Konflikt geopolityczny a portfel polskiego inwestora | Debata podczas Invest Cuffs 2023 [Geopolityka, Ryzyko i GPW]

Dzień dobry witamy wszystkich bardzo serdecznie panowie Witam wam Witam was na tym naszym panelu konflikt geopolityczny to wydaje się temat o którym mówiło się nieco więcej jeszcze kilkanaście miesięcy temu bo nieco ponad rok temu wybuchła wojna w Ukrainie Natomiast ja zadam takie pierwsze pytanie nieco właśnie na przekór do ciebie Przemku Czy twoim zdaniem właśnie możemy mówić o cały czas wpływie konfliktu geopolitycznego na portfel Polaka Czy w ostatnim czasie jednak to nieco inne zdarzenia na ten portfel na jego skład i na to w jaki sposób on Jest budowany wpływają Witam państwa ponownie czy to ma wielki wpływ na portfel Polaka uważam że nie dlatego z moich z moich obserwacji z moich rozmów z ludźmi wynika że większość inwestorów w Polsce nadal jest bardzo skoncentrowana na rynku krajowym to otwieranie się na nowe możliwości przychodzi trochę upownie to jest jakby udowodnione w ogóle naukowo tak to jest jeden z sześciu puzzli zbadanych przez Noblistów z ekonomii więc nie tylko w Polsce jest ten fenomen tak to się nazywa domestic bajas czyli ludzie wolą to co znają mimo że wszelka Wszelkie empiryczne dowody pokazują że globalny portfel składający się z globalnych aktywów w tym polskich ale w dużo mniejszej skali poinformuje lepiej w dłuższym okresie czasu dlatego Szczególnie dlatego że w momencie kiedy u nas w ogóle globalnie przechodzi bez przychodzi jakiś krach załamanie zwykle jest ucieczka kapitału z rynku wschodzących Do raz jest Ucieczka do dolara to 2 jeśli mamy wtedy amerykańskie akcje na przykład europejskie akcje one zwykle w przeliczeniu na złoty tracą trochę mniej prawda więc empirycznie takie globalne portfele bronią się lepiej więc tak było Przed konfliktem i tak W mojej ocenie jest nadal to dużo się nie zmieniło natomiast oczywiście Ma to wpływ na wyceny cały czas mimo wszystko uważam dlatego że części kapitału zagranicznego który dzisiaj by był na naszej giełdzie w obligacjach rządowych w Złotym po prostu nie ma tak jakby cały czas jesteśmy tym krajem granicznym i w związku z tym Gdyby dzisiaj magicznie zakończył się ten konflikt ja miałem przyjemność prowadzić wczoraj o 235 dwa tego o polityczną być może część z państwa była i wnioski moich rozmówców No nie były pokrzepiające co do perspektyw szybkiego zakończenia tego konfliktu ale gdyby magiczny sposób ten konflikt się dziś skończył i to skończył się pozytywnie dla nas i dla Ukrainy to oczywiście od poniedziałku mielibyśmy potężny potężne wzrosty na GPW najpierw krajowi gracze jak najszybciej chcieliby wyprzedzić tą zagranicę która będzie tutaj pompować bo jej zwykle chwilę dłużej to zajmuje więc jak najbardziej to ma cały czas wpływ to będzie mieć wpływ Problem jest taki że nikt nam nie powie nikt jakby nie odtrąbi zakończenia tego konfliktu nie będzie wystrzału z pistoletu Hej konflikt się skończył i możecie jakby dostosować swoje portfele zapewne to będzie bardziej będą bardziej niuanse które będą finalnie prowadzić do tego konfliktu I w momencie kiedy Media będą o tym pisać że tak to już jest koniec to ja sądzę że my już będziemy na etapie przereagowania czyli ten te nasze aktywa zyskają przejściowo nawet za mocno na takim Hype że wow w końcu tutaj można wracać jasne oczywiście Wojciechu A chciałem ciebie dopytać bo jakby tutaj stanowisko Przemka właśnie poznaliśmy jest duża szansa że tak rzeczywiście będzie że to nie będzie Pstryknięcie palcami i zakończenie konfliktu bo no to jest raczej niemożliwe Natomiast Czy twoim zdaniem samo zakończenie konfliktu zmieni bardzo dużo z punktu widzenia portfela polaka ale na szerszą skalę na dłuższy okres czy raczej mimo zakończenia konfliktu będziemy cały czas zmagać się z pewnymi problemami kłopotami rynków finansowych które No też są spowodowane nie tylko wojną ale innymi rzeczami które też w ostatnim czasie się pojawiają pytanie jest W jakiej formie ta wojna się zakończy czy [Muzyka] bezwarunkową kapitulację Rosji wtedy następuje tu u nas euforia i z wojny wychodzimy jako regionalny Lider do którego się wszyscy garną w ramach trójmorza czy konflikt zostaje zostaje zamrożony de facto w takiej formie trochę przypominającej pierwszą wojnę pozycyjną z okresu I wojny światowej i się ciągnie latami No to jakby niewiele to zmienia dalej na pewno pewien wzrost awersji do inwestowania w Polsce przez zagranicznych inwestorów