2 urodziny atlasETF + sesja Q&A LIVE [2 Urodziny i Plany ETF]

Dobry wieczór. Artur Wiśniewski, Atlas ETF. Witam was serdecznie podczas spotkania live, podczas którego będziemy świętować drugie urodziny Atlas ETF oraz połączymy to z sesją Q&A, podczas której odpowiemy na wasze pytania. Witam was serdecznie zespół Atlas ETF. Artur Wieśniewski, Jacek Lempard i Grzegorz Radziukiewicz. Jacku, przekazuję ci głos. Przekazujesz mi głos? Dobrze. Dziękuję bardzo. W takim razie przepniemy się na prezentację, która dziś będzie nam towarzyszyć. I tak jak powiedziałeś Artur, we wstępie, raz jeszcze powtórzę, pierwsza część to powiedzmy część urodzinowa, tak? Mała celebracja tego, że mamy drugie urodziny jako portal Atlas ZTF, a druga część to będziemy tutaj odpowiadać na wasze pytania. A co tej co do tej celebracji to ja tutaj też y zachomikowałem sobie, także wszystkiego najlepszego. O 100 lat, 100 lat, 100 lat, 100 lat niech żyje nam prezes naszego klubu. Wjechał tort. Tak, Artur tylko nie spał studia. Musicie mi pomóc. Dmuchamy razem. No i życzenie Artur. No jakie życzenie? 100 lat. Tak, 100 lat. Dobrze, Artur. 100 lat na ręku. No to trzy c tr c trzy ctery okej okej dobrze super udało się nie spalić niczego. Nie słyszę syren, więc to już jest mały sukces. Prezenty proszę przesyłać do Artura na adres Artura. Tak. Tak. Dobrze, to w takim razie tak jak powiedziałem, mała prezentacja, która dotyczy samego portalu i celebracja celebracją, ale tak naprawdę troszkę powiemy tutaj wam o tym, jak ta droga przebiegała do tych przez te dwa lata. Zwłaszcza dla tych, którzy być może pierwszy raz na nas tutaj trafili, ale też być może będzie to ciekawe dla tych z was, którzy nas od samego początku obserwują. No i myślę, że to co będzie bardziej jeszcze może ciekawsze, to plany jakie mamy na przyszłość, jeżeli chodzi o rozwój, bo często też mamy pytania od was pod kątem rozwoju. powiemy wam nieco o statystykach. No i część pytań i odpowiedzi, więc wy możecie już teraz zaczynać, zadawać nam też pytania na czacie. My będziemy się do nich odnosić w tej części Q&Aj. Natomiast też dla tych z was, którzy nie mogą dziś być lub będą później, to nie ma się czego obawiać, bo to nagranie będzie dostępne na YouTubie. Będzie też wersja później podcastowa. No i generalnie będzie można sobie to po prostu obejrzeć później. Ja też z góry przepraszam, jeżeli będą jakieś dziwne dźwięki gdzieś tam w tle się dobywały, bo jestem w takim mobilnym studiu wakacyjnym, tak to yy nazwijmy. Jak ktoś oglądał y Jandarma z Santrope to właśnie nadaje z Sant Trope, więc więc mam nadzieję, że nie będzie tutaj żadnych gaf i i i różnych takich śmiesznych rzeczy jak U deine i jakoś przebrniemy przez tego dzisiejszego live'a. Krótka historia Atlasu ETF. Więc tak naprawdę cały pomysł gdzieś tam kołatał w mojej głowie znacznie wcześniej, jeszcze jak rozwijałem oprogramowanie System Trader, gdzie w gruncie rzeczy pojawiła się pierwsza taka baza ETFów. Natomiast w grudniu 2022 już tak jednoznacznie po rozmowie jeszcze wtedy bez Grzegorza z Michałem Szafrańskim, którego serdecznie pozdrawiamy i który dziś ma też livea. Tak się niefortunnie złożyło, że mamy tego live'a w tym samym czasie. No ale cóż, tak czasami los płata figle, że w tym samym czasie mamy te livey. Będziemy starać się na przyszłość tak robić, żebyście nie mieli tego problemu, którego livea oglądać. No i wtedy właśnie Michałowi i Arturowi przedstawiłem w grudniu 2022 ten pomysł i generalnie była taka konstatacja, że okej, to róbmy to. I co prawda Michał bezpośrednio w tym projekcie tak formalnie nie uczestniczy, ale jest naszym takim dobrym duchem, który nas wspiera tutaj w różnych działaniach, jeżeli chodzi o rozwój tego portalu. No ale generalnie tak czysto formalnie to na pokładzie tutaj jest Artur i Grzegorz ze mną w lipcu 2023, czyli dość szybko można powiedzieć w cudzysłowie zwodowaliśmy pierwszą wersję tego portalu. Przy czym to była taka no nie chcę jakoś umniejszać, ale y no wciąż bardzo wczesna wersja tego portalu. W niespełna rok później był duży krok milowy, można powiedzieć. jeżeli chodzi o rozwój tego portalu, ponieważ przepięliśmy się na dane firmy Morningstar, co wymagało z jednej strony dużo takiej pracy czysto nazwijmy to organizacyjnej, żeby te licencje na te dane uzyskać, z drugiej strony, żeby po prostu móc to czysto technicznie zintegrować z portalem. W październiku zeszłego roku pojawiło się coś takiego, co nazywamy rankingami ETF. I to są o tyle ciekawe rankingi, które o ile my wybieramy listę ETFów, które biorą udział w takich rankingach, to one się aktualizują de facto każdego dnia same poprzez to, że są aktualizowane dane Morning Star, więc to jest coś fajnego, myślę, zwłaszcza dla tych osób, które być może są mniej zaawansowane, jeżeli chodzi o świat ETFów, a które mają na przykład taki dylemat, że chcą zainwestować, dajmy na to, w ETF, na S&P 500 czy ETF na ACI czy cokolwiek innego. No i widzą, że jest kilkanaście czy wręcz kilkadziesiąt ETFów na to samo. Więc takie rankingi mogą pomóc w tym, aby bardziej świadomie po prostu dokonywać tych wyborów. To nie o to chodzi, że to będzie jakiś od razu game changer, że wybierzemy fundusz A nad funduszem B. Natomiast chodzi o to, że to wszystko ma później wpływ na naszą dyscyplinę i na takie poczucie, że to co robimy, robimy w sposób pełni świadomy. W grudniu zeszłego roku odpaliliśmy wersję anglojęzyczną, o której jeszcze nieco później prawdopodobnie wspomnę. No i wreszcie takim zwieńczeniem tego wszystkiego, tego powiedzmy takiego projektu, który był mocno, no znów nie chcę umniejszać tutaj studenckim, zrobiliśmy, sformalizowaliśmy to wszystko i na pokład też zaprosiliśmy Grzegorza i po prostu powstała spółka Atlas ZTF, prosta spółka akcyjna. to miało miejsce w kwietniu już tego roku. Jeżeli chodzi o rankingi, to tutaj taka krótka przebitka. Serdecznie zapraszam. Te rankingi mają jeszcze fajną jedną funkcję, o której tutaj wspomnę. Czasami jest tak, że ktoś ma na przykład jakiś interesujący ETF z rynku amerykańskiego, w sensie ETF, który ma siedzibę w Stanach Zjednoczonych, tak zwany ETF amerykański i tutaj można się łatwo przepinać między rankingiem na ETFY amerykańskie i ETFY europejskie. Więc na przykład jeżeli