rynków tak dla niej innych nie na przykład podążanie za trendem czyli kupowanie w momentach kiedy rynek akcji rośnie na przykład tam po jakichś korekcie znowu potwierdza to że jest trendzie wzrostowym to jest strategia która się sprawdza na przykład Sprawdzałaś w poprzedniej dekadzie na rynku amerykańskim ale nie sprawdzała się na rynku polskim ze względu na to że ten polski rynek bardziej zachowywał się jak w trendzie bocznym i tak jest strategie się nie sprawdzają inwestowanie wartość ma sens ale spółki valu miały ponad dekadę słabszego zachowania w stosunku do spółek wzrostowych teraz mają rok lepszego zachowania więc jeżeli zaczynam wybierać pewne strategie to muszę je monitorować na kolejnych live'ach pokażemy też konsekwencje wybrania pewnych strategii i to że taka strategia właśnie prosta do kupowania większej ilości ryzykownych aktywów czy w ogóle podejmowania takich decyzji kiedy zwiększam zaangażowanie jak się na rynkach źle dzieje że ma sens pokażemy to na liczbach natomiast oczywiście są różne strategie i tych strategii może być bardzo dużo i niektóre są całkiem sensowne ale warto pamiętać że jeszcze raz powtórzę nie ma czegoś takiego jak Święty Graal na rynkach kapitałowych Czyli nie ma takiej strategii która zawsze będzie zarabiała i mówię o takich zyskach które są ponadprzeciętne bo to do czego my zmierzamy tutaj opowiadając o tych strategiach to zmierzamy do tego żeby wykorzystać szansę które dają rynki statystycznie czyli statystycznie rynki zachowują się w pewien sposób i mogę oczekiwać pewnych stóp zwrotu Natomiast jeżeli chce te stopy zwrotu na przykład na rynku akcji mieć powyżej 15% to muszę użyć innych strategii to znaczy mało prawdopodobne jest żeby w perspektywie następnych dziesięciu lat średnio stopy zwrotu na rynku amerykańskim przekraczały 15%. tak chyba że tam będzie wysoka to może nominalnie tak natomiast to jest mało prawdopodobne scenariusz dlaczego Bo zyski firm w takim tempie nie będą rosły gospodarka nie będzie się rozwijała w takim tempie to tylko stanów ale innych rynków ale statystycznie mogę zakładać że przy rozwoju świata który będzie postępował w tempieniem dwóch i pół trzech procent ja będę zarabiał na rynkach akcyjnych i wykorzystanie tego jest najlepszą strategią z punktu widzenia nakładu pracy i emocji do zysków które będę miał w perspektywie następnych dziesięciu lat wszystkie pozostałe strategie o których tu wspominaliśmy one wymagają dużo więcej zaangażowania dużo więcej czasu też dużo więcej kosztów emocjonalnych To jest coś co warto mieć świadomość tego że tak jest tu jeszcze jest pytanie bardzo ciekawe bo ona trochę odnosi się do tego co chcemy na końcu powiedzieć właściwie następnych live'ach sobie przedstawiać i strategię tą która się teraz wyświetla na slajdzie natomiast za charyzorią pyta nie tak dawno czytałem strategia 46% ludzi do lamusa nadchodzi 80 nie wierzę czy mam uwierzyć Powiem tak biorąc pod uwagę tą krytykę tej strategii 40 na 60 czyli 40% akcje 60% te obligacje oraz w momencie przychodzi bo to jest jakby kolejny dowód na to że że media czy w ogóle pewne pewne takie działania medialne analityczne no z bardzo dużym opóźnieniem pojawiają się i docierają do ludzi szerszego kręgu ludzi bo rzeczywiście w przypadku kiedy stopy procentowe na świecie bliskie zera to to strategia 40 x 60 Kiedy 60% było w obligacjach ona jakby część obligacyjna niewiele dawała To znaczy ona nie amortyzowała ewentualnych zmian negatywnych na rynku akcji teraz kiedy te stopy procentowe i rentowności instrumentów różnych