ETF Café | Fundusze ETF od kuchni [ETF – Definicja i Zastosowanie]

No i mnie to osobiście bardzo gryzie. Dlaczego? No bo to są często inwestorzy, którzy becie zarzucają, że jest bardzo droga, a przepłacają kilkadziesiąt opłat rocznych za zarządzanie kupując tego ETFA w tak trochę no bezmyślny sposób. Indeksów giełdowych szacuje się, że już jest ponad 3 miliony, tak? A ciekawostka, że akcji notowanych na całych rynkach na świecie jest ponad 55 000. Handel na obligacjach skarbowych w 95% ponad jest tak zwanym handlem OTC. Polega to na czatach Bloomberg, że tak powiem, Reuters. Takie gadu gadu dla zaawansowanych. Tak nie czasem spotykamy się z tym pytaniem, czy was zastąpi czat GPT, tak czy tak będzie generalnie powiem tak, my się czujemy bezpiecznie z naszą pracą. Dzień dobry. Dzień dobry. Witam was serdecznie w kolejnym spotkaniu z cyklu ETF Cafe. Skoro ETF Cafe to musi być ulubiony ciepły napój w ręku. Tym razem zamiast Grzegorza Radzikiewicza jestem ja. Jest też Jacek Lempard. I jest z nami również gość specjalny Mateusz Mucha z beta ETF. Witam was serdecznie. Cześć Artur. Dzień dobry. [Muzyka] Cześć Mateusz. To ja może tak pociągnę temat, który już rozpoczął tutaj Artur, że faktycznie dziś mamy wyjątkowy w ogóle skład tego programu ETF Cafe, bo zwykle ja z Grzegorzem Radziukiewiczem to prowadzę i bez gości, a dziś nie dość, że prowadzi Artur, to jeszcze mamy gościa i to wyjątkowego gościa, bo my tak dużo o tych ETfach mówimy sobie tutaj, natomiast pierwszy raz zdarza się, że mamy tutaj ze sobą na pokładzie kogoś, kto te ETFY robi, zajmuje się tym zawodowo na co dzień, więc będzie okazja do podpytania tutaj z pierwszej ręki o to jak to wygląda od środka, od kuchni. Natomiast też chciałem przy okazji zapowiedzieć, że to nie jest nasz tylko pierwszy i zarazam ostatni odcinek, ale też takich odcinków generalnie mocno merytorycznych o ETfach przy udziale też Mateusza będzie nieco więcej, ponieważ z betą ETF będziemy mieć okazję przez najbliższe co najmniej miesiące współpracować, więc dużo tutaj ciekawych rzeczy będzie się w tym temacie działo. No i żeby tak też może zapowiedzieć o czym w ogóle dzisiejszy odcinek będzie, to ja tak sobie wymarzyłem, żeby w końcu był taki odcinek naprawdę dla początkujących o ETfach, bo już my tutaj mówimy sobie o tych ETfach, a tu się okazuje z tych badań Artura, że o słowie ETF, ten akronim to tak naprawdę jakieś takie dolne kilka procent Polaków tylko jest w stanie poprawnie rozszyfrować, więc mam nadzieję, że dzisiaj Mateusz nam pomoże w tym, żeby jeszcze lepiej zrozumieć co kryje się za tym skrótem ETF. No ale może zanim jeszcze przejdziemy sobie do tego to Mateusz kilka słów o sobie gdybyś mógł nam opowiedzieć jak to się w ogóle zdarzyło że ty jesteś w tej branży i co faktycznie tak już w większych szczegółach robisz na co dzień cześć jeszcze raz dzień dobry wszystkim tak faktycznie pracuję przy beta ETfach jestem jednym z trzech zarządzających tymi funduszami także faktycznie tutaj mam tą przyjemność tworzyć te ETFy tutaj na naszym rynku lokalnym notowane na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie. I oczywiście jak to praca zarządzającego takim funduszem opiera się na tym, żeby właśnie tutaj realizować cel inwestycyjny jakim jest odwzorowanie indeksów, które beta ETF tutaj naśladuje. Natomiast moją rolą, którą chyba niewątpliwie widać jako z tych trzech zarządzających, no największy nacisk też mam położony właśnie na wyjaśnianie, wyjaśnianie inwestorom indywidualnym, zwłaszcza no mechaniki działania tych ETFów. dzisiaj mam i będę miał przyjemność w najbliższych miesiącach robić to właśnie na łamach Atlasu ETF, ale można niewątpliwie znaleźć mnie na różnych innych też portalach, bo właśnie taka jest nasza tutaj intencja BTF, żeby wyjaśniać ten produkt inwestycyjny jak najbardziej. A też z uwagi na to, że my nie widzimy inwestorów indywidualnych, tak? Bo to oni kupują przez rachunki maklerskie, a my nie mamy dostępu do tej do tych rachunków maklerskich. Dlatego my nie wiemy, kto i nas posiada. Także dzisiaj Jacek i Artur możecie mi powiedzieć, że posiadacie nasze wszystkie ETF. muszę wam uwierzyć na słowo, chyba że pokażecie mi skan rachunku maklerskiego. I z tego tytułu właśnie chcemy być jak najbardziej obecni w mediach, na internecie i żeby wyjaśniać też oprócz tego oficjalnego komunikatu, prospektu, k, karty również w ten sposób taki ludzki, transparentny w postaci nagrań, artykułów właśnie te ETFY po prostu jak to się robi, jak to się dzieje, dlaczego to jest bardzo ciekawy instrument dla inwestorów indywidualnych. Także można powiedzieć, mam te obowiązki zarządcze i mam te obowiązki, tak powiedzmy, edukacyjno prowomarketingowe. Można taki wielki worek uszyć i zajmuję się tym faktycznie od 2017 roku. Jestem w beta wtedy securities, obecnie beta TFI. A od 2019 roku pierwsze beta ETF zadebiutowały. No i z każdym rokiem staramy się dodawać ich coraz więcej. A skala się rośnie, biznes się rozwija, także no jeszcze wiele, wiele przed nami. Cały czas uważamy, że jesteśmy na jakimś etapie początkowym, także tej pracy raczej będzie coraz więcej. Mateusz, skoro zostawiaś już dzisiaj oddelegowany do wyjaśnienia, czym są ETFY, to od tego chcę zacząć. Czym one właściwie są? I gdybyś miał osobom początkującym wyjaśnić na czym polega y taki fundusz, czym on różni się od innych instrumentów finansowych, to jakbyś to najprościej wyjaśnił? Najprościej wyjaśnić. No dobrze, zacząłbym od rozwinięcia tego skrótu, tak? Bo niewątpliwie ten skrót wciąż budzi jakieś wątpliwości inwestorów indywidualnych, czy to jakaś choroba, czy co to za jakiś zespół ten ETF, o co tu chodzi. Także niewątpliwie trzeba to wyjaśnić, że to jest rozwinięcie, skrót od rozwinięcia exchange traded found, co w tłumaczeniu na polski brzmi fundusz handlowany na giełdzie. Natomiast generalnie rzecz biorąc, oczywiście w takim no dominującym nurcie rozumienia tego ETFU, musimy dodać ważny aspekt, że te fundusze handlowane na giełdzie mają za zadanie realizować pasywną łamane na indeksową politykę inwestycyjną. Co to znaczy? No one mają za zadanie podążać za jakimś indeksem, tak, odniesienia. No i oczywiście przychodzi znowu pytanie, co to jest ten indeks? Tak, taką matrioszkę możemy