widzimy ETFY, dajmy na to na S&P 500 amerykańskie, bardzo łatwo możemy się przepiąć jednym guziczkiem u góry po lewej stronie na ETF amerykańskie czy europejskie, w zależności, które aktualnie oglądamy i to będzie cały czas przez nas też poszerzane, aktualizowane na bieżąco. Także myślę, że to jest fajna fajna strona, jeżeli chodzi o poszukiwanie swoich ETFów do portfela. Natomiast jeżeli chodzi o plany rozwoju na Atlas ZTF, to przede wszystkim chcemy rozwijać i ulepszać to, co już widzicie w tym momencie, tak? Czyli to, co jest takim sercem tego portalu, czyli katalog ETFów. W tym momencie tych ETFów, ETFów jest ponad 11 000, co i tu mówię o 11 000 isinów. Nie chodzi mi o tickery, bo tickerów to jest kilkadziesiąt tysięcy. Tak, bo jak wiecie, ale jak nie wiecie, to właśnie się dowiecie, że zwłaszcza w Europie ma to miejsce, że jeden ETF o jednym ISINE, czyli fizycznie jeden fundusz może być notowany pod wieloma tikerami w różnych krajach, na różnych giełdach, w różnych walutach. Natomiast samych tylko ISINów mamy ponad 11 000, co wynika z tego też, że mamy ETFy, które są y ETFami z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, w Kanadzie i Europie. Mamy też Akademię ETF, czyli taki kącik edukacyjny. Mówię tutaj w tym momencie przede wszystkim o polskiej wersji, chociaż w anglojęzycznej wersji też już powoli tam się coś zaczyna pojawiać. I tutaj przede wszystkim dla tych osób, które szukają też wiedzy, nie tylko konkretnego ETF-u, ale też wiedzy o samych ETfach, o samym inwestowaniu, to jest już bardzo spora, spory katalog artykułów, filmów, podcastów, liveów, żeby móc czerpać wiedzę o inwestowaniu przy pomocy w ETFY. Są wspomniane wcześniej rankingi ETFów. Są rank są rankingi, one są w wersji roboczej na razie nie są yyy publicznie widoczne, chociaż częściowo są widoczne u Artura na stronie stockbroker.pl rankingi brokerów, ponieważ chcemy też, żeby tak jak można świadomie dokonywać y wyboru ETFów, to żebyście mogli w sposób świadomy dokonywać też wyboru brokerów. Więc yyy to jest cały czas planowane. W gruncie rzeczy nad tym się już toczą prace, żeby jeżeli chodzi o takie aspekty czysto wizualne w podobny sposób jak ma to miejsce z y rankingami ETFów w podobny sposób w podobnej w podobnym stylu móc wybierać ranking czy wybierać z rankingu brokerów brokera, z którego chcemy korzystać. No i też planujemy w tej strefie publicznej ranking, a właściwie to może złe słowo, katalog przykładowych portfeli, tak? Czyli coś co Grzegorz ostatnio, jeżeli ktoś śledzi Grzegorza na na Xie, Grzegorz zauważyłem w ostatnich tygodniach prezentuje różne przykładowe portfele, takie modelowe, na przykład nie wiem, Golden Butterfly, Harry Brown 6040 i tak dalej, i tak dalej. Więc my również będziemy chcieć mieć na Atlasie taki katalog przykładowych portfeli, kilkudziesięciu prawdopodobnie portfeli, które będziecie widzieć z jakich ETFów są zbudowane, czy potencjalnie z jakich mogą być zbudowane, czy to wersji amerykańskiej, europejskiej, czy może nawet kanadyjskiej i będziecie mogli też widzieć ich wyniki na bieżąco, aktualizowane codziennie w sposób automatyczny. Więc myślę, że to też to nie o to chodzi, żeby komuś sugerować jak ma inwestować, ale żeby miał yyy mocne źródło takiej informacji już bardzo praktycznej, tak że może się inspirować gotowymi rozwiązaniami lub wręcz być może nawet je zastosować w swoim portfelu. Jeden jeden Jacek tutaj komentarz właśnie do tych portfeli. To też będzie ważnym, wydaje nam się, wydaje mi się, że będzie ważnym aspektem, który wprowadzimy, że te portfele będą jak, bo to co ja prezentuję, mówiłeś, to są tak jakby globalne portfele głównie ze Stanów Zjednoczonych i na na aktywach notowanych w Stanach Zjednoczonych. My to dostosujemy do warunków polskich i europejskich tak naprawdę. I tutaj będzie właśnie ten ten plus taki, gdzie gdzie będziemy mogli przetestować różne różne warianty globalnego portfela. Tak, tak, tak. To jest bardzo dobra uwaga. y nawet pójdziemy jeszcze dalej bym powiedział, bo co prawda już to nie będzie prawdopodobnie w tej strefie publicznej, ale będziemy też chcieć pokazać, o czym zaraz powiem w bardziej takich zaawansowanych narzędziach, jak zarządzać takim portfelem, jak przeprowadzać na przykład rebalancing i jakie ma to jaki ma to wpływ na przykład na podatki, jeżeli robimy to na rachunku opodatkowanym, tak żeby móc obierając nawet konkretny portfel, nawet jeżeli jest on oparty o dwa ETFY tylko, ale gdzie już trzeba robić ten rebalancing to żebyśmy mieli świadomość jak to wpływa na nasze y na przykład podatki i koszty transakcyjne, nawet jeżeli robimy dopłaty czy też wypłaty, bo już konsumujemy z tego portfela, to żeby to wszystko było policzalne. No i właśnie prace nad strefą premium trwają i pierwszy debiut, co prawda myśleliśmy, że to się pojawi jeszcze w czerwcu, być może będzie to w tym miesiącu, ale na pewno w te wakacje się to pojawi, czyli będzie taki pierwszy jeszcze premium, ale darmowe premium w sensie możliwość utworzenia swojego profilu użytkownika na na portalu, gdzie będziecie mogli sobie spersonalizować ten portal, czyli poza takimi aspektami czysto wizualnymi, tak to jest akurat najbardziej trywialne można powiedzieć, czy ktoś chce widzieć, nie wiem, jasne czy ciemne tło. Natomiast bardziej taki już praktyczny aspekt jak na przykład to, że załóżmy ktoś jest inwestorem, który chce skupić się tylko na ETfach europejskich, to żeby móc utworzyć taki globalny filtr, który będzie tylko pokazywał ETFY na przykład europejskie, a być może wręcz ograniczone tylko do konkretnej giełdy, na przykład do Ksetry czy GPW i dodatkowo na przykład w konkretnej walucie kwotowanej. Także wtedy to spektrum ETFów będzie o wiele mniejsze i te wybory ETFów będą prostsze, bo nie będziemy musieli przebijać się, przedzierać się przez wiele ETFów, które i tak nie są na naszym radarze. Także to się pojawi, będą też pojawi się jeszcze w te wakacje i też pojawi się lista ulubionych ETFów, czyli coś co jeżeli interesuje nas, czy chcemy, żeby ten ETF się w cudzysłowie nam nie zgubił gdzieś tam właśnie z tego radaru, to będziemy mogli sobie tworzyć taką listę ulubionych ETFów. Co więcej, linki do takich list ulubionych ETFów będzie można podawać publicznie, także