wyraźnie wzrosły zwłaszcza w takich krajach tutaj Energy Markets choćby Polska czy nawet w Stanach Zjednoczonych to okazuje się że ta strategia znowu nabiera większego większego sensu to znaczy jeżeli część dłużna będzie nam teraz dawała cztery pięć sześć to w przypadku Polski pomoże nawet więcej procent w skali roku w dłuższym terminie No to znacznie większym stopniu będzie nam amortyzowała to ten to ryzyko które występuje na na funduszach akcji i ja jestem w tej chwili zupełnie przeciw fazie ja uważam że właśnie ta strategia w teraz nabiera sensu większego niż miała rok dwa temu i a jeżeli będziemy jeszcze do czynienia ze spadającymi stopami procentowymi kiedy znowu rentowności tego portfela dłużnego będą wyższe czyli będziemy korzystać na wzroście całym wynikających ze spadku rentowności obligacji No to to już w ogóle będzie nam jeszcze większym stopniu tą część akcyjną amortyzowało czyli te ryzyko zmniejszało także Ja nie uważam że to odeszło do lamusa ja uważam że to cały czas jest aktualna strategia Tylko niestety no niskie rentowności papieru wyłużnych w ciągu jakich one zeszły te rentowności w ciągu ostatnich lat spowodowały jej takie powiedzmy zakłócenie i takie no nie zadziałanie w tym momencie kiedy rzeczywiście była bez ale to już się zmienia to sobie zmienia jesteśmy w innej sytuacji rynkowej czyli w blackrock czyli ten wielki asymet manager propaguje taką strategię zrobione na to że rynki akcji powinny trochę lepiej się zachowywać bo w inflacja będzie wyższa to są wnioski Natomiast po tym co się wydarzyło w ciągu ostatniego roku to ta strategia 460 ma ponownie sens to znaczy wyszliśmy zerowych stóp i nawet jak infracja będzie wyższa znowu w perspektywie 10 lat taki portfel 60% obligacji z tym że nie wszystkie długoterminowe to jest całkiem sensowny portfel i faktycznie gdyby Gdyby oni ostrzegali półtora roku temu żeby na przykład mieć tylko gotówkę zamiast zamiast długoterminowych obligacji no to wtedy można było powiedzieć że tak No przewidzieli pewne rzeczy natomiast jesteśmy w innej sytuacji I znowu podkreślę to co się wydarzyło w ciągu ostatniego roku prawdopodobnie w przyszłym roku się nie powtórzy czyli próby dopasowania strategii do tego co się wydarzyło w ciągu roku a to według mnie jest taka próba z przewidywania jakie będą miały konsekwencje te wydarzenia z ubiegłego roku i co się będzie działo jeżeli inflacja nie Będzie spadała być może mają rację natomiast niekoniecznie akurat portfel 8020 to jest to co trzeba mieć żeby wykorzystać też taką sytuację że mamy wyższą inflację wzrost gospodarczy bo ten potwór 46 to się dobrze zachowa Podsumowując to najważniejsze rzecz według nas to jest to żebyśmy po prostu przyjęli proste zasady inwestowania długoterminowa inwestycja długoterminowy portfel budowany poprzez stopniowe zakupy jest sensownym pomysłem długoterminowo działaj jak milioner jeszcze lepiej jak miliarder chociaż nawet nie jesteśmy milionerem ale działa jak miliarder to jest zaklęcie w jakim stopniu ale naprawdę to się sprawdza to jest Statystyka to się sprawdza długim dystansie wszystkie udziwnienia wszystkie stoplosy takie strategie podążania to wszystko wymaga bardzo dużo czasu i się nie sprawdza za znaczy nie zawsze się sprawdza przychodzą okresy w których będzie zupełnie odwrotnie i b przejdę przez okres każdy spychan Przez to przechodzi że za każdym razem jak po dwudziestoprocentowym spadku będę cashshował swoją pozycję to będę stawał przed dylematem w ciągu następnych 15 miesięcy Co mam zrobić jak rynek zaczął rosnąć