No w końcu w kraju graniczącym z krajem w którym toczy się wojna No i trzeci najgorszy scenariusz który No raczej wykluczam więc odwagę zaangażowanie Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii innych krajów zachodów pomoc dla Ukrainy No że Rosja odniesie tu jakiś wielki sukces Zresztą widać że zupełnie jej to nie wychodzi no to wtedy to byłaby katastrofa Bo a już teraz nasze wydatki na zbrojenia już dokonanej planowane są gigantyczne No a wtedy To musiały znowu w ogóle zwiększeniu oczywiście rzutowały na portfele dla wszystkich Polaków natomiast no to nie jest tak że wojna jest jedynym problemem no powiedzmy sobie szczerze No taki kraj jak nie wiem Stany Zjednoczone są od tej wojny daleko Natomiast w sensie geograficznym natomiast No tu jest jakby takie zapętlenie trzech czynników obecnie Głównym problemem gospodarek krajów rozwiniętych No jest ta ciągle Wysoka inflacja a ten problem to był sprzężony na przykład najwyższymi od spowodu wojny od bardzo długiego okresu czasu cenami surowców energetycznych których Rosja jest no ważnym eksporterem czy była i [Muzyka] po wprowadzeniu stopniowym kolejnych sankcji No widać było na rynku gazu pani Kate w oczekiwaniu jeszcze na nadchodzącą zimę która na szczęście okazała się Łagodna od tamtej pory i to moim zdaniem nie jest przypadek najpierw Ukraińcy przeprowadzili dwie latem i wczesną jesienią dwie zakończone sukcesem operacji wojskowe czyli odepchnięcie Wojsk Rosyjskich od charkowa i zepchnięcie tych wojsk Wojsk Rosyjskich za Dniepr i odzyskanie Hestia i zaraz później zaczął się na gigantyczny spadek i cen gazu i ten no trochę mniejszy ale jednak też silny spadek cen ropy naftowej Co oczywiście dobrze robi wskaźnikom ten painflacji No to jest jakieś oczywiste przełożenie także to jest taki szereg sprzężeń zwrotnych Te wszystkie czynniki są ze sobą powiązana jasne przechadzając się po centrum kongresowym w trakcie dwudniowej konferencji investaves na bardzo wielu banerach możecie zobaczyć słowo zainwestuj nikt nie napisze nie inwestuj albo przejdź obok nas szerokim tylko za inwestuj zostać z nami na dłużej i teraz pytanie do ciebie Radku czy twoim zdaniem okoliczności rynkowe w których się obecnie znajdujemy to rzeczywiście jest czas na podejmowanie jakiś dużych decyzji inwestycyjnych dotyczących tego portfela Polaka dotyczących budowy bazy aktywów dotyczących dywersyfikacji pozycji czy może bardziej czas na obserwowanie rynku i zastanawianie się ewentualnie w co wejść co kupić co ewentualnie sprzedać w momencie gdy pewne rzeczy na rynku się nieco bardziej ustabilizują Wydaje mi się że już najlepszy moment jest za nami Czyli generalnie Patrząc z perspektywy retorycznej narracyjnej cały czas sytuacja jest ciężka bo zagrożenie na wschodzie istnieje i tak dalej natomiast patrząc w Warszawie Rynkowo za 5 lat my to możemy zapamiętać jako kolejne Strachy które się pojawiły przy poprzednich kryzysach były to zagrożenia ze strony branży nieruchomości brexitu i tak dalej więc dziś dla nas ten kocyk jest gorący już troszeczkę stygnie Natomiast możemy to zapamiętać za parę lat jako kolejny dołek na wykresie więc uważam że ten dołek mamy już za sobą i szykowanie się pod jakieś tam zaostrzenie konfliktu No to teoretycznie powinniśmy zrobić już jakiś czas temu jeśli nadal wierzymy że ten najgorszy scenariusz gdzie Polska jest istotnie zagrożona jest realny No to przygotowaniem się na to byłaby po prostu transfer aktywów z zagranicy tak mówiąc sobie Wprost więc uważam że najlepsze okazje już troszeczkę troszeczkę za nami bez Wik 80 nie tak dawno parę dni temu był zaledwie 8% od historycznych maximów więc to też nie wskazuje żeby już było szczególnie tanio w niektórych obszarach sami jesteśmy w stanie wymienić liczne spółki które które są na historycznych szczytach i koniecznie niekoniecznie są to spółki które są związane z rynkową paniką czy czy z wysokimi cenami stali chociaż to też prawda więc na dostosowywanie się do rynku Myślę że każdy moment jest dobry Natomiast jeśli chodzi o dostosowywanie się do tej sytuacji stricte Wojennej konfliktu na wschodzie uważam że już duża część rynku przygotowuje się na zarabianie na porządkowaniu sytuacji po konflikcie co chociażby widać branży budowlanej na wycenach spółek Budowlanych więc zawsze warto patrzeć na swój portfel troszeczkę z wyprzedzeniem No i jeżeli już najlepsze momenty nam odjechały No to łapmy te drugie najlepsze jasne Wydaje mi się że nikt tutaj