budować. No indeks to jest taki statystyczny jakiś portfel papierów wartościowych. Przykładowo w Polsce no najbardziej chyba nielubiany indeks, ale zarazem najczęściej cytowany WIG 20, tak? czyli 20 największych, najbardziej płynnych spółek z warszawskiej giełdy. A ETF na WIG20, na przykład beta ETF WIG 20 TR, no ma za zadanie odzwierciedlać stopę zwrotu, tak? Podążać za tym indeksem. Czyli jeżeli ten indeks rośnie, no to ten ETF rośnie. Jeżeli ten indeks spada, no to ten ETF również tutaj spada. Także tak to generalnie polega, że ta właśnie notowanie na giełdzie papierów wartościowych to jest taka jedna cecha wyjątkowa. Druga to jest właśnie najczęściej dominująca ta polityka indeksowa pasywna. Dlaczego najczęściej? No z prostego powodu. Branża inwestycyjna finansowa, której ja też jestem dumnym przedstawicielem, uwielbia komplikować, tak? I tych ETFów stworzyła już ponad 12 000. Mamy ETFy aktywne, tradingowe, jakieś specjalistyczne, sektorowe. No sam fakt dla taka ciekawostka dla słuchaczy, waszych widzów, że indeksów giełdowych szacuje się, że już jest ponad 3 miliony, tak? A ciekawostka, że akcji notowanych na całych rynkach na świecie jest ponad 55 000. Tak to pokazuje, że ta liczba, multiplikacja, tak, tych indeksów giełdowych, a zarazem ETFów, no jest praktycznie nieograniczona, tak? może być ograniczony zbiór akcji, ale nieograniczone pomysły ich agregowania i tworzenia ETFów na nich. Także niewątpliwie takim rozumowaniu najwęższym, ale absolutnie wystarczającym dla inwestora indywidualnego to są właśnie ETFY, czyli fundusze notowane na giełdzie mające za zadanie odzwierciedlać indeksy giełdowe. Mateusz to jak obiecałem na samym początku, y wymarzyłem sobie, żeby był to taki odcinek dla zupełnie początkujących, to pozwól, że zrobię jeszcze mały krok wstecz i zapytam jak ty byś mógł swoimi słowami wyjaśnić różnicę między oszczędzaniem i inwestowaniem i jak w to wpisują się tutaj ETFY. W sensie jeżeli ktoś myśli o oszczędzaniu lub inwestowaniu, to dlaczego albo czy w ogóle powinien myśleć tutaj też właśnie o ETFA? Oczywiście. No pierwszy krok niewątpliwie w ogóle w tym budżecie dołowy to właśnie jest to oszczędzanie, które musimy dokonać. Tak, oszczędzanie ja generalnie rozumiem, nie wiem czy to jest tak w 100% zgodne z takimi definicjami podręcznikowymi czy tutaj różnych blogerów, ale generalnie no to zazwyczaj właśnie gromadzenie środków pieniężnych na kontach oszczędnościowych, lokatach czy tutaj w gotówce celem właśnie posiadania takiej poduszki bezpieczeństwa. To chyba taki jest ten ukuty termin, że ta poduszka bezpieczeństwa właśnie na te wszelkie nieprzewidziane wydatki, zdrowotne, utraty pracy, jakieś inne, no wiadomo, życie, płata, fig, warto mieć jakąś poduszkę pieniędzy, żeby tutaj oszczędzić i po prostu mieć ten taki komfort, że w razie w tak mamy jakieś środki tutaj na realizację pilnych zobowiązań. Natomiast inwestowanie jest to pewien krok, który powinien zostać wykonany dalej, bo niewątpliwie generalnie tak postrzegam dorosły życie, że to jest zamiana kapitału pracującego, tak? czyli nasza praca fizyczna, umysłowa przed komputerem czy w jakiejś tutaj fizycznej pracy. No ten kapitał pracujący zamieniamy na kapitał finansowy. No i z czasem generalnie ten kapitał pracujący nam będzie maleć, no bo będziemy jednak mniej wydajni niewątpliwie i powinniśmy budować ten kapitał finansowy, który po prostu będzie nam tu utrzymywał tą pewnego rodzaju stopę życia. Tak, niewątpliwie matematyka pokazuje wprost, że te emerytury państwowe, no nie trzyma to się, że tak powiem, matematycznie dobrze przy obecnej demografii, więc tym bardziej powinniśmy rozważać to inwestowanie, czyli zaangażowanie naszych środków powyżej już tych oszczędności, tak, powyżej już tej poduszki bezpieczeństwa do właśnie rynku kapitałowego. I teraz oczywiście aspekt no poniesienia jakiegoś ryzyka inwestycyjnego wraz z rozumieniem tego, że im wyż oczekujemy wyższej stopy zwrotu, tym powinniśmy również akceptować wyższe ryzyko inwestycyjne, ale zarazę mamy potężnego sojusznika jakim jest czas inwestycji. Tak? Bo jeżeli w każ, że tak powiem, na rynku akcyjnym wydłużymy ten czas inwestowania do dekad generalnie i ten cały kapitał nasz pracujący, ten okres pracy przeznaczymy właśnie też na regularne oszczędzanie, na regularne inwestowanie, no to niewątpliwie tutaj zyskujemy gigantycznego sojusznika, tak, w postaci obniżenia tego ryzyka inwestycyjnego, a im później zaczniemy, tym to ryzyko czasu jest większe, tak? I jakieś tutaj niekorzystne zmiany rynkowe mogą bardziej zaciążyć. Także tak generalnie rozróżniam to oszczędzanie i inwestowanie. Zdecydowanie inwestowanie jest dla tych osób, które już mają zbudowaną tą podnuszkę oszczędnościową. Tutaj niewątpliwie ten krok najpierw należało wykonać. A jak się tutaj ETFY w to wszystko wpisują? Czy ETFy są dla tych tylko i wyłącznie co myślą o inwestowaniu, czy również jest coś w palecie ETFowej dla tych, którzy bardziej są w tym pierwszym w pierwszej grupie, czyli bardziej myślący o oszczędzaniu. Zdecydowanie ETFY są bardziej w tej grupie o inwestowaniu i elementy, że tak powiem, inwest oszczędzania przez ETFY to są może moim zdaniem pojedyncze jakieś przypadki, które myślę omówimy z czasem, tak? Natomiast niewątpliwie zdecydowanie większy wachlarz mamy w tej spektrum inwestowania. Tak. No ETFY są o tyle tutaj niewątpliwie gigantycznym sojusznikiem inwestora, gdzie przez właśnie swoje cechy, zalety, no są instrumentem, które daje możliwość właśnie osób, które niekoniecznie chcą śledzić te rynki, niekoniecznie się znają na tych rynkach, tak? Bo mają jakąś zupełnie inną działalność do efektywnego pomnażania swojego majątku na giełdzie. I nie trzeba faktycznie tych rynków rozumieć, być wyjadaczem, wiedzieć jak to jakieś zdarzenia geopolityczne, czy wyniki finansowe spółki, czy jakieś zmiany w modelach biznesowych będą się przekładać na wyniki pojedynczych spółek, czy sektorów, czy gałęzi biznesów, tylko po prostu zastosowaniem dywersyfikacji niskich kosztów i bardziej skupienia się na swojej psychologii inwestowania pozwalają naprawdę efektywnie budować swój majątek na giełdzie. Tak. To są takie klocki po prostu, z którym dzisiaj może naprawdę każdy inwestor indywidualny