będzie można się wymieniać tym chociażby na przykład w social mediach, tak że ktoś ma taką listę ETFów, które być może na przykład są gdzieś tam takimi budulcem do do do jakiegoś konkretnego portfela. To nad czym też już prace trwają, na razie głównie koncepcyjne, chociaż już powoli też w takim wymiarze technicznym, to możliwość projektowania i testowania portfeli inwestycyjnych, czyli coś, co po części możecie już widzieć dziś chociażby w arkuszu, który Grzegorz przygotował. Arkusz to jest nazywa się symulator pasywnego portfela czy jakoś tak. Grzegorz, popraw mnie, bo w tym momencie nawet nie pamiętam jak tak. Natomiast albo coś co jest chociażby w aplikacji System Trader. Chodzi o to, że będziecie mogli albo budować taki portfel od zera samemu, albo z tego katalogu przykładowych portfeli, o których wspomniałem wcześniej, będziecie mogli sobie go zmodyfikować. Tak? Także macie już jakiś gotowy portfel, możecie sobie go zmodyfikować albo y y w cudzysłowie spersonalizować na przykład wybierając metodę rebalancingu czy też y policzyć kwestie podatkowe i kosztów transakcyjnych. Yyy, no i oczywiście będziecie widzieć pełną historię takich portfeli. Tylko to co będzie ciekawe to, że ta historia tych portfeli nie będzie ograniczona tylko historią ETFów, która zwykle jest krótka, to jest zwykle jedna, dwie dekady, y, rzadko powyżej 20 lat. Natomiast my rozszerzymy te dane i dla niektórych portfeli będzie wręcz można sprawdzić historię za okres 100 lat. nie chce tutaj wywoływać żadnych wojen w ten urodzinowy yy wieczór. Natomiast y myślę, że to może być też bardzo bardzo ciekawe i pouczające. Zresztą będziemy do tych tematów wracać, jak już będą te narzędzia y wdrożone. No i też wreszcie będzie coś takiego, co będzie pozwalało, jak już wybierzemy, zbudujemy portfel, wybierzemy, że chcemy podążać za konkretną strategią inwestycyjną, to będziecie mogli obsługiwać ten portfel na bieżąco, czyli będzie to taki w cudzysłowie do it yourself. robodoradca, tak? Czyli mamy portfel, wiemy na co się piszemy i dlaczego się na to piszemy i będziemy chcieć go po prostu realizować na bieżąco. Czyli jeżeli będziemy dopłaty robić do rachunku, czy będziemy robić z niego wypłaty, to będzie nam będziemy mogli to wszystko odnotować w tym narzędziu. A to narzędzie jeszcze nam dodatkowo będzie mówiło, jak kupować, w jakich proporcjach, żeby ten portfel był w tych obranych ramach. y jak robić rebalancing. Więc yyy hm to jest coś, co będzie pokazywało nam na bieżąco, jak ten nasz portfel się zmienia i jak powinniśmy go obsługiwać, żeby podążać za za tym obranym y planem. A w nieco dalszej perspektywie i to zdecydowanie już mówimy tu o przyszłym roku, a nawet bym powiedział o drugiej połowie przyszłego roku, to takie już bardziej rozbudowane strategie, czyli nie takie w cudzysłowie pasywne P chart investing, tylko bardziej aktywne podejścia Tactical Asset Allocation, o których tutaj też wspominaliśmy z Grzegorzem w jednym z odcinków ETF Cafe. też mamy zamiar coś takiego dostarczyć, żeby dla tych bardziej, nie wiem, zaawansowanych, wymagających czy po prostu wyrafinowanych jeszcze bardziej może inwestorów czy czy strategii, żeby coś takiego również móc dla was dostarczyć. Yyy, tak jak wspomniałem, jeżeli chodzi o strefę premium, taką darmową jeszcze, czyli w zasadzie stacja yyy yyy tego portalu, to pojawi się jeszcze w te wakacje. Natomiast taka wersja płatna z tymi narzędziami do budowy, testowania yyy portfeli, a później również do ich śledzenia, to pierwsza wersja pojawi się gdzieś na przełomie tego i przyszłego roku. No i też w tym roku jeszcze myślimy o mocnej ekspansji na świat z wersją anglojęzyczną, ponieważ portal sam w sobie jest dość uniwersalny, jeżeli chodzi o informacje i narzędzia, które docelowo będą się na nim pojawiały, to szkoda się ograniczać tylko do do rynku polskiego. Powoli już gdzieś tam się przebijamy do świadomości chociażby inwestorów w Stanach Zjednoczonych dzięki pomocy chociażby Pola Merimana. Nie będziemy tu tego wątku teraz jakoś mocno rozwijać, natomiast generalnie też czysto tak biznesowo myślimy o tym, żeby żeby jak najmocniej żeby coraz mocniej, coraz pewniej stawiać kroki właśnie jeżeli chodzi o wyjście z z tym co robimy poza Polskę. I jeżeli chodzi o taki wizualny sposób przedstawienia tego, o czym dotychczas mówiłem, to można powiedzieć, że mamy takie takich pięć filarów, pięć bloków. Pierwszy taki centralny to jest właśnie katalog ETFów i to jest coś, co zawsze będzie darmowe, zawsze będzie dostępne bez nawet potrzeby logowania się. Będzie też ten katalog przykładowych portfeli, tak żeby móc pokazywać takie praktyczne aspekty inwestowania, konkretne przykłady portfeli inwestycyjnych opartych o ETFy. No wreszcie będzie też ta strefa premium taka dla bardziej wymagających inwestorów, czyli projektowanie portfeli, ich testowanie i obsługa na bieżąco, czy też dziennik inwestora. No i wreszcie to, co robimy od zawsze i cały czas i tutaj to będzie też zawsze dostępne za free, to edukacja szeroko pojęta, czyli chociażby dzisiejszy live, ale również szereg filmów, szereg artykułów, podcastów. Yyy to jest coś, co tutaj również yyy cały czas robimy i będziemy robić, żeby szerzyć tę wiedzę o inwestowaniu yyy tutaj głównie przy pomocy ETFów, ale tak naprawdę yyy koncepcje inwestowania, które tak naprawdę wybiegają y też yyy wielokrotnie poza ETFY po prostu chcemy, żeby uświadamiać ludzi, jeżeli chodzi o kwestie inwestycyjne. Bardzo mocno tutaj polecam symulator portfela pasywnego. Tutaj jest przebitka z artykułu. To jest narzędzie, które stworzył Grzegorz. Jest też dostępne u Grzegorza na blogu inwestuj długoterminowo.pl. I to jest bardzo fajne narzędzie, bo zupełnie po pierwsze za darmo. Po drugie nie wymaga instalacji czegokolwiek. To jest po prostu arkusz googlowy, więc poza tym, że potrzebujecie konta w Googleu, y, to możecie zrobić swoją kopię takiego narzędzia i po prostu sobie, y, robić swoje własne symulacje, y, jeżeli chodzi o portfele inwestycyjne. Garść statystyk. Zaczynaliśmy od zupełnego zera oczywiście te 2 lata temu, ale no wiele stało się od tamtego czasu, tak? Znaczy jak gdyby punkt startowy był absolutnie zerowy. Y obecnie jeżeli chodzi o użytkowników takich unikalnych