obecnych w kontekście analizy rynków nie zamyka się tylko i wyłącznie na spojrzeniu właśnie na konflikt geopolityczny bo przecież zagrożenia można powiedzieć pojawiają się w ostatnim czasie bardzo często Otóż za rogiem można by rzec Przemku czy ty zgadzasz się z twoim przedmówcą że to co najgorsze jakby ten dołek już już za nami czy czy też może twoim zdaniem pewne problemy mogą się zacząć dopiero nasilać w krótkim terminie co do rynku Warszawskiego jestem skłonny się zgodzić z tym żeby że jest duża szansa że to minima nie zostaną pogłębione które mieliśmy jesienią ubiegłego roku bo one były specyficzne dla Europy i wynikały z ogromnej paniki co do kryzysu gazowego który miał być destrukcyjny ceny prądu ceny gazu na giełdach były astronomiczne na koniec września teraz spadły poniżej minimum z 2022 więc ten czynnik który sprawiał że Europa była pod taką presją w dużej mierze ustąpił i nie wierzą że on powróci znów z taką siłą on może w jakimś negatywnym scenariuszu trochę wrócić bo rynek energii w Europie to nie jest rynek który rozwiązał w swoim problemy duża część energii jest kupowana na spocie i po prostu mieliśmy bardzo bardzo ciepłą zimę dzięki czemu udawało się nie mieć tego nadwyżkowego popytu A jeśli duża część rynku jest na spocie No to to sprawia że ta zmienność ceny na tym spocie też jest bardzo duża i dzięki temu te ceny tak bardzo spadły więc można sobie wyobrazić scenariusz że dla odmiany kolejna zima będzie Turbo nieprzyjemna będą czas końcem Mrozy od grudnia do końca lutego i problem wróć ale no wydaje się że to jest dość ekstremalny teraz scenariusz i na pewno nie ustawiałbym na niego jako coś na co czekam natomiast globalnie sytuacja jest bardziej skomplikowana z tego względu że mamy Feed który podniósł stopy procentowe w bardzo szybkim tempie do wysokiego poziomu ale jednocześnie cały czas na rynku jest dużo pieniądza jest dużo ona płynności więc to co obserwujemy to taka próba łapania każdej przeceny przez inwestorów na Wall Street tak jakby to Fed wprowadził ten model hazard po covidzie kiedy wpompował w rynek w bardzo krótkim czasie 3 biliony niemal dolarów 3 miesiące a absolutnie astronomiczna kwota to powiem że przy obecnym zaciśnieniu ilościowym to zdjęcie tego z rynku to jest To jest 2,5 roku tak A to wtedy były 3 miesiące no i nauczył inwestorów w tym nową w ogóle nowe pokolenie inwestorów szczególnie w Stanach Zjednoczonych takich klientów Robin Hooda klientów którzy zostali zachęceni do inwestowania Dzięki nowym możliwom łatwym przyjemnym aplikacjom i oni jakby ale także duża część inwestorów instytucjonalnych i z dłuższą historią dzisiaj mają ten typ myślenia że większa jest obawa większość to homo Czyli będzie gorzej jak ja się nie załapię na ten pociąg bo on w te 2020 tak ekspresowy odjechał że każdy się dzisiaj bardziej boi tego że się nie załapie na ten pociąg niż na to niż tego żeby pociąg się wykolei tak to co mieliśmy przez ostatnich 12 miesięcy mniej więcej to nie było Wykolejony pociąg to był pociąg który zwolnił To była teoretycznie bessa Ale tam nie było paniki tak trochę zostało powietrza spuszczonego No i teraz ja uważam nadal wiele osób mówi że ta To już nieistotne inflacja za nami fet już nie Przecież już nie będzie podnosi stóp to nie o to chodzi Chodzi o to jak długo te stopy utrzyma bo one są na poziomie dokręcającym śrubę gospodarce to raz a dwa Jak długo będzie ściągać te pieniądze z rynku bo zauważmy że svb czyli ten bank który upadł niedawno on nie upadł mówi się o tym że On upadł Bo był źle zarządzany owszem ale on był pierwszym przykładem instytucji której zabrakło pieniędzy tak gdyby tego pieniądza było na rynku tyle ile na początku 2022 to on by nie upadł Bo on bez problemu pozyskiwał finansowanie Natomiast teraz kiedy tego Ta ilość pieniądza z rynku powoli ale systematycznie schodzi to jest tak jakbyśmy osuszali zbiornik z nierównym dnem pojawiają nam się wysepki to są te instytucje które którą Zaczyna brakować pieniędzy i teraz ja uważam że jeśli Fed wywiesi białą flagę bo jest pod ogromną presją widzimy to prawda Jak tylko się pojawiły te problemy Goldman wyskoczył powiedział Nie będzie już podwyżki jest ogromna presja warstwy woli jak jest dużo pieniędzy niż jak jest mało pieniądza więc jak Fed wywiesi białą flagę No to faktycznie może nie będzie takiej giga hossy bo nie widzę ku temu uzasadnienia nie będzie zastrzyku nowego pieniądza Tak jak było 2020 ale ten rynek Może gdzieś tam w