z powodzeniem budować swój rachunek, swój swoją część majątku, tak po prostu na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie czy to też za granicą. Tak po prostu postrzegam TTF jako bardzo efektywne narzędzie, które niewątpliwie zdemokratyzowało ten rynek inwestycyjny. Dzisiaj faktycznie ten Kowalski może mieć narzędzia, które jeszcze jakiś czas temu były naprawdę zarezerwowane dla największych. No i ten Kowalski naprawdę jak statystyki pokazują może pobijać nie jednego chłopaka czy dziewczynę z Wall Street czy London City. Tak, no London City już nie bardzo, bo to tam chyba do Frankfurtu się wszystko przeniosło. Natomiast generalnie nie mam co się wstydzić ten Kowalskich wyników do profesjonalistów inwestowania. Statystycznie rzecz biorąc oczywiście jest wiele tutaj gwiazdy, które z pewnością będziemy obawiać. A dla kogoczone są ETFY? Czy można powiedzieć, że to jest dobry instrument dla osób początkujących, czy może nie wiem bardziej dla zaawansowanych? wspomniałeś, że z jednej strony stosują one najczęściej strategię strategię indeksową, czy z perspektywy osoby początkującej to jest dobrze czy źle. No i z drugiej strony to, że są notowane na giełdzie to jest dobra czy zła informacja. Okej. No to dla kogo są? Generalnie są dla wszystkich. Ja bardzo właśnie pod tym względem lubię ETFY, że one łączą różne grupy interes różne grupy inwestorów. Tak, mamy inwestorów indywidualnych, takich można nazwać pasywniaków, którzy po prostu kupują, bo im ten kwartał przyszedł, przyszła wypłata, trzeba zakupić. Mamy inwestorów łapiących dołki, mamy inwestorów, że tak powiem, lubiący jakiś sektor i też wykorzystujących ETFów. Koniec końców mamy instytucje. Tak, warto wspomnieć, że w programach PPK ETFY są dość wszech są obecne praktycznie we wszystkich PPK prowadzonych przez TFI. właśnie ta ekspozycja na S&P 500, na MSCI World, tam znajdziemy właśnie ETFY, bo instytucje finansowe duże lubią właśnie ETFy z uwagi właśnie na niskie koszty, płynność praktycznie z tych samych powodów, dla których inwestorzy indywidualnie lubią, tak? Ale przede wszystkim ten aspekt płynności tutaj, czyli szybkiego zainwestowania dużych kwot przy ETfach jest bardzo kluczowy dla dużych instytucji. Także niewątpliwie te instrumenty są dla wszystkich i dla tych indywidualnych i tych dużych instytucjonalnych. Czy fakt notowania na giełdzie jest minusem, plusem? No tu bardziej chodzi o to dla mnie, tak przynajmniej postrzegam ten temat, że to jest cecha tego instrumentu. I teraz wszystko zależy od inwestora, bo jeżeli ta cecha powoduje to, że ten inwestor zakupił ETF z myślą o długim terminie, ale co parę minut sprawdza to notowanie, no to to jest zła cecha. Tu niewątpliwie fajnie by było, żeby ten instrument nie był notowany, no bo ten inwestor jednak to zagląda co chwilę. Ale teraz zastanówmy się, czy to jednak jest zła cecha, czy złe podejście inwestora. moim zdaniem złe podejście inwestora i to jest kwestia tutaj głowy i popracowania nad tą strategią inwestycyjną i swoją psychologią, żeby tutaj ten temat rozwiązać, żeby tą cechę, która obiektywnie moim zdaniem jest bardzo dobra, bo możemy jednak handlować w dłuższym okresie czasu, kontrolować trochę też cenę, bo przypomnę w tradycyjnych funduszach inwestycyjnych składamy zlecenie i ono zostanie zrealizowane po jednej określonej cenie, jak ta wartość cięgowa zostanie wyliczona. A przy ETFie mamy możliwość kontroli tej ceny. Tak, rynek rusza się w ciągu dnia, możemy wyjść trochę szybciej, trochę później, no i niewątpliwie przez większy okres czasu już wiedzieć po jakiej cenie realizujemy transakcje. Tak, w przypadku tradycyjnych funduszy nie jest tutaj to możliwe. Także niewątpliwie on to jest cecha, która może okazać się wadą, ale bardziej wynika to z psychologii inwestora i jego nastawienia niż stricte samego instrumentu. Tak, przynajmniej ja to postrzegam. Okej. Jak wspominałeś o tych różnicach między oszczędzaniem, inwestowaniem, to przypomniało mi się, jak nie tak dawno temu napisałem, zrobiłem takie krótkie badanie, że tak powiem, odnośnie rynku akcji dla za ostatnie 100 lat i się okazywało, że praktycznie dowolne 30 30 lat, jakie byśmy sobie wybrali z ostatnich 100 lat, gdybyśmy inwestowali w taki bardzo zdywersyfikowany, szeroki, globalny koszyk wręcz akcji, to gdybyśmy sobie porównywali osoby, które przez 30 lat inwestowały w akcje versus osoby, które w tym czasie po prostu odkładały sobie w odpowiednik, nie wiem, naszej lokaty bankowej, to się okazywało, że po tych 30 latach ta osoba, która inwestowała w akcje miała zwykle między trzy do pięciu razy więcej kapitału niż ta osoba, która bała się właśnie tego ryzyka, bo wspomniałeś o tym ryzyku. No i właśnie jak dziś też biegałem sobie w parku to Ben Felix z Rational Reminder, taki znany podcast z Kanady, to mówił, że no właśnie tak to jest, że w krótkim terminie te akcje tak postrzegamy bardzo ryzykownie, ale jak się ten horyzont inwestycyjny wydłuża, to to może być dokładnie dokładnie odwrotnie. Natomiast wspomniałeś właśnie Mateusz o tych ETFA i wspomniałeś o funduszach też inwestycyjnych, bo generalnie ETF też jest funduszem inwestycyjnym i zwykle tak jest wśród społeczeństwa, jak ja widzę, że ETF jest tym mniej znanym instrumentem. To znaczy zwykle jeżeli ktoś ma jakieś pojęcie z instrumentami, które umożliwiają nam inwestowanie pieniędzy, to częściej te osoby stykały się z takimi klasycznymi, tak to sobie nazwijmy, funduszami inwestycyjnymi. Jakie są tutaj podstawowe te różnice między tymi funduszami w Polsce, TFI, towarzystw funduszy inwestycyjnych, tymi oferowanymi właśnie przez TFI, chociaż do tego też dojdziemy. Wy też formalnie jesteście zarządzani przez TFI versus właśnie te ETFY, które są notowane na giełdzie. To czy poza tym coś jeszcze tutaj dochodzi innego, jakieś inne różnice ważne z punktu widzenia inwestora? Znaczy tak, no te różnice oczywiście jak już tu wcześniej wymieniliśmy po stronie ETFów, rachunek maklerski i ten rachunek maklerski, ja to tak nazywam, to jest takie wejście do marketu, gdzie na półce może być kilkadziesiąt, kilkaset, a nawet kilka tysięcy ETFów. Tak, ETFY to są produkty na półce, tak, od różnych dostawców i po prostu ten broker, ten rachunek maklerski nam tu daje dostęp