To jest coś co warto spojrzeć nawet na indeks amerykański na na z daka za ostatnie 15 lat Ile było takich korek które przekraczały 15%. tak to już jest coś co budzi niepokój jeżeli wtedy panikuje to najczęściej w tych ostatnich 15 latach poza poza tym ubiegłym tym rokiem tak poza ostatnimi 12 miesiącami to były zbędne decyzje więc to są rzeczy które warto brać pod uwagę jeżeli inwestuje długoterminowo statystycznie lepiej jest robić mniej ale konsekwentnie i nie za bardzo kombinować jeżeli chodzi o właśnie takie strategie unikania drowdownów czyli unikania spadków lepiej zbudować portfel który jest po prostu bardziej wyważony i długoterminowo to się sprawdzi Ja też tytułem podsumowania Zapraszam do kolejnego kolejnych live'ów gdzie będziemy to co dzisiaj powiedzieliśmy będziemy starali się też pokazać na liczbach szczególnie w odniesieniu do strategii tej właśnie 460 czyli takiej agresywne i nie za spokojnej i będziemy chcieli właśnie to co dzisiaj mówimy udowodnić na liczbach pokazać właśnie jak to działa jak należy analizować to co się tam w takim portfelu w dłuższym terminie dzieje jak korzystać z tej możliwości które taki portfel daje także również dziękuję i żegnam się z państwem Dziękujemy bardzo i jeszcze zapraszamy oczywiście do wysłuchania naszego przeboju który ciągle nie jest śpiewany ale oczywiście no ta prawna to jest coś na co niektórzy czekają bo to jest nasz taki dodatkowy element z tej układanki który jest obowiązkowy niestety więc zapraszam na kolejne i znakomity lektor który to czyta i zapraszam na kolejne kup fundusz Live Dziękujemy bardzo nota prawna publikacja wyraża wiedzę oraz poglądy autorów według stanu na dzień jej sporządzenia autorzy nie uwzględniają w opracowaniu jakichkolwiek szczególnych zamierzeń inwestycyjnych szczególnych celów inwestycyjnych sytuacji finansowej ani szczególnych potrzeb czy żądań potencjalnych odbiorców publikacje udostępniana jest w celach wyłącznie informacyjnych lub marketingowych i nie powinna być interpretowana jako osobista rekomendacja porada Inwestycyjna prawna lub innego typu Ani jako zachęta do działania inwestowania czy pozbywania się inwestycji w szczególny sposób bądź ocena lub zapewnienie opłacalności inwestycji w instrumenty finansowe objęte publikacją publikacja stanowi publikację handlową w rozumieniu artykułu 36 ustęp 2 rozporządzenia delegowanego komisji UE 2017/565 z dnia 25 kwietnia 2016 roku uzupełniającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/ue w odniesieniu do wymogów organizacyjnych i warunków prowadzenia działalności przez firmy inwestycyjne oraz pojęć zdefiniowanych na potrzeby tej dyrektywy dalej rozporządzenie 565 publikacja nie została przygotowana zgodnie z wymogami zapewniającymi niezależność badań inwestycyjnych ani nie podlega żadnym zakazom w zakresie rozpowszechniania badań inwestycyjnych niniejsza publikacja nie stanowi badań inwestycyjnych w rozumieniu artykułu 36 ustęp 1 rozporządzenia 565 doradztwa inwestycyjnego w rozumieniu artykułu 69 ustęp 2 punkt 5 ustawy z dnia 29 Lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi usługi badawcze i w rozumieniu paragrafu drugiego punkt 22 rozporządzenia ministra finansów z dnia 30 maja 2018 roku w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych banków o których mowa w artykule 70 ustęp 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz banków powierniczych zachęty do nabywania zbywania działania inwestowania czy pozbywania się inwestycji porady inwestycyjnej podatkowej prawnej lub innego typu