taki szarpany sposób iść do góry jeśli tak się nie umknie no to odsłoni kolejny wyspy i co z tym zrobić Ja uważam że warto podejść do tego stopniowo tak warto być przygotowanym na to że jeśli faktycznie tego pieniądza z rynku będzie ubywać I to coś spowoduje to żeby ten mój portfel był na tyle elastyczny żebym ja mógł z tych okazji które się wtedy pojawią skorzystać ale jednocześnie No nie trzymać pieniędzy w materacu i czekać bo może się to po prostu nie wydarzyć tak Czyli systematycznie warto inwestować rosnącą ilość tego portfela No bo jeśli się nic nie wydarzy to ten portfel stopniowo będzie coraz bardziej zainwestowany A jak się wydarzy to tą całą nadwyżkę można szybko wtedy zalogować no ja mniej więcej mam takie podejście do inwestowania w tych okolicznościach które dzisiaj mamy jasne jeżeli już mówimy o tematyce związanej z inwestowaniem z rynkami wydaje się że przecię Polski inwestor jest bardzo mocno zapatrzony w to jak postępuje jak podchodzi do rynku inwestor zagraniczny ze względu też na to że zdecydowanie No dużo gospodarek które są większe od polskiego gospodarki no i po prostu ruchy rządzących czy konkretnych federacji komitetów w tych danych gospodarkach wpływają mocno na rynek i teraz Wojciechu w pytaniu do ciebie Czy w Twojej opinii no bo jednak obserwując wykres No nie wiem niech będzie z np 500 z ostatnich 10 lat i wieku 20 no to my mamy ruch w prawo w Stanach Zjednoczonych to jest ząbek bardzo dynamicznym trendzie wzrostowym czy patrząc na Wszystkie okoliczności rynkowe cały czas będziemy wiernie podążać i reagować na krótkoterminowo na problemy z zagranicy Czy jest szansa że w końcu Nasza polska Giełda Papierów Wartościowych pójdzie swoim torem Ja bym w ogóle niespecjalnie mieszał polski rynek i amerykański to zabrzmi kontrowersyjnie ale po prostu dla nas ciągle punktem odniesienia są inne Energylandia z inne rynki wschodzące to znaczy możemy sobie nasłać że już jesteśmy rynkiem rozwiniętym ale rzeczywistość raczej temu przeczy Więc ja bym to oczywiście jest 500 to jest Nazwijmy to globalny Benchmark więc oczywiście należy jego zachowanie uważnie śledzić natomiast równocześnie zerkać co się dzieje na rynkach wschodzących bo na nie jest przeznaczona jakaś część razy większa razy mniejsza w zależności od decyzji strategów dużych instytucji finansowych na świecie jego część jest przeznaczona na Energy Markets i dzielona proporcjonalnie do wielkości tych rynków czy ich płynności i ja bym jednak w tą stronę patrzył w tym sensie że jednak za mało u nas jest na rynku no jakiś nie wiem technologicznych spółek no Niektóre są tak ale to jest no jednak rola kghm-ów Czy jastrzębskich spółek węglowych a jest ciągle no znacznie persalt w sumie ważniejsza więc wybijanie się na Niepodległości niż naszego rynku raczej bym sobie Trudno wyobrazić bo to by musiało oznaczyć że albo Polski kapitał jest tak ogromny że może przelicytować ruchy kapitału zagranicznego to jest absolutnie niemożliwe i to się przez najbliższe dziesięciolecia nie stanie albo kapitał zagraniczny zaczęły nas traktować w jakiś wyjątkowo specjalny sposób odmienny od od traktowania innych rynków wschodzących albo Polska gospodarka zaczęłaby się zachowywać w sposób zupełnie różny od zachowania innych gospodarek to też wydaje się być mało prawdopodobne jednak ciągle mocno zglobalizowanym świecie jasne radosłowie Przejdźmy może do nieco bardziej takiej miękkiej kwestii bo tutaj Podejrzewam że ciężko będzie odpowiedzieć na to jakby jakimś konkretnym ciągiem słów mianowicie Ja proponuję często swoim widzom słuchaczom prowadzenie takiego dzienniczka inwestora w którym mogą sobie zapisywać jeżeli mają jakiś sukces w inwestowaniu co się wydarzyło i dlaczego tak się wydarzyło gdzie zrobili dobrą decyzję no i w drugą stronę podobnie czyli popełnili jakiś błąd stracili swoje środki i tak żeby sobie to jakoś opisać żeby na przyszłość po prostu móc z tego wyciągnąć jakieś wnioski i teraz czy ty mógłbyś zaproponować właśnie na podstawie tych ostatnich problemów które w zasadzie już od pandemii towarzyszą nam bardzo często w sumie problemów rynkowych które sprawiają że na giełdach pojawiają się kłopoty czy mógłbyś zaproponować jakieś takie najważniejsze kwestie prawdy które które mogą pozwolić unikać jakichś błędów inwestycyjnych przyszłości No tutaj myślę że też podpisałby się bym się pod tym że warto prowadzić jakiś dziennik i sobie wracać do swojej psychologii w tym czasie aczkolwiek