do zróżnicowanej oferty tej ETFów od, tak jak powiedziałem kilkunastu po kilkaset, po kilka tysięcy, tak? Natomiast w przypadku TFI no raczej mamy tu do czynienia z jakimś kontem, tak, w danym TFI, jakimś rejestrem, gdzie mamy generalnie ofertę zawężoną do właśnie wyrobów tego danego tutaj TFI, także ta oferta produktowa niewątpliwie jest tutaj węższa. Oczywiście są pewnego rodzaju, nazwijmy to, supermarkety tych funduszy inwestycyjnych, gdzie za pośrednictwem na przykład banku czy jakieśegoś tutaj portalu yyy tutaj dystrybutora mamy dostęp do kilku czy kilkunastu TFI. No i wtedy ta liczba rozwiązań danego TFI, różnych TFI, no rośnie na przykład do kilkuset, tak? Generalnie w Polsce mamy tutaj jakieś kilkaset tych rozwiązań funduszy inwestycyjnych, tak? Jednakże dalej oczywiście no ten aspekt rozliczenia tutaj w przypadku ETFów mamy notowania na sesji giełdowej tak od 9:00 do 17 czy tam w Stanach Zjednoczonych inne te parametry tutaj sesji czy jakiś w ogóle inny rynek no to kolejne godziny otwarcia no i tutaj oczywiście mamy no to żeby zakupić czy sprzedać trzeba złożyć zlecenie maklerskie tak że trzeba określić ilość cenę z arkusza zobaczyć i tam złożyć to zlecenie najlepiej oczywiście tutaj z limitem żeby kontrolować tą cenę w przypadku funduszy inwestycyjnych no to składa podamy tutaj informacje za ile chcemy kupić, tak, jaką ilość tych jednostek. No i tu ta cena zostanie określona w przyszłości, jak ta wycena księgowa funduszu zostanie zrobiona. Pod względem polityki inwestycyjnej różnice również występują. W Polsce zdecydowana większość oferty funduszy inwestycyjnych to są aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne, które mają za zadanie pobić pewnego rodzaju benchmark. Tak, te benchmarki są zróżnicowane, oczywiście success ratio tych funduszy jest również zróżnicowany. Generalnie nie ma co tutaj oszukiwać, no statystyki rynku polskiego podobne są do rynków zagranicznych. Co mam na myśli? W przypadku na przykład rynku akcyjnych, akcji amerykańskich, większość funduszy aktywnie zarządzanych akcji amerykańskich z oferty TEFI będzie przegrywało z benchmarkiem, tak? Czy na przykład S&P 500, tak? W długim terminie i te proporcje 9 do1, tak? Czyli 90% tych funduszy aktywnie zarządzanych zostanie pobity przez ten benchmark S&P 500. No są bardzo tutaj zbliżone. My tutaj oczywiście jako beta ETF patrzymy na rynek polski. No i tutaj widzimy to do tego pewnie będziemy z czasem też omawiać bardziej szczegółowo, ale generalnie na przykład dużym wyzwaniem dla TFI w Polsce, dla akcji polskich jest pobijanie regularne indeksów Mig 40 TR i SWIG 80 TR. Trochę lepsze proporcje są w przypadku szerokiego rynku WIG i który jest dominowany przez WIG 20 TR, którego statystycznie niewątpliwie łatwiej pobić. Tak, to też ma swoje, że tak powiem, powody w metodologii tego indeksu i tu niewątpliwie mam nadzieję, że w ramach naszej współpracy rozbierzemy to na czynniki pierwsze, bo to taka cenna wiedza o charakterze polskiego rynku, tak żeby nie skończyć na tym myśleniu, że polska giełda to WIG 20, no bo to jest bardzo krzywdzące generalnie podejście. Natomiast niewątpliwie ta aktywna polityka inwestycyjna dominuje. No i koszty. Tak, dochodzimy do sedna sprawy. Niewątpliwie koszty pod wieloma względami są tutaj mocno zróżnicowane. No TFI a należą generalnie w Polsce. Rozwiązania funduszy inwestycyjnych należą wciąż do najdroższych w Europie, generalnie na świecie. No jesteśmy jednym z nielicznych rynków na świecie, gdzie minister finansów wstąpił i obniżył rozporządzeniem t opłaty za zarządzanie. A wciąż jednak jest to dość droga, że tak powiem, inwestowanie. No dla przykładu akcje amerykańskie, tak? No jesteśmy w stanie ETFy na S&P 500 mieć za te 5 pipsów rocznie, gdzie znajdziemy spokojnie ofertę z TFI, aktywny fundusz akcji amerykańskich spokojnie będzie popierał 2% i jeszcze successe 20% od podbicia benchmarku. No w długim terminie biorąc pod uwagę raczej małe szanse na regularne pobicie, a praktycznie ultra niskie szanse na regularne pobijanie tego benchmarku, no to faktycznie lądujemy znacząco poniżej tego benchmarku S&P 500. W przypadku akcji polskich, no beta jest tu pewnego rodzaju wyznacznikiem, ale też Isher MSTI Poland, no to te koszty są o ponad połowę niższe, tak, w przypadku ETFów na akcje polskie versus akcje, tak, polskie w wykonaniu TFI. Także tych różnic tutaj jest no niewątpliwie parę. A natomiast jeszcze takie lekkie adwocem, Jacek, do tego co powiedziałeś na samym początku. Ja w ogóle mam takie wrażenie, że faktycznie ETFów jest one są wciąż niewątpliwie mniej znane, bo to nie ma co się dziwić, tak? To jest taki produkt ostatnich lat, a TFI jakby nie patrzeć prawie ponad trzecią dekadę rozpoczyna na rynku kapitałowym w Polsce. Natomiast bardzo jestem ciekaw i to może Artur do ciebie piłka jak to badanie by wyglądało wśród młodych uczestników którzy bazują właśnie na blogerach na że tak powiem tutaj tiktokach youtubach Instagramach i tak dalej bo tam niewątpliwie ETFY zdecydowanie mocniej się przebijają niż TFI generalnie stoję na straży takiego stanowiska że czeka nas transformacja tych że tak powiem 50 60 latków którzy często są klientami TF wciąż. A no ale ich, że tak powiem, następcy, sukcesorzy to już są często osoby, które mają jakiś rachunek maklerski, podejmują sami. No i zobaczymy jak ten kapitał z czasem będzie płynął. To są inwestorzy też często, którzy już wybierają obligacje skarbowe ministra finansów, a nie fundusz obligacji. Także zobaczymy. Ja myślę, że ta rozpoznawalność ETFów wśród młodych może być nawet nieco lepsza niż takich rozpoznawalność TFI, ale to oczywiście ktoś by musiał zrobić to badanie, żeby sprawdzić. Także Artur, piłka po twojej stronie. Ja myślę, że jest to jedynie kwestią czasu, bo jeżeli spojrzymy na źródła wiedzy wskazywane przez osoby, które korzystają z funduszy ETF, osoby młodsze, najczęściej jest to YouTube. Jeżeli byśmy spojrzeli na tego typu źródła, tam w ogóle nie mówi się o fundusza funduszach inwestycyjnych. Wydaje mi się, że największe grono odbiorców tych produktów to są klienci, klienci banków przede wszystkim. A ETFY raczej nie są sprzedawane. ETFy się kupuje te spośród tych, które są na półce. I no ja przynajmniej dostrzegam