czy też jak to obecnie Google nazywa Active users, to jest to w zależności, bo powiedzmy jest to dość sezonowy biznes, tak to nazwijmy, to jest między 20 a 40 000 aktywnych użytkowników w skali miesiąca i między 300, 600 ponad nawet tam pod 700 000 odsłon w skali miesiąca. Yyy, jeżeli chodzi o yyy unikatowych użytkowników od początku, to jest ponad 360 000 i ponad y nie 7 milionów 7,6 miliona odsłon. I tu mówimy tylko i wyłącznie o tej polskiej wersji. Jeżeli chodzi o tą wersję anglojęzyczną, ona dopiero powstaje, tam dopiero zaczyna się ten ruch budować, więc myślę, że jak będziemy mieć za rok okazję tutaj świętować trzecie urodziny, to będzie już też można się pochwalić statystykami z tego zakresu. Y, przykładowo te ostatnie 30 dni, czyli okres taki mocno sezonu ogórkowego, tak to nazwijmy, tak? Ludzie wyjeżdżają na urlopy, odpoczywają, więc te aspekty takie inwestycyjne, no mniej ludzi tutaj jakoś interesują, a i tak pomimo tego udało się miesiąc do miesiąca y zwiększyć y zasięgi yyy i również odwiedziny, co nas bardzo, bardzo cieszy. A z takich ciekawostek, jeżeli chodzi o grupę ludzi, jeżeli chodzi o wiek, którzy odwiedzają Atlas ZTF, to największa grupa to jest osób między 35, 44. To ja jeszcze się tutaj łapię, chociaż już w przyszłym roku się nie będę łapał do tej grupy, ale będę w tej drugiej grupie 45, 54 lata. I trzecia najczęstsza grupa, która odwiedza Atlas ZTF, to jest między 25 a 34. Czyli tak upraszczając, najwięcej osób, które odwiedzają Atla ZF, to jest w między 25 a 55 lat. I y no najmniejszą grupą czy znacznie mniej osób i to tak dwu, trzykrotnie nawet mniej osób to są osoby powyżej 65 roku życia, czy też młode osoby, osoby, które mają 1824 lata. To co jest y nawet zastanawiające, jak dzisiaj na to spoglądałem, to że najmniejszą najmniej liczną grupą to są osoby między 55 a 64 rokiem życia. Co jest o tyle zaskakujące, że wydawało mi się, że te osoby właśnie w szczególności się będą interesowały aspektami inwestowania pod kątem nadchodzącej emerytury. Jeżeli ktoś jeszcze nie, a większość nie ma wolności finansowej w tym wieku, tak patrząc przez spektrum całego społeczeństwa, a tu się okazuje, że takich osób jest najmniej, więc to jest zaskakujące dość y i dające do myślenia. Jeżeli chodzi o to, ile kobiet i mężczyzn, no to tutaj zdecydowanie przeważają mężczyźni. 78% to mężczyźni, kobiety to 20 niespełna 2%. No i to tyle, jeżeli chodzi o tę część prezentacyjną. Także możemy przejść do pytań i wy wciąż zachęcam, możecie zadawać pytania na czacie. Będziemy do nich za chwilę się odnosić, ale jeszcze wcześniej pewnie będziemy potrzebować na to z pół godziny. Chcemy odpowiedzieć na te pytania, które już zadaliście wcześniej w social mediach czy w innych kanałach, żebyśmy mogli na nie odpowiedzieć. I Artur, tak przyjmiemy sobie taką konwencję, będzie czytał te wszystkie pytania, dlatego że jeżeli ktoś później będzie czytał, przepraszam, słuchał tego wersji podcastowej, no to żeby po prostu wiedział na jakie pytanie odpowiadamy, więc więc z tego tytułu właśnie będziemy te pytania wszystkie czytać. Bożena pyta: S&P 500 jest aktualnie na historycznych szczytach. Czy inwestowanie w czasie, kiedy jest drogo to dobry pomysł? Jest taki artykuł Neba Fabera. który wręcz Map Faber bardzo często do tego wraca, czy warto inwestować na lokalnych szczytach i pyta czy to jest dobry pomysł i on odpowiada zwykle, że nie, to nie jest dobry pomysł, to jest bardzo dobry pomysł. Oczywiście to jest bardzo prowokujące, natomiast to, że coś jest na historycznych szczytach, tak naprawdę zwykle coś jest albo na historycznym szczycie, albo na obsunięciu. To, że S&P 500 dziś jest na szczytach, ja osobiście przynajmniej jako osoba, która lubi też podejście trendowe, to no to fajnie, jeżeli te szczyty będą kolejne wybijane, no to ja chcę być w tym trendzie i tyle bym powiedział w tym temacie. Natomiast jeżeli jesteśmy inwestorem pasywnym, no to też nie powinniśmy tutaj próbować czegokolwiek przewidywać i przechytrzyć rynku w moim przynajmniej w mojej opinii, tylko powinniśmy po prostu, jak to mówił Jack Bogle, John Bogle, stay the course Dokładnie. I teraz może też troszeczkę rozumiem skąd to pytanie mogło się pojawić, bo pamiętajmy, że ostatnie 15 lat na rynku amerykańskim to była wieczna hossza, można powiedzieć tak od od ostatniego tego wielkiego kryzysu finansowego. Mieliśmy raptownie COVID, który odbił tak bardzo szybko i 2002 rok, także ludzie mogą się jakby troszeczkę bać. wchodzić akurat w tym momencie. No ale tak jak mówiłeś Jasku, to się ciężko to wyczuć kiedy wejść. A jak będziemy czekać to się nie doczekamy. Indeks urośnie następne 50%, my spadnie 30, to i tak będziemy 20% na plusie i tak. No także nie czekamy. Ja tylko dodam, że uwielbiam kupować w dołku, ale z kupowaniem w dołku jest taki problem, że przeważnie, że to się rzadko udaje. Przeważnie jest tak, że kiedy czekam na dołek, to rynek mi odjeżdża i po prostu patrzy jak jedzie beze mnie. Jest taka fajna książka Just Keep Buying, którą Michał wydał w Polsce. Książka Michał Szafrański. Tak, Michał Szafrański. książka Nika Madziulego, który udowadnia na konkretnych liczbach, że lepiej jest nie czekać na te idealne momenty, na dołki, tylko systematycznie kupować i nastawiać się na długi termin. Tak, tak, tak. Anna pyta, jak pasywnie inwestować 500 zł miesięcznie na długi termin, mając 20 lat. Wydaje mi się, że Artur ty miałeś tam kiedyś artykuł na tego jak inwestować małe kwoty. Coś takiego mi się kiedyś przeminęło. Tak, to był niestety długi artykuł, a nie mamy aż tyle czasu, więc ja bym na tak ogólne pytanie odpowiedział najkrócej jak mogę. pewnie bym w pierwszej kolejności rozważył otwarcie IKE i IKE lub X rachunku emerytalnego, bo jeżeli chcemy inwestować na długi termin, mamy długi horyzont, to to warto skorzystać z tych ulg podatkowych, które te konta oferują i rozważyć w pierwszej kolejności inwestowanie pasywne. Zresztą pytanie dotyczy inwestowania pasywnego, czyli wybrać sobie jakiś jeden portfel, same akcje albo trochę akcji, trochę obligacji albo może coś jeszcze dodać ewentualnie, że ten byłby zbyt prosty. Systematycznie to ponawiać i i tyle. No chyba, że ktoś ma za dużo czasu, to wtedy może trochę bardziej aktywnie podejść