będąc realistą przyznaje szczerze że mi się mimo kilkunastu lat na giełdzie nie udało regularnie prowadzić dziennikami może że tak powiem kilka razy podejmowałem takie próby natomiast to co to co by nam się przydało długoterminowo dla siebie Tak jeśli chodzi o nasze już indywidualne działania bo Czym innym jest pan rynek który raz Rośnie pod jakąś historię raswata pod jakąś historię ale zupełnie czym innym jest coś co my robimy z tym rynkiem i tak jak powiedziałem w poprzednim pytaniu że za paręnaście lat my tą całą sytuację która jest dzisiaj dla nas bardzo stresująca zapamiętam prawdopodobnie jako kolejny dołek na długoterminowym wykresie kolejne jakąś bessę i indywidualnie powinniśmy uważam patrzeć na to co nam się udaje robić co chcielibyśmy robić w kolejnych podobnych sytuacjach więc jeżeli tym razem nie udało nam się przekuć strachu w kupowaniu akcji to być może warto tą lekcję zapisać i faktycznie gdzieś tam utrwalić i odrobić sobie na przyszłość prawda więc tutaj wiele zależy od tego jakie mamy indywidualne strategie Czy inwestujemy globalnie Czy inwestujemy lokalnie Czy inwestujemy dywidendowo Czy inwestujemy zupełnie inaczej aktywnie prawda więc tutaj każdy powinien indywidualnie rejestrować swoje błędy swojej sukcesy i próbować na nich budować budować swoją przyszłość finansową więc ja kilka lat mi zajęło zanim się nauczyłem przezwyciężać strach długoterminowy na giełdzie taki trwający kilka kwartałów jakoś dwuletnie obezwcę roczną bezsę i przekuwać ją w chęć zakupów i to mi się udało tam powiedzmy ostatnio podczas pandemii i podczas tej sytuacji tutaj na wschodzie niedawno prawda więc to jest największa rzecz która mi zrobiła w ogóle rewolucję w głowie że nauczyłem się kupować kiedy leje się krew co co na razie sobie chwalę Tak więc niestety nie mogę dać tej takiej Generalnej rady natomiast Chciałbym żebyście sobie wyobrazili co chcielibyście robić co chcielibyście robić lepiej i w tym długim horyzoncie czasowym faktycznie utrwaliśmy być może nawet właśnie w formie jakiejś tekstowej swoje wrażenia swoje przeżycia żeby kiedy kolejna taka okazja przyjdzie może za rok może za dwa lata może zadać pięć być w stanie ją lepiej wykorzystać No bo dla inwestora długoterminowego który inwestuje w skali w horyzoncie nie wiem 3-5 lat dobra bessa to jest wydarzenie którego nie można zmarnować więc przegapienie jednej dobrej bez to jest być może kilkadziesiąt procent stopy zwrotu na portfelu więc chociażby ta jedna umiejętność U mnie dużo pomogła wierzę że każdy każda z was przynajmniej kilka takich rzeczy jest w stanie znaleźć u siebie jasne Przemku wydaje się że takie wydarzenia jak właśnie pandemia wybuch wojny możemy nazwać dużymi czarnymi łabędziami ostatnie problemy banków może niekoniecznie dużymi ale to też w mojej opinii czarne łabędzie były bo były to co by nie mówić zdarzenia których raczej ekonomiści się nie spodziewali że z dnia na dzień problemy dotknął najpierw w banku w Stanach Zjednoczonych później banków w Europie my znamy projekcję wiemy mniej więcej jak ma kształtować się Produkt Krajowy Brutto w Polsce inflacja wiemy jak prezentuje się sektor kondycja sektora bankowego Czy twoim zdaniem jest szansa na to że w 2023 roku pojawi się Jakiś czarny łabędź ale w naszym kraju w Polsce raczej nie nie szukałbym tego w Polsce my po prostu Jeśli miałbym zastosować analogię do roku 2008 to wtedy nasz sektor bankowy był w pewnym sensie nie chcę być zacofany ale te takie nowinki niekoniecznie w dobrym słowa znaczeniu do nas nie dotarły i to nas uratowało teraz nasz sektor bankowy który jednak jest filarem systemu finansowego ma swoje oczywiste bolączki Myślę że każdy z państwa dobrze je zna ale one nie mają charakteru raczej egzystencjonalnego czyli wydaje się że ta śruba jest dokręcana na tyle na ile jakby jest to bezpieczne żeby ten sektor mógł dalej funkcjonować i to ten tak zwany dodruk pieniądza Który z gospodarczego punktu widzenia prowadzi do złej alokacji zasobów dlatego że po prostu stopa procentowa nie rozdziela złych od dobrych inwestycji u nas tak bardzo u nas ten Pieniądz nie był w tej skali głównie rząd z tego korzystał natomiast raczej nie prywatne instytucje tak my nie mamy nie wiem heczwandów które mogłyby mieć fatalne pozycje w książkach I bardzo często to tam gdzie jest trochę ciemniej jest ten problem schowany i ten problem tak jak powiedziałem on się odkrywa poprzez zaciśnieniem pieniężnym Bo jeśli warunki monetarne są