taki oddolny ruch, taką no zwiększającą się popularność ETFO wśród różnego rodzaju twórców internetowych, którzy po prostu sami z nich korzystają i polecają je. I to zjawisko według mnie ma już taką masową skalę i wydaje mi się, że jest to kwestią czasu, aby to było widać też w wolumenach transakcji, które są zawierane i i w efekcie zwiększeniu popularności właśnie funduszy ETF. Powiedziałeś Mateusz, że ta popularność ETFów rośnie między innymi ze względu na niskie koszty zarządzania. Wskazywałeś też na kilka technicznych aspektów, które różnią ETF od funduszy, które nie są notowane na giełdzie. Jakie fundusze są u was dostępne i spośród nich które są najbardziej popularne i jak to mierzyć? A obecnie BTETf nagrywamy tutaj w czerwcu tak na towane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie jest 11 rozwiązań. My dzielimy to na cztery kategorie. To są akcje polskie, czyli rozwiązania na nasze indeksy WIG20 TR, MIG 40 TR jest WIGIG80R, czyli odpowiednio duże, średnie i małe polskie spółki. A następnie mamy grupę kategorię obligacji skarbowych, polskich obligacji skarbowych i tutaj mamy indeks TBSP oraz uwielbiam tą nazwę GPWB, myślnik BWZ. My to w skrócie nazwaliśmy obligacji sześciomiesięcznych. Chodzi o te obligacje zmiennokuponowe oparte na Vibor 6M. A i to jest drugi, druga kategoria. Trzecia kategoria to są ETFy zagraniczne. No bo oczywiście te rynki zagraniczne dywersyfikacjot beta też, że tak powiem, podpisuje się pod tą ideą dywersyfikacji zagranicznej, że warto z tego rozwiązania też korzystać. Natomiast my tu taką unikalną cechę zabezpieczenia walutowego dostarczamy inwestorom z dwóch powodów, że właśnie nikt z tych największych nie pochyla się nad polską perspektywą inwestora. Tutaj ten zabezpieczenie PLN USD, tak to dla takiego plec tam strata czasu, kolokwialnie mówiąc. A dwa właśnie, że uważamy, że mogą być tacy inwestorzy, którzy to będą dostrzegać zaletę tego rozwiązania, czy że tak powiem długoterminową, czy jakąś czasową z uwagi na to, że dolar na przykład ich ocen jest obecnie bardzo drogi, tak? I spodziewałem się jakieś tutaj osłabienia tego dolara w jakimś tam horyzoncie inwestycyjnym. Yyy, czwartą naszą grupą są ETFy tradingowe, spekulacyjne. No to są właśnie ten koronny przykład tej inżynierii finansowej. A także tutaj ETFY też mogą przybierać formę bardzo aktywnych rozwiązań. To są rozwiązania lewarowane na przykład na WIG 22nie bądź na NZDAQ 103krotnie bądź rozwiązania typu short, czyli te, które zarabiają na spadkach ty ich indeksów w tutaj WIG 20-1, tak? i nazdak 100-2. Także takie widzimy rozwiązania obecnie w naszych kategoriach, w tych czterech kategoriach. Jak mierzyć popularność? To jest bardzo dobre pytanie. Już wspominałem, że my jako beta ETF, nad czym ubolewam, no nie widzimy inwestorów. Dlatego tak ochoczo chodzimy tutaj do różnych, że tak powiem, portali i inicjatyw edukacyjnych, żeby właśnie też zbierać pytania od inwestorów i pokazywać i odpowiadać. No bo faktycznie nie wiemy ile rachunków maklerskich posiada dane ETF. Tak, słyszymy jakieś szepty czy to od giełdy, czy odbiór maklerskich i szacujemy, że nasza grupa inwestorów indywidualnych łączna na beta ETF, no to to jest jakieś, że tak powiem, niskie kilkadziesiąt tysięcy osób. Tak, takie mamy pewnego rodzaju przypuszczenia, ale taki, że tak powiem, zakres od 20 do 40 możemy spokojnie przyjąć, tak? Jest to bardzo szeroki, natomiast to by nastawiało w świetle takiego już naprawdę niezłego pod względem liczby uczestników TFI, tak jak patrzymy, tak może nie bankowego jeszcze, ale już takiego widocznego prywatnego TFI spokojnie. A natomiast co my możemy mierzyć? Oczywiście mierzymy aktywa pod zarządzaniem. Tak, bet ETF, że tak powiem, puka do miliarda złotych tutaj aktywów pod zarządzaniem. Liczymy, że niedługo tą barierę magiczną przekroczymy. Wśród tych naszych rozwiązań najbardziej popularne są niewątpliwie akcje polskie. One stanowią gdzieś 65% naszych łącznych aktywów, z czego najbardziej wybija się MVIG 40 TR, tak? Czyli to rozwiązanie na polskie średnie spółki. Ona obecnie ma tak 350 milionów złotych. Drugi jest WIG 20. Tu około 130 milionów. Jest to nasze najstarsze rozwiązanie, ale bardzo dynamicznie się do niego zbliża jedno z młodszych rozwiązań, mianowicie SWIG 80R. No to już już jest fundusz, który ma 120 parę milionów złotych. Także bardzo prawdopodobne patrząc po tegorocznych też napływach do funduszy, że właśnie ten SWIG 80 za chwilę będzie naszym drugim rozwiązaniem i niewątpliwie oferta beta ETF inwestorom indywidualnym kojarzy się głównie z właśnie tą ekspozycją na polskie średnie i małe spółki, co nas bardzo cieszy, bo metodologicznie inwestowanie w te indeksy ma dużo uzasadnienia. Natomiast są jeszcze rozwiązania, że tak powiem, takie inne aspekty jak wolumen obrotu i liczba transakcji. My to nazywamy właśnie popularność. Przy czym tu warto podkreślić, że dominują rozwiązania tradingowe, tak? Czyli przykładowo na zeszłym roku mieliśmy tam około miliarda obrotu na naszych wszystkich funduszach, no ale ponad połowa przypadła na rozwiązania tradingowe WIG 20 Lew i Short. No bo tu właśnie jest potrzebna ta decyzyjność inwestora, ta ciągła granie. Także trudno mierzyć tą popularność, ale generalnie co nie patrzeć, ten rok znowu pokazuje będzie rekordowy. Wszystkie wskaźniki rosną. Sprzedaż, aktywa, obroty, transakcje. Tutaj naprawdę wzrosty w analogicznym okresie poprzedniego roku, no to procentowo nawet są trzycyfrowe, tak? ponad 100% większe liczba transakcji, obroty, napływy, także niewątpliwie ten wzrost samodzielności inwestycyjnej Polaków jakiś tutaj widzimy i mamy nadzieję, że ta tendencja będzie się utrzymywać. y tak dopowiem, że ponieważ ta paleta tych ETFów u was w ofercie już jest całkiem spora, to my w najbliższych miesiącach będziemy starać się przybliżać po kolei te różne rozwiązania, tak żeby no każdy mógł świadomie tutaj wybrać. Zresztą myślę podobnie jest w Polsce jak kiedyś widziałem takie badanie w Stanach Zjednoczonych, że inwestorzy, którzy korzystają z ETFów są w tej grupie bardziej uświadomionych inwestorów i to widać chociażby w takich okresach właśnie trudniejszych na rynku, kiedy są gdzieś tam załamania, krachy, to jednak ci inwestorzy w ETfach