do do tego inwestowania. No ale to jest właśnie bardzo szerokie pytanie i tak chyba najogólniej bym chciał na nie odpowiedzieć. Mhm. Ja tylko tak ze swojej strony powiem, że po pierwsze to, że dziś możemy inwestować w ułamkowe ETF to jedno, ale nawet jak ktoś nie ma takich możliwości, to może sobie spokojnie kumulować takie mniejsze kwoty i dokonywać spokojnie zakupów co kilka miesięcy, czy wręcz nawet kilkanaście miesięcy. Robiłem takie analizy kiedyś u siebie na blogu. Nie ma jakby z tym naprawdę żadnego problemu. Bardziej kluczowe jest to, żeby z dyscypliną faktycznie te 500 zł, nawet jeżeli to jest 500 zł, wbrew pozorom, jeżeli będziemy inwestować 500 zł, ja nie mówię nikomu, że w perspektywie roku, dwóch, pięciu czy 10 lat będzie milionerem, ale w perspektywie dekad nawet te 500 zł może z nas dosłownie zrobić milionera. Ja to robiłem na przykładzie takim mocno prowokacyjnym, jeżeli chodzi o osobę, która pali papierosy. Mocno nie zachęcam do tego złego nawyku. Złego nawyku. to taka osoba po ponad czterech dekadach inwestowania właśnie odpowiednika mniej więcej tej kwoty to na emeryturę w ujęciu realnym mogłaby mieć kwotę między 1 2 miliony zł. Także całkiem fajna można powiedzieć wyprawka na emeryturę. Y przy okazji lepsze zdrowie. To tak pokazując oczywiście mówimy o 20 latach, ale w 20 lat to już jest całkiem no taki pokaźny okres inwestycyjny. Ewa pyta, jakie ETFY słabo lub negatywnie skorelowane z S&P 500 możecie zaproponować do przeanalizowania posiadaczom kąt IKEXZE? Grzegorz, no ja bym tutaj może pomyślał o, no jeżeli chodzi na przykład o akcje, tak? to możemy, jeżeli S&P 500, to są amerykańskich 500 amerykańskich spółek, żeby, żeby coś zmieszać, powiedzmy jeszcze dodatkowo akcjami, no to możemy sobie na emerging Markets dodać jakiś jakąś część portfela, oczywiście obligacje, no i może, może na przykład złoto, nie wiem. No to wszystko zależy od tego, kto tam kto co to co woli i lubi. Tak więc ja ja mogę powiedzieć, że no jeżeli chodzi o akcje, no to generalnie jakiekolwiek byśmy akcje nie wzięli, to one będą skorelowane do S&P 500. Tak? No to nie łudźmy się, jak S&P 500 będzie spadało, to większość akcji będzie również spadało, bo to jest po prostu ta sama klasa aktywów. Natomiast złoto, o którym na przykład Grzegorz wspomniał, no to choć ja osobiście nie jestem gdzieś tam fanem, to ono faktycznie wykazuje takie ciekawe cechy, gdzie ono ono nawet jak nie jest ujemnie skorelowane, to ono często w ogóle nie jest skorelowane z tymi akcjami i i to już jest duży duży atut, a takie ETFY czy ETY czy etc na na złoto na IKX są dostępne. No i oczywiście fixed income, czyli szeroko pojęte obligacje, rynek pieniężny również. No to też jest kolejna klasa aktyw aktywów, które które można yyy rozpatrywać czy wręcz też y być może tutaj wywołaem wilka z lasu, chociaż na razie na ikxz to nie ma, ale będzie prawdopodobnie to Bitcoin od BTF będzie. To jest zupełnie inna para kaloszy. Nawiązując do pytania Ewy i Jacku, jakie są szanse, żebyśmy kiedyś wprowadzili jedną z takich metryk właśnie jak współczynnik korelacji, żeby można było zrobić sobie taką listę ETFów, które byłyby skorelowane no w mniejszym lub większym stopniu z ETFem, który sobie wskażemy. Powiedziałbym, że w przeciągu roku jak najbardziej sam bym chciał coś takiego widzieć. Pewnie Grzegorz jeszcze bardziej. Y, to nie jest akurat nic skomplikowanego na zasadzie takiej jak nawet sobie po obecnie mamy porównywarkę ETFów, tak? Czyli jak przeglądamy sobie ETFa, widzimy jeden, drugi, trzeci ETF, to można bardzo łatwo policzyć współczynnik korelacji. I jeżeli chodzi o coś takiego, to można by zrobić bardzo szybko. To jeszcze bym powiedział nawet w tym roku jak najbardziej, bo to jest tak widziałbym to nawet na wykresie, bo mogł ten współczynnik korelacji mógłby się zmieniać, a nawet moglibyśmy wyświetlić współczynnik korelacji za konkretne okresy i jakby to jak on wygląda. nawet odzielny wykres po prostu. Tak, to ja już teraz dziękuję w imieniu Ewy i swoim i idziemy dalej. Piotr pyta, czy lepiej kupić jeden ETF na S&P 500, czy rozdzielić na dwa ETFY S&P 500 i All World? To zależy Piotrze co chcesz osiągnąć. Jeżeli szukasz prostoty, no to all world, tak? No to po prostu i to jest samoobsługowe i nie musisz się niczym przejmować. Jeżeli szukasz większej elastyczności lub też być może jeszcze większej redukcji kosztów, bo można na przykład sobie takiego S&P 500 jeszcze po niższych kosztach kupić. Przy czym dla jasności tutaj S&P 500 już jest w all world, tak więc trzeba mieć świadomość tego, że my będziemy tutaj duplikować. Jeżeli już byśmy coś chcieli zrobić, coś takiego, to być może bardziej World X na przykład, tak? czyli świat cały bez Stanów Zjednoczonych i do tego ETF na S&P 5, żeby nie duplikować, bo miejmy świadomość, że w takim Allor ACI tam 60 ponad procent i tak mamy S&P 500 de facto i ja bym pewnie dla prostoty wybrał jeden ETF albo S&P albo Allworld z tej dwójki, a nie pokrywał, no nie dublował tego, bo dokładnie o to chodzi, co Jacku powiedziałeś. Tak, tak, ale jest taki ETF Exus EX, jeżeli chodzi o europejskie ETFy, który daje MSCI World, nie All Country World Index, tylko MSCI World excluding USA. No i tutaj jeżeli by ktoś chciał iść w tę stronę, no to może sobie taki ETF złożyć plus S&P 500. No pytanie po co i tak dalej. No to już jest kwestia indywidualnego podejścia. O takie ETFY będzie też jedno z pytań z czata. To tak już mogę zdradzić. Krzysztof pyta: "Często proponowanym portfelem jest na przykład ACWI plus EDO na przykład w proporcjach 8020? Jak to można porównać do ACWi plus beta cash? Chodzi o fundusz BTET w obligacji 6M. Mała zmienność porównywalna z zerową w Edo płynny i dający się w razie co łatwo rebalansować. niższy zwrot z tego ETFU. Czy wtedy nie załatwia sprawy 90 na przykład? Czy czegoś nie zauważam? Artur Grzegorz, no nie wiem, troszeczkę takie pytanie, ciężko mi tak jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, bo to są dwa różne instrumenty. Edo i ten Beta Cash, no to ja bym chyba szedł w ten Edo i i ten ACWI, tak prywatnie. Ja ostatnio przyglądałem się portfelom składającym się z akcji plus polskich obligacji i w przypadku portfeli które składały się przynajmniej w 40% z akcji to nie było