sprzyjające No to Instytucja która ma problem łatwiej jest jej pozyskać finansowanie i przytuszować ten problem przełożyć go na później nie a czasem nawet trochę z niego wypłynąć przy odrobinie szczęścia jeśli te warunki moje czarne są coraz trudniejsze No to w pewnym momencie jedna instytucja ma problem i wszyscy zaczynają na siebie nieufnie patrzeć o to kto jeszcze A może ty miałeś u niego depozyt To może ja tobie też nie powinienem pożyczyć tak na tej zasadzie to działa przy czym Ja nie uważam Na ten moment że to jest jakby to co teraz widzimy że to już jest taki kryzys uważam że wręcz rynek to co powiedziałem rynek próbuje przekuć ten minikryzys w okazję do tego żeby przycisnąć Fed żeby on odpuścił żeby szybciej zakończył zacieśnienie ilościowe i wtedy jakoś będzie więc dlatego powta raz jeszcze ja cały czas ogromną wagę przykładam do tego co się dzieje w amerykańskiej gospodarce Jak zmieniają się dane te na które Fed patrzy i później jaka jest jego komunikacja na razie mam wrażenie że efekt Nie odpuszczasz nie ugina się pod tą presją tak ja napisałem w takim ostatnim tekście moim przed posiedzeniem fedu że gdybym był powelem to już bym nie podnosił stóp procentowych nie ze względu na banki tylko ze względu na sytuację gospodarczą bo w danych wyprzedzających widać że jest pogorszenie natomiast z drugiej strony Gdybym był powelem to nigdy nie zrobiłbym tego co oni zrobili po co widzie więc oni mają teraz nadszarpniętą wiarygodność w zakresie walki z inflacją I mam wrażenie że chcą teraz trochę przeholować w drugą stronę żeby pokazać że faktycznie są w stanie to zrobić więc to jest coś co cały czas musimy obserwować jako inwestorzy i zobaczyć co z tego wyniknie nie zadając praktycznie każde pytanie próbuje też z was wyciągnąć Jakieś kwestie które No mogą też nieco negatywnie nastawić do rynku żeby to też nie było tak że rynek inwestycyjny możemy widzieć tylko w kolorowych barwach Pro wzrostowo bo to też uważam że jest błędne podejście natomiast Wojciechu ja ciebie Chciałbym dopytać o następującą kwestię pewne rzeczy rynek wycenia wycenia już spoglądając w przyszłość czy to na kilka kwartałów do przodu czasem na kilka lat a czy ty obserwując rynki na co dzień obserwując gospodarki na co dzień dostrzegasz jakieś takie kwestie które przez rynek niekoniecznie są dostrzeżone wycenione a ostatecznie mogą wiązać się z poważnymi problemami gospodarczymi nie wyobrażanie sobie staram się być skromny i raczej [Muzyka] rynek nie widzi wielu rzeczy to znaczy Nagle wyskakuje jak diabeł z pudełka silikon Valley Bank czego się No nikt nie nie spodziewał więc duży jakby wielki wpływ na rynek wywierają nawet przysłowiowe czarne łabędzie czyli wydarzenia których typu covid tak których nikt nie mógł przewidzieć a mają istotne konsekwencje no i wtedy następuje duży ruch rynku bo nagle rynek dostosowywuje wyceny do nowej rzeczywistości całkowicie zaskakujące i sugerowanie że wiem że na przykład w przyszłym roku nie wiem w ziemię uderzy meteoryt albo tego typu wydarzenia Myślę że byłoby grubą przesadą z pewnością rynek jako całość jest znacznie więcej ode mnie A jeśli o czymś nie wie typu że przyjdzie pandemia to ja też tego nie wiem więc tu niestety raczej nie nie sugerował mi znaczy że wiem o istnieniu jakichś czynników na razie nieznanych powszechnie które w przyszłości i zatrzęsnął rękę oczywiście Radosławie a ciebie w takim razie podpytam Przenieśmy się odegrajmy taką załóżmy scenę że jesteśmy na konferencji podchodzi do ciebie ktoś z inwestorów czy czy po prostu osób które przyszły tutaj chcąc posiąść jakąś konkretną wiedzę no i wiadomo ktoś może zadać pytanie W co zainwestować to pewnie powiesz że nie możesz powiedzieć co zainwestować i tak dalej ale no właśnie co byś odpowiedział co byś odpowiedział dla kogoś kto jedyny portfel jaki posiada to wiesz portfel nie wiem jakieś skórzany w kieszeni a chciałby zainwestować zgromadzone życiowe oszczędności co byś odpowiedział jak do tego podejść w tych czasach w których żyjemy czy czy może bardziej agresywne podejście czy bardziej stonowane jak jakby to wyglądało z pewnością zarekomendowałbym podejście ostrożne tak no to już pomijając te wszystkie podstawy podstaw że ryzykujemy tylko te pieniądze które możemy stracić i tak dalej wskazałbym poruszanie się po rynku akcji bo on jest najnudniejszy i najwolniejszy spośród wielu dostępnych rynków na początek z pewnością zaleciłbym szukanie spółek które generują gotówkę bo