okazuje się są bardziej mślę bardziej podążają za obranymi strategiami. jakieś te strategie jednak mają częściej niż te osoby, które tak jak Artur wspomniał nie kupiły, tylko zostały im sprzedane jakieś produkty nie do końca być może zrozumiane przez przez te osoby. Y Mateusz, ponieważ mamy cię tutaj jako gościa, który faktycznie w tym biznesie jest na co dzień i wie jak to się robi od środka, no to muszę w końcu cię zapytać, jak wygląda taka praca gościa, który oferuje takie ETFy? Jak wygląda tworzenie takich ETFów od kuchni? Co dzieje się, mówiąc krótko, za kulisami, czego my nie widzimy każdego dnia? O, tej pracy wbrew pozorom jest bardzo dużo. Tak lubię tą pracę zarządzającego ETFem porównywać do inżyniera, który ma wzorzec. Tym wzorcem jest oczywiście indeks. No i naszym zadaniem, państwo zatrudniają nas do tego, żeby ten fundusz, no podążał za tym wzorcem jak najlepiej, tak? No i co to teraz znaczy? Tak, oczywiście w przypadku ETFU, gdzie stosujemy tak zwaną replikację fizyczną, czyli kupujemy dokładnie to, co jest w indeksie, no to musimy zawsze monitorować, co w tym indeksie jest, czy jakieś zmiany zachodzą. Tak? Jeżeli zmiany jakieś zachodzą, i teraz tu ważne, że to nie my decydujemy o tych zmianach, tylko GPW benchmark, tak? spółka, która tworzy te indeksy na polskie akcje i tworzy tą metodologię i na podstawie tej metodologii co kwartał czy co generalnie co kwartał analizuje tą te portfele i ogłasza pewnego rodzaju korekty bądź rewizje. Nawet również mogą zdarzyć się jakieś rewizje nadzwyczajne w odpowiedzi na jakieś zdarzenia tutaj korporacyjne na poszczególnych spółkach. No my jesteśmy wtedy zatrudnieni czy zobowiązani do tego, żeby w państwa imieniu tutaj ten fundusz dostroić. kolokwialnie mówiąc, czyli co mam na myśli? Jakaś spółka opuszcza MWIG 40T TR, no to my będziemy tą spółkę sprzedawać. Jakaś spółka wchodzi do tego indeksu, no to my musimy tą spółkę kupować. Tak, czyli jest taki inżynier, który zawsze się stara, żeby państwu tutaj jak najlepiej ten wzorzec odwzorować. No i oczywiście są pewnego rodzaju też niuanse, tak jak samo jak państwo kupują naszego ETFA najczęściej od animatora funduszu, który przychodzi, że tak powiem i później prosi o wykreowanie tych certyfikatów, no to my oczywiście musimy pod tą gotówkowy zapis wykupić znowu te akcje, bo państwo tego oczekują, żeby każdy, że tak powiem, certyfikat miał pokrycie w tych tutaj akcjach po prostu. Także tutaj ciągła obsługa kreacji i umorzeń w drugą stronę też to działa, tak? Jeżeli animator funduszu przychodzi, żeby umożyć te certyfikaty, my musimy mu zamienić te certyfikaty na gotówkę. Tą gotówkę osiągniemy poprzez sprzedaż akcji z funduszu. Tak. Dochodzą aspekty reinwestowania dywidend na przykład. Tak. No oczywiście spółki wypłacają te dywidendy. To jest kilka procent w skali roku na każdym indeksie, czasem nawet 5%. No czyli te cashflowy trzeba reinwestować tutaj efektywnie dla naszych inwestorów, bo właśnie replikujemy te indeksy dywidendowe tr, tak? A rolowanie kontraktów futures, na przykład na naszych tradingowych. Co to znaczy rolowanie? Generalnie kontrakty futures są co trzy miesiące mają takie serie marzec, czerwiec, wrzesień i grudzień. No i te serie wygasają. Tak. Natomiast to nie może być tak, że fundusz wygaśnie jego pozycja, tylko musi sprzedać, zamknąć te futuresy z wygasającej serii i otworzyć w nowej. Tak to się tutaj potocznie w kuchni nazywa rolowaniem. Oczywiście jest całe zaplecze backofficeowe i że tak powiem księgowości, tak? Czyli taki zarządzający przychodzi do pracy, y, że tak powiem, nie musi być na otwarciu może sesji, bo to nie jest aktywny zarządzający, że tu już na dzień dobry musi jakieś yy, że tak powiem, decyzje inwestycyjne podejmować, ale właśnie w tej początkowej fazie dnia tutaj spływają do niego wyceny księgowości, potwierdzenia depozytariusza. My też na naszych funduszach mamy taki program pożyczek papierów wartościowych, gdzie pożyczamy akcje z portfela celem tego, żeby osiągnąć jakiś dochód, ale tylko po to, żeby ten dochód przekazać państwu, uczestnikom funduszom i zarazem lepiej naśladujemy ten indeks, bo odzyskujemy jakiś przychód względem właśnie indeksu. Tak, także tutaj takie też działania podejmujemy. No i analizujemy, oczywiście realizujemy te kreacje, umorzenia, zarządzamy gotówką, rolujemy te kontrakty. Jest wiele tej naprawdę takiej inżynieryjnej pracy. Natomiast faktycznie nie ma tej pracy, że sobie siadamy z Dawidem i Kazikiem i mówimy: "Dobra, to która spółka teraz tu pogrzeje?" No to tak to tutaj nie ma, bo statut, depozytariusz i państwo przede wszystkim i państwa zaufanie, no to nas obowiązuje do tego, że naśladujemy te indeksy, co nie zmienia, że tak powiem, czasem jakiegoś decyzji aktywnej. Co mam na myśli? Mam na myśli przede wszystkim różnego rodzaju zdarzenia korporacyjne, jak na przykład wezwania na zdjęcie spółki z giełdy. Tak, jeżeli my wtedy oceniamy, czy takie wyzwanie ma duże szanse powodzenia, czy nie. I możemy dokonać pewnych transakcji tak zwanych, my to nazywamy w naszym konie arbitrażowych względem indeksu, tak? Bo indeks zawsze reaguje po jakimś wydarzeniu. Natomiast my jak oszacujemy prawdopodobieństwo wysokości tego zdarzenia, również aspekty związane z płynnością w przypadku powodzenia tego zdarzenia, no to może nam wyjść z takiego naszego modelu, że opłaca się tutaj jakąś część pozycji odpowiedzieć na jakieś wyzwanie czy przeprowadzić jakąś transakcję, co często generuje też jakieś pozytywne, że tak powiem, przychody względem tego co indeks. to dzięki temu właśnie no właśnie nasz Mwig czy Swig no wyraźnie widać, że lepiej się zachowują niż na przykład czysty wskaźnik kosztów, tak? Że to odwzorowanie jest lepsze na przykład za ostatnie 12 miesięcy niż czysty wskaźnik kosztów. Także jest sporo takiej pracy inżynieryjnej, trochę decyzji aktywnych, no i oczywiście chodzenie, że tak powiem, po po mediach, po kanałach, blogerach, opowiadanie, wyjaśnianie. No i schylamy się po każde pytanie też zawsze to tak moim zdaniem bardzo bardzo tak państwa uczule na to, że faktycznie państwo jak zadają pytania coś o coś proszą, sugerują to naprawdę te sugestie, pytania idą na samą górę, że tak powiem, a tutaj do pod zarząd, pod właścicieli i są