dużej różnicy czy to było EDO czy TBSP akurat TBSPA ma dłuższy ma dłuższy dłuższą historię to nie było takiej wielkiej różnicy stopa zwrotu i zmienność była podobna w przypadku portfele gdzie jest mało akcji, dużo obligacji, na przykład właśnie 8020, no to już faktycznie to EDO się lepiej zachowywało niż TBSP. Przy czym podkreśem mówi o TBSP. Cash, czyli ten obligacji 6M to jest inny fundusz i on się inaczej zachowuje niż TBSP. I niestety na ten moment nie mamy danych, które mogłyby nam coś więcej powiedzieć opierając się na liczbach, a nie o opinii, a nie o naszych opiniach. Ale biorąc pod uwagę jaka jest charakterystyka Cashat, no to on na pewno powinien mieć dużo bardziej zbliżoną zmienność do Edo, który ma zerową zmienność, bo nie jest notowany na giełdzie niż te BSP. Jakąś zmienność zawsze na pewno będzie miał, więc pytanie jakie miały być dokładnie te proporcje? Ale bardzo precyzyjnie na to pytanie odpowiedzieć się nie da, ponieważ historia cash jest krótka, a historia indeksu, który jest oparty o ten fundusz jest póki co przynajmniej niestety również krótka, chociaż z tego co wiem ma ten indeks mieć tą historię wydłużoną dzięki zabiegom dostawcy tego indeksu, czyli GPW Benchmark. Tak. I mówiąc o cashu, tutaj nie chodzi o o tego vlogera słynnego Casha, tylko o Beta Cash, natomiast ja osobiście mam, ale to jest moja osobista opinia tylko albo albo nawet więcej, preferencja moja osobista. Jeżeli bym miał mieć poduszkę finansową, to tutaj świetnie się do tego nadaje Edo, bo to są pieniądze, które sobie mogą leżeć tam, pracować i mieć mogę poczucie, że są to pieniądze w formie gotówki, których inflacja mocno jakoś tam przynajmniej nie będzie podżerać, a wręcz być może się uda w pewnych okresach tę inflację pokonać. Natomiast jeżeli chodzi o portfel inwestycyjny, czyli tam gdzie mają te pieniądze pracować mocniej, a komponent obligacyjny ma tylko jak gdyby tonować ten portfel, no to tutaj preferuje ETFy. A Edo niestety ma tę przypadłość, że to są obligacje detaliczne skarbu państwa, więc ciężko na jednym rachunku inwestycyjnym maklerskim mieć EDO i ETF. Ja wiem, że są tam takie konta w PKO BP, tak? poprawnie, jeżeli się mylę, gdzie taka możliwość jest, chociaż tam z kolei wybór ETFów jest niewielki. Natomiast generalnie jeżeli byśmy chcieli, nie wiem, mieć na przykład w Bosiu rachunek na IKXE czy jakimś innym w ogóle zagranicznemu brokera, no to tam do Edo nie będzie mieć po prostu dostępu, tak? I i w gruncie rzeczy musimy się ograniczać do do do ETFów. Podobnie to widzę. Robert pyta: "Wraz z podjęciem decyzji o wypłacie w ratach środków z konta IKE powoduje to, że to konto staje się nieaktywne i nie mogę dopłacać na nie kolejnych środków. Jeżeli na koncie mam akcję spółek dywidendowych i dla przykładu chciałbym zamienić się na ETF dystrybuce, to czy taka operacja będzie możliwa na koncie IKE, które jest nieaktywne? Rozumiane w tym sensie, że ze względu na zlecenie wypłaty w ratach? To ja chętnie na to pytanie odpowiem. Nie będzie z tym żadnego problemu, ponieważ jeżeli zdecydujemy się na wypłatę w ratach, to konto nie staje się nieaktywne. Różnica jest jedynie taka, że nie możemy robić kolejnych dopłat do portfela. Możemy natomiast swobodnie dysponować środkami na rachunku, sprzedawać to, co na nim mamy lub kupować nowe instrumenty za środki, które mamy na rachunku albo uzyskamy ze sprzedaży. Więc tak, nie ma z tym, nie będzie z tym żadnego problemu. Piotr pyta: "Cześć Artur, ale proponuję, że nie, żebyśmy niekoniecznie yyy ograniczali to pytanie tylko do mnie." Piotr pyta, czy lepiej kupić ETF za złotówki, ponieważ nie chcę bawić się w przewalutowania, czy lepiej kupić jednak za dolary notowany ETF właśnie w tej walucie? Czy nie ma to żadnego znaczenia? Na tą chwilę działam w XTB. Gorąco pozdrawiam. Artur. Świetny kanał Atlas ATF. To Artur może pierwszy. Wydaje mi się, że jeżeli byśmy chcieli inwestować w złotych, bo koniecznie chce za wszelką cenę chcemy uniknąć przewalutowania, to możemy tak inwestować. Chociaż wybór funduszy, które są dostępne wyłącznie w złotych jest dość ograniczony. Nie mówię, że nie da się z tego nic zrobić. Przeciwnie, jest całkiem sporo prostych strategii, które można, które można zastosować z wykorzystaniem ETFów dostępnych w złotych, czyli przede wszystkim tych, które są notowane na GPW. Natomiast gdybyś chciał, skoro masz XTB, inwestować w ETFy, które są w innych walutach, to też nie jest to jakiś problem, bo możesz złożyć zlecenie zakupu i te środki, które masz na rachunku będą przewalutowane w sposób automatyczny. Więc y a w jednym i drugim przypadku czy byś kupił, nie wiem yyy ETF na S&P 500 na GPW, czy mówię o tym niehedowanym od Amundii przykładowo, czy ETF Tekisem od Amundii, tylko że na innym rynku, nie wiem, w dolarze czy w euro, to i tak ponosisz ryzyko walutowe, więc ja tego przewalutowania bym się nie bał. Raczej bym sobie postawił pytanie, jaką ja strategię chcę realizować, czy ETFY, nie wiem, z headedingiem walutowym, czy bez akcje, czy obligacje i tak dalej i i po prostu postawił na to, żeby dobrze dobrać strategię i dobrze ją przemyśleć. Ja bym tutaj tylko dopowiedział jedną rzecz. Y, przepraszam, że tak wszedłem w słowo. Grzegorz. Yyy, chodzi o to, że jeżeli mamy strategię, gdzie y realizujemy na przykład yyy coś w sposób aktywny, gdzie będziemy kupować, sprzedawać, to wtedy osobiście lubię to robić już w tej konkretnej walucie, żeby nie było tych wielokrotnych przewalutowań, które po prostu kosztują, bo nawet jeżeli przewalutowanie u brokera kosztuje niewiele, y, nie mówię tutaj o XTB, tylko ogólnie, to musimy wiedzieć, że i tak zawsze ten koszt będziemy ponosić chociażby w postaci spreów. Więc jeżeli wiemy, że będziemy wielokrotnie kupować, sprzedawać na przykład ETF na S&P 500 z różnych powodów, bo realizują jakąś tam strategię X, to wtedy warto robić to już w tej konkretnej walucie, żeby tych przewalutowań nie było. A jeżeli inwestujemy, kupujemy i zapominamy na lata, no to dla wygody można robić tak jak Artur mówił. Tak. Ja tu jeszcze tylko dodam, że właśnie w tym XTB jest chyba te pół% zawsze walutowanie. Jeżeli byśmy mieli rachunek w złotówkach i kupowalibyśmy jakieś instrumenty w innych walutach, płacimy te 0%a. Czyli w tym