jak spółka generuje gotówkę to nie upadnie spółka może nie mieć zysku ale jak generuje gotówkę to uważam że nie jest całkiem źle tak dziś mamy taki fajny moment rynkowy że jest dużo paniki w sektorze bankowym co jest oczywiste i na tej panice taniej ją spółki które mają dużą gotówkę netto i zerowe zadłużenie to są okazje inwestycyjne Moim zdaniem Tak oczywiście wiadomo że te spółki mogą być tańsze natomiast no trudno jest zbankrutować jako początkujący inwestor na spółce która ma kapitalizację Nie wiem 50 milionów i 10 milionów gotówki na koncie i z roku na rok generuje gotówkę więc myślę że fajną strategią dla początkującego inwestora który faktycznie ma tylko taki początku taki portfel z gotówką i szuka swojej drogi No kupisz spółki które generują gotówkę która generują w tym roku wygenerowały więcej gotówki niż w roku poprzednim a w roku poprzednim więcej gotówki niż jeszcze poprzednim tak to jest takie myślę bardzo zdrowe podejście bezpieczne podejście i całkiem nieźle rokujące w długim horyzoncie czasowym dopiero później możemy myślę szukać spółek które być może opracują jakiś lek być może stworzą jakąś grę i bo jednak trzeba troszeczkę nosa wyczucia i analizy żeby ocenić która spółka opracuje cząsteczkę a która spółka odtworzy kolejny hit na miarę największych hitów w branży producentów gier Tak więc każdy typ spółki ma jakieś tam swój szczebel natomiast postawiłbym na sprawdzony biznesy generujące Cash pokazujące zyski być może płacące dywidendę być Można nawet płacące rosnąco dywidendę tutaj też były poprzednie prezentacje czy wczoraj czy dzisiaj Gdzie są spółki które od 10 lat podnoszą dywidendę na warszawskiej giełdzie tak I one to są właśnie spółki zdrowe generujące generujące gotówkę więc niekoniecznie od razu mówię inwestujcie tylko dywidendowo natomiast na dobry początek na sam początek warto by się było skupić na minimalizowaniu ryzyku strat No a często się zdarza że to minimalizowanie ryzyka strat z długim horyzoncie czasowym okazuje się całkiem dochodową strategią inwestycyjną OK rozmawialiśmy też jeszcze chwilę przed panelem że w zasadzie na jakiś jeden konkretny temat No nie wiem na przykład na temat wojny moglibyśmy de facto rozmawiać przez kilka godzin i tak byśmy nie powiedzieli zbyt wiele No bo to są tematy szerokie natomiast załóżmy Przemku że to też jeszcze zostaniemy przy tym inwestorze którzy który dopiero zaczyna nie każdy ma tyle czasu co my nie każdy swoje życie poświęcił obserwacji rynku komentowaniu rynku Czy wreszcie inwestowaniu na co dzień na co ma zwracać uwagę początkujący Na co najlepiej żeby zwracał uwagę ktoś kto pracuje w swoim zawodzie ale jednocześnie Chciałbym mądrzej odpowiedzialni inwestować ja uważam że jeśli ktoś dopiero zaczyna ma jakąś kwotę do inwestycji tudzież tak zwany Flow czyli bo to też jest różnica tak Czy inwestujemy zgromadziliśmy nie wiem mam pół miliona sto tysięcy na jakakolwiek kwota i ją chcemy zainwestować czy też inwestujemy 1000 czy 2000 zł miesięcznie prawda Bo jeśli to jest ten drugi przypadek to dzisiaj Moim zdaniem po prostu możemy systematycznie te pieniądze alokować Jeśli to jest ten pierwszy przypadek to uważam że warto sobie to podzielić na jakiś transzę i systematycznie to angażować w domu alokacje którą chcemy chcielibyśmy mieć docelowo dlatego że jeśli w międzyczasie doszłoby do pewnych turbulencji rynkowych o których tu dziś mówiliśmy to możemy od razu wyciągnąć większą część tych pieniędzy i skorzystać z tej okazji Natomiast w co inwestować w życie temat jest bardzo szeroki ja uważam że nie ma wymówki takiej jak mówisz bo można skonstruować portfel tak naprawdę nawet z jednego etap ale powiedzmy z dwóch to jest atfa na snp-500 i z etfa na MSI Mark et czyli rynki wschodzące tak podzielić to w proporcjach 2:1 i to jest już całkiem naprawdę sensowny portfel inwestycyjny który regularnie do którego regularnie dokładamy a później Proszę mi uwierzyć jak państwo tak zrobię jeśli państwo dzisiaj w ogóle nie zainwestowali państwo tak zrobią siłą rzeczy będą się państwo bardziej interesować rynkiem bo nas interesuje co się dzieje z naszymi pieniędzmi będziemy patrzeć A dlaczego wzrosło Dlaczego spadło tylko trzeba się trzymać tego plan tak jakby podzielmy sobie to na tych nie wiem 8 transz i nie tykamy się tego tak żeby nie było tak że urosło 2% to sprzedają wow bo mam zyski bo to jest droga do katastrofy i wtedy obserwujemy i patrzymy co jeszcze moglibyśmy z tym zrobić I wtedy