analizowane. Takim koronnym przykładem jest na przykład ankieta, gdzie prawie 2000 osób wzięło udział w przypadku tworzenia naszego ETFA Dywidenda Plus, który niedługo powinien, że tak powiem, uzyskać zgody i w tym roku się pojawić na GPW w Warszawie. Także to jest gdzieś taka nasza tutaj no niewątpliwie grupa inwestorów indywidualnych jest naszym priorytetem pod wieloma względami. Pozwól, że dopytam o jeden szczegół w tym temacie, który omówiłeś. W ostatnim czasie oglądałem film jednego z youtuberów, który bardzo ciekawie opowiadał w taki prosty sposób czym jest ETF, czym się charakteryzuje. Przy czym on na samym końcu tego filmu dodał, że to, że one mogą być takie tanie wynika z tego, że tutaj po prostu proces w procesie zarządzania jest automat, robot, a a nie człowiek. Yyy i wiele osób zastanawia się, jak w praktyce to zarządzanie wygląda, jaka jest rola człowieka właśnie w procesie zarządzania aktywami w funduszu indeksowym, pasywnie zarządzanym. Tak nie, czasem spotykamy się z tym pytaniem, czy was zastąpi czat GPT, tak? Czy tak będzie generalnie powiem tak, my się czujemy bezpiecznie z naszą pracą z uwagi przede wszystkim na różnego rodzaju jednak aspekt ludzki, który musi zostać dokonany. O ile faktycznie dostrzegamy, że na przykład na ETFie na WIG 20 z uwagi na skalę tego funduszu, wielkość, że tak powiem, płynność tego rynku, yyy działania beta ETF mogłyby być bardzo zautomatyzowane, że faktycznie tutaj to AI abstrahowuje oczywiście od regulacji, które praktycznie blokują jakiekolwiek takie możliwości tutaj stosowania i to niewątpliwie jeszcze legislacja tutaj będzie mocno analizowała ten aspekt, ale dostrzegamy, że tutaj można by było powierzyć to automatowi, tak pod pewnymi oczywiście tutaj bezpiecznikami kontroli. Natomiast w przypadku ETFów na SWIG 80 czy MWIG 40 również może państwa zaskoczę, ale ten rynek jest oczywiście mniej płynny zdecydowanie, ale ten rynek, że tak powiem dla osób, które już trochę bardziej znają giełdy i jeżeli myślą państwo, że to co w arkuszu widać to to jest wszystko, to tak nie działa. Często naprawdę trzeba wziąć telefon do różnych biur maklerskich, podzwonić, poszukać drugiej strony i to niewątpliwie się zdarza na rynkach kapitałowych i im mniejsza płynność i mniejszy, że tak powiem, segment tych spółek, tym jest to częstsze. Tego w przypadku ETFów na Swig MVX zdecydowanie tutaj widzimy ten ludzki charakter, znajomość rynku. też jest coś takiego jak segmentacja, że na przykład są brokerzy, którzy się specjalizują w jakichś grupach spółek i warto tą taką wiedzę wykorzystywać, żeby wiedzieć czy na przykład oni mają jakiś tutaj drugą stronę potrzebną akurat do zawarcia transakcji, żeby identyfikować ten trochę ukryty popyt i podaż. Tak to niewątpliwie wygląda na rynku, nie mówiąc już o rynku obligacji skarbowych, bo znowu państwa może zaskoczę trochę, to nie jest rynek, gdzie tam widać tą tabelę ofert i to tam wszystko jest. Tak, że można każdy miliard złotych przehandlować. Absolutnie nie. Handel na obligacjach skarbowych w 95% ponad jest tak zwanym handlem OTC, czyli poza parkietem. Na czym to polega? Polega to na czatach Bloomberg, że tak powiem, Reuters, takie gadu gadu dla zaawansowanych, gdzie się pisze po prostu do różnych brokerów. No i dostaje się kwotowanie danej serii obligacji. Te kwotowania danej serii obligacji często się bardzo różnią pomiędzy danymi bankami, bo na przykład jakiś bank ma nadpodaż, a jakieś niedobory tych obligacji kwoty ma większą chęć bądź niechęć do zawarcia transakcji. Porównuje się to się zawiera tą transakcję. Ona ta oferta jest często ważna bardzo o krótki czas trzeba się szybko decydować. Także niewątpliwie no tutaj AI oczywiście ma ogromne możliwości zastosowania i te automaty, że tak powiem. A tutaj niewątpliwie mają, że tak powiem, potencjał do rozwoju. Natomiast ten czynnik ludzki, taka znajomość rynku jest tu niewątpliwie kluczowa i ja dostrzegam niewątpliwie versus takie aktywne TFI. na przykład no nie musimy zatrudniać osób, nie zatrudniamy analityków na przykład tak do analizy akcji, obligacji, no bo nie potrzebujemy tego. Mamy odzwierciedlić ten indeks, ale absolutnie wykluczam tą koncepcję, że tu nie trzeba nic robić, jest tanio i powinno być tanio. Dlaczego nie trzeba nic robić? Bo przykładowo MWIG 40TR od 2019 roku w tym indeksie się przewinęło nam ponad 80 spółek. Także naprawdę jest co kupować i sprzedawać dla państwa, żeby regularnie ten indeks dobrze odzorowywać. Jest to po prostu inny rodzaj pracy, ale jest to też praca. Mateusz, chciałem cię podpytać o taki już bardziej techniczny aspekt z perspektywy inwestora, który wchodzi sobie na rachunek i chce kupić jakiegoś ETFA, dajmy na to ETFA na MVIG 40, czyli ma, jak to mój znajomy mówi, na ETF mielonkę na 40 spółek tych tej średniej wielkości i średniej kapitalizacji. No i teraz tak, jednostka, czyli taka najmniejsza wartość, za którą możemy sobie kupić takiego ETFa, tam 100 parę złotych teraz, jeśli dobrze pamiętam, jeżeli chodzi o ETF na MVX 40, wystarczy, żebyśmy sobie mieli za te 100 parę złotych właśnie już taki zdywersyfikowany portfel. Ale jak to wygląda technicznie? Czy ja jeżeli takie zlecenie składam na giełdzie, a ono później się realizuje, to mogę tak naprawdę te jednostki czy tę jednostkę kupić od na przykład od Artura, który w tym czasie chciał ją sprzedać? Czy to też jest tak, że w tym czasie tak jak w przypadku akcji faktycznie ktoś te akcje kupuje y i wy również wtedy musicie wchodzić do akcji i musicie stworzyć taką jednostkę y żeby po prostu móc ją sprzedać mi albo w drugą stronę jak ktoś chce sprzedać to co, ta jednostka zawsze musi być umorzona, czy też być może może ją ktoś przejąć z drugiej strony, kto akurat chciał kupić? To ja tylko potwierdzę, że to jest świetne pytanie, Jacek i też dostaję często pytania, no jak to jest, że no nie wiem, Artur idzie na giełdę, chce kupić ETFa, Jacek go sprzedaje, zawieramy transakcje między sobą. No i gdzie tam jest w ogóle dostawca funduszy? Gdzie tam jest tworzenie jednostek? W ogóle nie ma miejsca na to. To jest kluczowe pytanie. Dochodzimy, że tak powiem, do serca ETFów, tak zwany mechanizm kreacji, umarzania. I to absolutne jest zrozumiałe, że czasem inwestorzy się długo