wypadku, jeżeli tutaj rozumiem pytanie, kolega się zastanawia, co lepiej, czy przewalutowywać, czy kupować od razu ze złotówek, to raczej bym chyba przewalutował gdzieś sobie te złotówki oddzielnie i złożył zlecenie samych euro na przykład na to eurowe konto w XTB i wtedy nie ponosimy tego 0,5%. zależy też oczywiście od jakiejś yyy jaką mamy kwotę, no bo jakbyśmy wpłacali 500 000 czy czy milion, no to wtedy te pół% robi różnicę. Grzegorz, bardzo dobra uwaga. Ja odpowiadając na to pytanie, miałem w głowie trochę bardziej ogólnie domy maklerskie, a przeważnie on te koszalowania są niewielkie, ale w XTB faktycznie one wynoszą pół%, są wyższe. Mhm. Tylko tam nie ma akurat tam jest plusem jest to, że nie ma opłaty za kupno. Tak, nie ma. Tak, czyli podsumowując patrzcie wygoda to jedno, ale patrzcie też na koszty. Jak dużą róż pyta Michał, jak dużą różnicę w horyzoncie 30 lat robi koszt zarządzania 007% versus 0,2%. Tak więc generalnie oczywiście im coś taniej, tym lepiej mówi o tym dobrze chociażby załączony tutaj rysunek. Natomiast generalnie czy to z 7% czy 2% to i tak poruszamy się w obszarze bardzo niskich kosztów i tutaj to nie jest jakiś game changer. Natomiast po 30 latach, co prawda tutaj nie mamy akurat okresu 30 lat, ale 25, no to dla opłaty 5 versus 2 ten to jest taka różnica, że w przypadku zjada nam te opłaty, te koszty zjadają nam 1% tego kapitału, który moglibyśmy mieć więcej versus 5% i to oczywiście wydaje się bardzo dużo. Oczywiście dla 0,7% [Muzyka] ta różnica będzie nieco mniejsza. Natomiast to wciąż tak naprawdę poruszamy się w niskich kosztach i musimy też mieć świadomość, że to co podaje ETF na papierze to jedno, a to co dowozi to drugie, bo może się okazać, że ETF, który na papierze jest tańszy w efekcie dowozi gorszy wynik niż ten, który na papierze wydaje się droższy. Także miejmy to na uwadze. Ogólnie jak się poruszamy, tak jak powiedziałem, w tym zakresie opłat, to i tak jesteśmy już po dobrej stronie mocy i i bardziej powinniśmy się skupić tutaj na tym, żeby po prostu tę strategię realizować, niż jakoś tutaj się mocno denerwować tymi kosztami. Czy ETF może zbankrutować? Pyta Grzegorz. To ja może od razu też pociągnę. to zbankrutować, to może jest źle troszkę to słowo może tutaj rezonować. ETF jak każdy produkt może się okazać, że biznesowo jest chybionym produktem, tak? I po prostu może być zdjęty z rynku, tak? No zdarzają się takie sytuacje i to tyle. Wtedy co się dzieje? No zwykle inwestor albo otrzymuje informacje i to różnie bywa w różnych krajach, ale oczywiście ta informacja się pojawia i ktoś może wcześniej sobie po prostu sprzedać takiego ETFa, a jeżeli tego nie zrobi, no to będzie mu ten ETF sprzedany, [Muzyka] co może oczywiście rodzić takie negatywne skutki jak chociażby kwestie podatkowe. Natomiast to nie jest tak, że ETF zbankrutuje w takim znaczeniu, że zbankrutuje firma i my stracimy pieniądze. Takich przypadków ja przynajmniej o takich przypadkach nie słyszałem, bo to też nie jest tak, że firma, która jest emitentem ETFU, to ona ma te środki u siebie. jest coś takiego jak depozytariusz i to jest jak gdyby taki dodatkowy firewall, że nawet jeżeli firma, która zarządza tymi pieniędzmi bankrutuje, to ona przynajmniej w teorii nie ma dostępu do tych pieniędzy, które które inwestuje i tam te pieniądze są nadal y no w cudzysłowie bezpieczne. Więc ETF może się zamknąć. To, że padnie firma i przepadną nasze pieniądze. No cóż, wszystko się może zdarzyć, jak to mówi klasyk. Natomiast y jest to mało mało bardzo mało prawdopodobne. Dokładnie tak. ETF nie może zbankrutować, bo to jest tylko masa pieniędzy. zbankurtować może firma zarządzająca, ale nie wpływa to na inwestorów, ponieważ środki firmy zarządzającej i ETFU są oddzielone. Dziki Tapir pyta: "W jakich instrumentach trzymać poduszkę finansową w euro i dolarze? Polska rezydencja podatkowa. Proszę o przykłady tickerów. Ja może tickerów nie będę podawał, ale proponuję wejść sobie na ranking ETFów na atlasie i tam jest coś takiego, co się nazywa, ja sobie tutaj zerknę, jak wybrać ETF obligacyjny i tam jest rynek pieniężny euro. Co prawda dla dolarów tego jeszcze nie ma, ale dla euro można sobie wybrać rynek pieniężny, czyli w cudzysłowie takie proksy do lokaty w euro jak gdyby. A to za chwilę może chłopaki skomentują. Nie wnikam tutaj w aspekty czy w ogóle sensowne coś takiego robić. Natomiast jeżeli szukamy czegoś takiego, takich instrumentów to dla euro można je tam znaleźć. To tyle. Nie wiem, jeśli mogę dodać komentarz. Grzegorz, może ty dodaj komentarz. No mi się tylko tutaj rzuca w oczy jedno, czy czy warto trzymać tą poduszkę finansową w w walutach, bo jak wiemy, waluty zmienne bywają zmienne, a chcemy, żeby ta część pieniędzy, które przeznaczamy na poduszkę finansowo była jakby bezpieczna i dała nam właśnie poczucie bezpieczeństwa w razie, gdy potrzebujemy tych pieniędzy szybko i i w razie w, tak, także w trzymanie w walutach nawet popatrzmy co się dzieje teraz co się co się działo od początku roku z naszym polskim złotym tak się umacniał i byśmy tak naprawdę tracili no byśmy byli teraz na minusie także to jest też takie pytanie czy warto trzymać poduszkę finansową akurat walutę chyba, że mamy ją tak dużą że chcemy ją jeszcze zdywersyfikować to ja tylko jeszcze dodam kwestie podatkowe, że warto je również brać pod uwagę Jeżeli jeżeli inwestujemy przez rachunek standardowo opodatkowany, to nawet jeżeli mamy już to euro, czyli nie chodzi o sytuację, że mamy złoto i kupujemy fundusz w euro, tylko mamy euro i kupujemy taki ETF w który jest notowany w euro, to jeżeli za jakiś czas będziemy go sprzedawać i nadal po sprzedaży mamy to euro, nie sprzedajemy waluty i nie zamieniamy ich na złotę. cały czas mieliśmy euro i mamy euro. To jeżeli w tym czasie yyy kurs walutowy się zmienił, no to może się okazać yyy że podatek, który mamy do zapłaty jest dużo większy niż wynika z tego, ile nam przerosło, m, no o ile nam wzrosła jednostka funduszu. I to jakby jest miecz obusieczny. W sensie to może może spowodować, że nie będziemy musieli zapłacić podatku pomimo tego, że wartość jednostki wzrosła. No ale może się okazać, że jeżeli się ten to euro umocniło, to będziemy musieli zapłacić dużo więcej niż wynikałoby to z