oceny lub zapewnienia opłacalności inwestycji w instrumenty finansowe nią objęte oferty w rozumieniu kodeksu cywilnego publikacja jest przeznaczona do rozpowszechniania wyłącznie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zawarte w publikacji opinii autorów zostały sporządzone przez nich w samodzielny publikacji ja została sporządzona z zachowaniem należytej staranności oraz Na podstawie informacji dostępnych publicznie w momencie jej sporządzenia lub pozyskanych ze źródeł wiarygodnych dla kup fundusz spółki akcyjnej aktualnych na moment jej sporządzenia i nie Będzie podlegać aktualizacji kup fundusz spółka akcyjna nie gwarantuje kompletności prawdziwości lub dokładności danych źródłowych kup fundusz spółka akcyjna nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne decyzje inwestycyjne podjęte na podstawie niniejszej publikacji Ani za ewentualne szkody poniesione w wyniku takich decyzji inwestycyjnych publikacja nie może być traktowana jako zapewnienie lub gwarancja uniknięcia strat lub osiągnięcia potencjalnych lub spodziewanych rezultatów w szczególności zysków lub innych korzyści z transakcji realizowanych na jej podstawie lub w związku z powstrzymywaniem się od realizacji takich transakcji brak jest powiązań oraz okoliczności które miałyby negatywny wpływ na obiektywność publikacji polityka przeciwdziałania konfliktom interesów spółki akcyjnej zawiera opis faktycznych wewnętrznych rozwiązań organizacyjnych i administracyjnych oraz wszelkich barier informacyjnych ustanowionych w celu zapobiegania konfliktom interesów niniejsza publikacja sprawnie chroniona zgodnie z ustawą Z 4 lutego 1994 roku oprawiał autorskim i prawach pokrewnych powielanie bądź publikowanie w jakiejkolwiek formie niniejszej publikacji w całości lub w części lub wykorzystywanie materiału do własnych opracowań celem publikacji bez pisemnej zgody kup fundusz spółki akcyjnej jest zabronione dozwolone jest linkowanie bezpośrednio do publikacji oraz Przekazywanie informacji na przykład poprzez linkowanie o jej dostępności ewentualne oceny formułowane w publikacji zostały dokonane Po zastosowaniu kombinacji metod w szczególności analizy cykli koniunkturalnych fundamentalnej porównawczej rynkowej i technicznej analiza cykli koniunkturalnych bazuje na powtarzalności faz rozwoju gospodarczego i wpływu tych faz na zachowanie różnych klas aktywów analizie tej towarzyszy ryzyko związane z różnym czasem trwania cykli i różną ich amplitudą analiza fundamentalna zmierza do określenia przyszłych parametrów rynkowych bazując na obiektywnych czynnikach w wyniku analizy fundamentalnej towarzyszy ryzyko że zmiany rynkowe bywają determinowane również przez nie fundamentalne czynniki analiza porównawcza polega na porównaniu wycen rynkowych aktywów o podobnych charakterystykach w celu zidentyfikowania bez i względnego przewartościowania lub niedowartościowania analiza porównawcza niesie ryzyko związane z wyciąganiem błędnych wniosków przy porównywaniu nietożsamek aktywów analiza Rynkowa jest zorientowana na przewidywaniu zmian popytu i podaży na dane aktywo bazują na jednak na częściowej wiedzy rynkowej oraz często opóźnionych danych co przekłada się na ryzyka dla formułowanych wniosków analiza techniczna polega na badaniu wykresów obrazujących historyczne kształtowanie się cen i innych parametrów rynkowych W celu określenia W jaki sposób ukształtują się one w przyszłości niesione jednak ryzyko wynikające z tego że zjawiska z przeszłości nie muszą się powtórzyć w przyszłości [Muzyka] [Muzyka]