zastanawiają, żeby to zrozumieć. Ja tylko powiem, że jak myśmy wpadli na pomysł tych ETFU w 2015 roku, to no 4 lata zajęło stworzenie pierwszego ETFU, mianowicie wiele się rozwijało właśnie o ten mechanizm, żeby instytucje rynku jak KDPW, GPW też zrozumiały i depozytariusz jak to właściwie działo. Także wracając do sedna sprawy, faktycznie Jacku, może być tak, że ty kupujesz, Artur sprzedaje i wy się spotkacie w arkuszu, tak? Czyli można powiedzieć certyfikaty Artura przejdą do ciebie i my jako beta też tego w ogóle nie widzimy. To właściwie tylko widz KDPW jest rozliczenie pomiędzy wami waszymi domami maklerskimi. Natomiast oczywiście to nie może być tak, no bo Artur może się wyprzedać i ty dalej chcesz kupować i nie ma, że tak powiem, drugiej strony. Jak to teraz tutaj zrobić, żeby ta druga strona była? Każdy fundusz ETF ma animatora funduszu. Często na zagranicznych rynkach jest ich kilkanaście nawet podmiotów. Tak, my w Polsce obecnie mamy jednego. Jest to Dom maklerski Banku Ochrony Środowiska i to jest podmiot, który składa ciągłe zlecenia kupna i sprzedaży na tak zwanym wąskim kwotowaniu sprezie i na trochę szerszym. Generalnie po jest po dwa razy po dwóch stronach, tak? Składa regularnie cztery zlecenia, dwa kupna, dwa sprzedaży. I to jest właśnie podmiot, który daje inwestorom indywidualnym to tutaj zapewnienie, że jeżeli oni będą chcieli kupić, będzie druga strona. Jeżeli będą chcieli sprzedać, będzie druga strona, żeby od nich te certyfikaty odkupić. I teraz jak to wygląda? A ten animator funduszu ma takie zdolności do utrzymywania pozycji, ale też jakby sprzedania czegoś, czego jakby nie posiada. Zaczyna na przykład dzień załóżmy z milionem złotych na MVG 40 ter. To jest jego magazyn. Tak zaczyna 9:00. No i Jacek i inni, że tak powiem, inwestorzy stwierdzi zaczęło się okienko IKE. specjalnie nawiązuje, bo właśnie tak w tym roku to było. No i stwierdzili faktycznie MWIG 40 kupujemy. No i faktycznie kupują ten MIG 40 początek początek, że tak powiem sesji. Animator sprzedaje 100 200 300 sprzedał milion. No i teraz zasadnicze pytanie często się to pojawia. Czy mu może zabraknąć? Czy jak to się stanie? On sprzeda milion i co? Idzie do domu. Nie sprzedaje dalej. minus pół miliona, minus milion, minus na przykład półtora miliona. Tak, takie ma saldo w ciągu dnia. Teraz ten animator ma statutowe, prospektowe prawo, jest uprawnionym inwestorem do bezpośredniego przyjścia funduszu i powiedzenia: "Beta, wykreuj mi certyfikaty funduszu beta ETFMX40TR na kwotę na przykład 2 milionów, bo sprzedałam półtora miliona, że tak powiem, jestem na minusie i chcę jeszcze mieć zapas na następny dzień pół miliona, tak? I wtedy dopiero jest angażowanie, że tak powiem, zarządzających, bo my pod ten zapis, który tutaj animator składa, już kupujemy dopiero wtedy te akcje z MVIGU 40 pod te 2 miliony. Wrzucamy to zlecenie do modelu, a ten model nam generuje zlecenia. To statutowo, prospektowo dzieje się w okolicach godziny między 15:00 a 16:00 zaczyna się ten proces. Tak. I generalnie tak to wygląda. I teraz można się zastanowić, no okej, ale chwileczkę, chwileczkę. Ja już mam te certyfikaty na rachunku, no bo kupiłem, ale animator dopiero złożył zapis. Beta to kupuje o 16:00. No ale jak? No i tu wchodzi cała magia rozliczenia D plus 2 z krajowego depozytu papierów wartościowych. I ważna informacja dla państwa, to że państwo kupią dzisiaj, to faktycznie państwo jakby mają te certyfikaty na rachunku. Natomiast z poziomu rozliczenia na krajowym depozycie i po stronie domu maklerskiego to rozliczenie nastąpi za dwa dni i to jest bardzo ważne o tyle, że za dwa dni również nastąpi, że tak powiem, wykreowanie tych certyfikatów oraz zakup akcji z MBIGu 40 pod te akcje wykonane przez fundusz. I to wszystko się tak kolokwialnie mówiąc pięknie meczuje w tym systemie i można powiedzieć, że zawsze te wykreowane certyfikaty są pokryte w tych akcjach. Analogicznie oczywiście działa to w drugą stronę w przypadku umorzenia, że animator może przyjść i powiedzieć: "Beta, sprzedali mi tyle WIGU 20 oczywiście, że muszę tutaj umorzyć tutaj". Tak? No i my to dokonujemy pod tym względem. Oczywiście zdarzają się sesje, że ten animator zbiera, że tak powiem, jedną i drugą stronę. na przykład część inwestorów mu sprzedała, część kupiła i on ma na przykład saldo takie, że nic nie robi. On absolutnie jest też podmiotem, który jest w stanie utrzymać sobie na przykład saldo 700 000 miliona y jakieś tam wartości certyfikatów na naszych ETFA, bo jest w stanie też to dobrze zabezpieczyć sobie i tutaj, że tak powiem, ciągłe kreowanie i umarzanie nie wchodzi w grę. I paradoksalnie, jeżeli ktoś szuka źródeł oszczędności w ETfach, to to jest jedno z większych źródeł oszczędności w ETFach, bo ogranicza znacząco koszty transakcyjne, bo fundusz nie musi ich wykonywać prawo lewo, bo teraz załóżmy taką sytuację, dwa dni inwestorzy kupują, non stop tradycyjny fundusz inwestycyjny, no to ten zarządzający musi kupować, a za dwa dni sprzedają, no to ten zarządzający znowu musi sprzedawać. Tak, w przypadku ETFU animator jest w stanie, że tak powiem, retencje zrobić tego popytu i podaży i to jest jedno z głównych źródeł oszczędności w ETfach. Oprócz oczywiście skali, że tak powiem, działania, które mam nadzieję też przyjdzie duża do bety. Natomiast niewątpliwie ten mechanizm, tak, i też ta właśnie brak konieczności prowadzenia rejestrów poszczególnych inwestorów, tak? Bo w przypadku tradycyjnego TFI to ja bym musiał zarejestrować, że Jacek kupił, Artur sprzedał, potwierdzenia wysłać wszystko na maila, pocztą, wyliczyć jeszcze tam później podatki, tak żebyście mi wam przesłać rozliczenia. Niewątpliwie tych backofficeowych prac obsługi poszczególnych klientów jest więcej. My tutaj tego nie robimy. To robią domy maklerskie. Animator jest, że tak powiem, taką retencyjną poduszką i to jest jedno z największych źródeł oszczędności niewątpliwie. Także jak już ktoś szuka tych źródeł oszczędności, to tam warto ich poszukać, a nie w tym, że zarządzający nic nie robią. To czy określając rolę animatora moglibyśmy tak podsumować, że to będzie oczywiście nie fachowe określenie, ale czy możemy powiedzieć, że to jest trochę taki wasz przedstawiciel do spraw sprzedaży? Tak