no z tego ile nam ile zarobiliśmy na tym biznesie. Więc to jest to ryzyko walutowe, które tutaj wiąże się z polskim systemem podatkowym i to warto wziąć pod uwagę. Dlatego ja osobiście bym tego typu instrumenty, z tego typu instrumentów korzystał w pierwszej kolejności przez rachunki emerytalne IKE czy XY, gdzie nie ma tego typu problemu czyli jako takie miejsce traktowałbym takie te instrumenty jako takie miejsce do zaparkowania gotówki na chwilę raczej niż taka klasyczna poduszka finansowa na rachunku opodatkowanym. Dobra, uwaga. Swoją drogą nie wiem, taka techniczna z kolei uwaga. Nie wiem, czy to jest tylko mój francuski internet, czy czasami przerywa. Czy też słyszycie, że coś przerywa? Nie widzimy, nie słyszymy. Wszystko czyli, czyli Francja. Elegancja. Okej. Tak. Marcin Kulzdra pyta: "Wyszukiwanie lewarowanych ETFów po ich wielokrotności. Czy da się takie coś zrobić, czy nie ma odpowiednich danych? Na razie póki co przynajmniej jeżeli chodzi o Morning Star to nie ma, a przynajmniej nie ma tego w sposób taki na tyle szeroki, żeby móc globalnie to zastosować do do całej bazy. No także także musielibyśmy chyba to zrobić po prostu manualnie, a to jest wtedy dużo roboty. Tak. No to to już jest orka. Tak. Tak. Także no póki co nie ma. być może, jeżeli będzie faktycznie to dla jakiejś przynajmniej grupy sensownej ETFów dostępne na tyle, że nie my musielibyśmy sami to monitorować, tylko po prostu będzie to dostarczone, no to to postaramy się coś takiego wtedy dodać. Jeżeli kojarzę, to Marcin już pytał kiedyś o coś takiego, więc mamy to na uwadze. Kolejne kolejne pytanie Marcina. Kiedy spotkanie integracyjne użytkowników? No właśnie się integrujemy teraz. Tak, teraz jest online na razie. To jeżeli pozwolicie, to ja to ja zareklamuję inne potencjalne spotkanie yyy integracyjne użytkowników. Konferencja Pasywna rewolucja 89 października. 9 października będzie opcja udziału w części stacjonarnej na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie. yyy będziemy dystrybuować yyy wejściówki również poprzez Atlas ETF, więc yyy bądźcie z nami na łączach i wyszukujcie informacji o konferencji. Tak, tak, tak. No a poza tym też przy konferencji Artura czy innych okazjach gdzieś jak są jakieś wydarzenia, to jak my będziemy to oczywiście zapraszamy zawsze, żeby przybić piątkę. Marcin pyta również kiedy będą kubeczki. Tutaj jest kubek chief officer. To jak Artur zamówienia do Artura. To jest pytanie, które do nas wraca i no będziemy kiedyś musieli na nim się nad nim się pochylić już naprawdę tak bardzo konkretnie. Obiecuję, że się nad nim pochylimy we właściwym czasie. Grzesi pyta przejście z amerykańskiej wersji ETFA DBMF na wersję w formacie USITS. Czy waszym zdaniem warto już teraz dokonywać tej zmiany, czy lepiej poczekać, aż DBMF Ususit osiągnie większą skalę? Jaką wartość aktywów funduszu funduszu AWEM uznalibyście za bezpieczny minimum do takiej przesiadki? No nie wiem jaki tam ile teraz ma ten DM DBMF Wit ma 20 milionów złotych bardziej także to jest nadal bardzo niewielki fundusz i mówię tutaj o wersji tej dolarowej jest też wersja taka w euro zabezpieczona, to ona ma jeszcze mniej więc jeżeli chodzi o ten usitsowy to on nadal jest bardzo niewielki y ja na jednym z rachunków opodatkowanych prawda żony mam tego ETFA kupiłem, więc jak gdyby zaryzykowałem. Natomiast jeżeli ktoś bardzo się boi, to ja bym sobie poczekał mimo wszystko. Znaczy w sensie takim, że takim przyjmuje się bezpiecznym progiem, przynajmniej jeżeli chodzi o te europejskie ETFY to jest takie 50 100 milionów euro, tak? Czyli to to mówimy tu o kwocie z rzędu co najmniej te 200 milionów złotych, czyli de facto gdzieś 10 razy więcej niż to, co mamy obecnie. Więc no jeżeli ktoś się boi, a ma i tak dostęp do ETFów amerykańskich, to ja bym się nie śpieszył tutaj jakoś specjalnie. To ja tylko dodam, że te 100 milionów euro, które jest zakładane jako taki próg rentowności dla ETFU w Europie, to jest poziom, który jest zakładany przy założeniu tych szerzej zdywersyfikowanych ETFów, tych które pobierają stosunkowo niskie opłaty 01 02%. A jeżeli ten ETF pobiera większe opłaty, a on chyba ma bliżej procenta, poziom opłaty, to myślę, że ten próg rentowności będzie znacznie niższy. I można się spodziewać, że to nie będzie 100 milionów euro, tylko no kilkakrotności mniej. Chociaż pamiętajmy, że każdy dostawca ma trochę inny inne założenia biznesowe i dla jednego to może być 100 milionów, a drugiego 150, dla jednego 90. Jakiś czas temu Amundi zwinęło z polskiej giełdy W20 na W20, bo miał za małe aktywa, a beta ETF dalej ma ETFa na ten na ten indeks, bo może ma wielokrotnie niższe aktywa niż miał tamten Amundi. Więc co też dostawca to mo mogą być może być różne mogą być różne założenia biznesowe. Tak. Ja ja ja też tak zupełnie wprost powiem. Jeżeli chodzi o DBMFA to na ten moment jest ciężko powiedzieć, czy on odniósł sukces w Europie. Jest to zbyt krótki czas i nie wiemy. Były już ETFY na tę klasę aktywów, jeżeli tak to przyjmijmy jako manage futures, które się zamykały, więc no cóż, jakaś niepewność tu jest jeszcze. Jeżeli nie musimy tego robić, a mamy alternatywę w postaci amerykańskich, to ja bym się jakoś specjalnie bardzo tutaj nie spśieszył z tym. A jeżeli alternatywy nie mamy, to myślę, że jak najbardziej można kupić, ale mieć z tyłu głowy, że istnieje ryzyko, że on się zamknie. Tak. Przy czym to ryzyko to oznacza w praktyce to, że po prostu będziemy musieli zamknąć tę pozycję, co może rodzić kwestie podatkowe. Swoją drogą to co jest fajne w tym ETFie, jak już mówimy o podatkach akurat europejskim, to to, że on nie wypłaca dywidend, jest akumulujący, co w ogóle wydawać się może dziwne, że taki ETF wypłaca dywidendy w Stanach Zjednoczonych z powodów prawnych de facto musi, ale tutaj tutaj faktycznie tak cykady słychać. Tutaj faktycznie ten europejski ma tę przewagę, bym powiedział, że że no nie wypłacają tych dywidend, więc nie ma tych podatków na bieżąco. Dziki Tapir pyta, rozszerze pytanie, jaką strategię przyjąć w przypadku przejścia z US based ETF na USITS, na przykład VT na VWRD. Jak minimalizować podatki od sprzedaży w takim przejściu konto indywidualne u zagranicznego brokera? Pytanie jest, dlaczego to chcemy robić? Jakby to