No ta paleta się bardzo rozszerza ja na przykład mam takie podejście gdzie tak jak mówię Zachęcam do globalnego inwestowania więc globalnie mamy tysiące spółek jakim cudem ja mam wiedzieć która z tych spółek jest najlepsza nasz mózg ma ograniczone zdolności przetwarzania informacji niestety i przechowywania więc ja mam podejście bardziej algorytmiczne i ja akurat się fascynuję też programowaniem więc Pracuje sobie nad algorytmami które analizują przeszłość i mają mi jakby pokazać co ewentualnie mogłoby być fajnym typem i to jest jedno z podejść Ja nie mówię że to jest najlepsze podejście Tak zresztą pisze o tym na mojej stronie przedstaw kwiecień pelisz ktoś z państwa ma ochotę to znajdzie tam takie artykuły i to też nie jest tak że to na pewno po prostu Będą złote strzały i przyniosły mi złote góry ale to jest podejście z którym ja się czuję komfortowo tak bo uważam że algorytm będzie bardziej obiektywny niż moja ocena są inne też podejścia każdemu zostawiam do wypracowania co dalej tak czy iść surowce czy iść też w spekulację których która wiele osób pociąga tak i starać się wykorzystywać większe wahania lękowe to są moim zdaniem elementy które dokładamy później ale Zacznijmy od czegoś prostego żeby nam się to nie rozsypało po kilku tygodniach jasne i to będzie pewnie już ostatnie pytanie w trakcie tego naszego panelu zadam je tobie Wojciechu Chodzi mi o kwestię związaną właśnie też z portfelem Wydaje mi się że patrząc na inflację którą mamy na poziom wzrostu cen w ujęciu rokrocznym można by tutaj szukać takiej takiego połączenia że jednak ten portfel Polaka się nieznacznie kurczy bo wydaje się że jednak ceny idą górę szybciej niż rosną wynagrodzenia i teraz pytanie czy czy w Twojej opinii warto rzeczywiście te oszczędności inwestować w jakieś konkretne konkretne aktywa w tym czasie czy raczej może zostać przy klasycznej lokacie czy może czy przy zakupie obligacji jak starałem się pokazywać czy argumentować dziś rano w obecnej sytuacji w której w krajach rozwiniętych U nas niestety nie za bardzo na razie dynamika inflacji zakręciła w górę no to to jest czas to jest ta część cyklu koniunkturalnego w której rzeczywiście w typowych warunkach kupuje się długoterminowe obligacje skarbowe bo one zwyczajowo drożeją ich rentowności spadają podczas fazy spadku inflacji A wydaje się że przy No patrząc za zachowanie cen surowców i tak dalej i trwające spowolnienie gospodarcze spadek tempa inflacji jest kontynuacja spadku tempa inflacji początek jego U nas jest nieuchronny więc moim zdaniem jesteśmy w fazie dezinflacyjnej fazie spowolnienia Czy w przypadku Polski zaraz z nią w nią wyjdziemy gdy dynamika gospodarczego osiągnie minimum trzeba będzie się przesiąść z tych długoterminowych obligacji skarbowych na akcję które wtedy osiągnął nam niskie poziomy i gdy ożywienie gospodarcze kolejne się rozpocznie zaczną dążyć No i tak Rinse and repeat w końcu pojęcie cyklu koniunkturalnego stosowanego stosowane przez ekonomistów nie wzięło się znikąd tak słowo cykl ma oczywiste znaczenie czegoś co się mniej lub bardziej regularnie powtarza mam jeszcze minutę czasu więc ja tylko Nawiążę do tego pytania o jakieś narzędzia które można stosować na początek Moim ulubionym podejściem staram się być kontrolerianinem kondratianin ktoś kto robi odwrotnie niż większość teraz do śledzenia większości szczególnie większości inwestorów indywidualnych możesz służyć obserwowanie publikowanych co tydzień wskaźników sentymentu inwestorów nastrojów w przypadku Stanów Zjednoczonych to jest co czwartek rano publikacja udziału byków i niedźwiedzi optymistów co do koniunktury na rynku akcji przez następne pół roku i pesymistów to jest na stronie amerykanakonception of po południu w czwartek o 15 Polskie Stowarzyszenie inwestorów indywidualnych publikuje indeks nastrojów inwestorów Czyli znowu udział optymistów i pesymistów i to tylko kosztuje 5 minut w ciągu tygodnia zobaczenie i staranie się postępować odwrotnie Czyli jeśli wszyscy są optymistami sprzedajemy nasze akcje jeśli wszyscy są wszyscy rekordowo dużo czy bardzo znacząco dużo jest pesymistami to akcja kupujemy Dziękuję bardzo bardzo Dziękuję panowie za całą naszą dyskusję Mam nadzieję że przynajmniej kilka kwestii niektórym osobom tutaj rozjaśniło pewne rzeczy w głowie bardzo wam drodzy widzowie Dziękuję też za wysłuchanie naszego panelu do zobaczenia przy okazji kolejnych paneli dyskusyjnych bardzo bardzo dziękujemy [Aplauz]